Yüzeyel Tromboflebit

Yüzeyel Tromboflebit Nedir?

Yüzeyel tromboflebit, deriye yakın seyreden toplardamarlardan (yüzeyel venlerden) birinde pıhtı oluşması ve buna eşlik eden iltihaplanma tablosudur. Halk arasında "toplardamar iltihabı" ya da kısaca "flebit" olarak da bilinir. En sık bacaklarda, özellikle varisli damarlarda görülür; kollarda ise çoğunlukla damar yolu (serum ya da ilaç için takılan kanül) açılan bölgede ortaya çıkar.

Yüzeyel venler, derin venlere göre daha küçük çaplıdır ve kas dokusunun dışında, deri altında yer alır. Bu nedenle burada oluşan pıhtı genellikle derin ven trombozu kadar tehlikeli kabul edilmez. Ancak yüzeyel tromboflebit her zaman masum bir durum değildir: pıhtı, yüzeyel venin derin ven sistemine bağlandığı noktaya yakınsa derin damarlara ilerleyebilir. Ayrıca yüzeyel tromboflebiti olan kişilerin bir kısmında aynı anda fark edilmemiş bir derin ven trombozu da bulunabilir. Bu yüzden bacakta görülen yüzeyel tromboflebit mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Hastalık çoğu zaman birkaç hafta içinde tamamen geçer. Doğru tanı, uygun tedavi ve altta yatan nedenin (örneğin varis) ele alınmasıyla hem şikâyetler kısa sürede azalır hem de tekrarlama olasılığı düşürülebilir.

Belirtileri

Yüzeyel tromboflebitin belirtileri genellikle etkilenen damarın seyri boyunca ortaya çıkar ve çoğu zaman gözle görülebilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kızarıklık: Damarın üzerindeki deride, çoğunlukla damar boyunca uzanan şerit şeklinde kızarıklık.
• Hassasiyet ve ağrı: Dokunmakla artan, bazen yürürken ya da kolu kullanırken hissedilen ağrı.
• Sıcaklık artışı: Bölge, çevresindeki deriye göre daha sıcak hissedilebilir.
• Sert kordon hissi: Deri altında elle hissedilebilen, ip ya da kordon gibi sert bir yapı. Bu, içinde pıhtı bulunan damardır.
• Hafif şişlik: Etkilenen damarın çevresinde sınırlı bir şişlik görülebilir.
• Renk değişikliği: İyileşme sürecinde bölgede kahverengimsi bir renk kalabilir; bu çoğu zaman zamanla soluklaşır.

Ateş genellikle beklenen bir bulgu değildir. Yüksek ateş, bölgede belirgin irin, hızla yayılan kızarıklık ya da genel durum bozukluğu varsa enfeksiyonla birlikte seyreden (septik) bir tromboflebit söz konusu olabilir; bu durum hızlı değerlendirme gerektirir.

Tüm bacakta yaygın şişlik, baldırda derin ve sürekli ağrı, bacakta gerginlik hissi gibi belirtiler ise yüzeyel tromboflebitten çok derin ven trombozunu düşündürür ve gecikmeden doktora başvurmayı gerektirir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Yüzeyel tromboflebit, damar içinde kanın yavaş akması, damar duvarının hasar görmesi ve kanın pıhtılaşmaya eğilimli olması gibi etkenlerin bir arada bulunmasıyla gelişir. Bu durumu kolaylaştıran başlıca nedenler ve risk faktörleri şunlardır:

• Varisler: Bacakta yüzeyel tromboflebitin en sık nedenidir. Genişlemiş ve kıvrımlı damarlarda kan akımı yavaşlar, bu da pıhtı oluşumunu kolaylaştırır.
• Damar yolu ve iğne uygulamaları: Koldaki yüzeyel tromboflebitlerin çoğu, hastanede takılan kanüller veya damar içine verilen bazı tahriş edici ilaçlar sonrasında gelişir.
• Hareketsizlik: Uzun süreli yatak istirahati, ameliyat sonrası dönem, uzun yolculuklar ve alçıda kalan bir bacak.
• Gebelik ve doğum sonrası dönem: Hormonal değişiklikler ve bacak toplardamarlarına binen basınç riski artırır.
• Hormon içeren ilaçlar: Doğum kontrol hapları ve hormon replasman tedavisi bazı kişilerde pıhtılaşma eğilimini artırabilir.
• Fazla kilo ve sigara kullanımı: Hem damar sağlığını bozar hem de pıhtılaşma riskini yükseltir.
• İleri yaş: Damar yapısındaki değişiklikler nedeniyle risk yaşla birlikte artar.
• Daha önce geçirilmiş pıhtı: Geçmişte yüzeyel tromboflebit veya derin ven trombozu geçirmiş olmak tekrarlama riskini artırır.
• Kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları: Bazı ailelerde kanın pıhtılaşmaya yatkınlığı kalıtsal olarak artmış olabilir.
• Bazı hastalıklar: Behçet hastalığı, Buerger hastalığı ve bazı kanser türleri yüzeyel tromboflebite yol açabilir.

Varisi olmayan, belirgin bir neden bulunmayan, tekrar tekrar ve farklı bölgelerde ortaya çıkan (gezici) tromboflebitlerde hekim altta yatan bir hastalığı araştırmak isteyebilir. Ülkemizde Behçet hastalığı bu açıdan özellikle akılda tutulan nedenlerden biridir. Bu tür durumlarda kan tetkikleri ve gerekli görülürse ek incelemeler yapılır; bu araştırma telaşa kapılmak için değil, nedeni gözden kaçırmamak içindir.

Tanı

Yüzeyel tromboflebit tanısı çoğu zaman muayene ile konur. Hekim şikâyetlerin ne zaman başladığını, son zamanlarda damar yolu açılıp açılmadığını, varis öyküsünü, kullanılan ilaçları ve ailede pıhtılaşma sorunu olup olmadığını sorar. Ardından etkilenen bölgeyi inceler; kızarıklık, sıcaklık, hassasiyet ve deri altındaki sert kordonun uzunluğunu değerlendirir.

Renkli Doppler ultrasonografi, özellikle bacaktaki yüzeyel tromboflebitlerde önemli bir tetkiktir. Bu ağrısız ve radyasyon içermeyen inceleme ile:

• Pıhtının gerçek uzunluğu ve konumu belirlenir,
• Pıhtının derin ven sistemine bağlantı noktalarına ne kadar yakın olduğu ölçülür,
• Aynı bacakta eşlik eden bir derin ven trombozu olup olmadığı araştırılır,
• Varis gibi altta yatan damar sorunları ortaya konur.

Muayenede görülen kızarık alan, damar içindeki pıhtının tamamını yansıtmayabilir; pıhtı görünenden daha uzun olabilir. Bu nedenle tedavi kararı çoğu zaman ultrason bulgularına göre verilir.

Belirgin bir neden olmadan ortaya çıkan, tekrarlayan ya da farklı bölgelerde görülen tromboflebitlerde hekim kan sayımı, pıhtılaşma testleri ve altta yatabilecek hastalıklara yönelik başka tetkikler isteyebilir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amacı ağrı ve iltihabı azaltmak, pıhtının derin damarlara ilerlemesini önlemek ve hastalığın tekrarlamasını engellemektir. Tedavi; pıhtının uzunluğuna, yerine, derin sisteme yakınlığına ve kişinin genel sağlık durumuna göre hekim tarafından belirlenir.

• Sıcak uygulama: Bölgeye ılık-sıcak kompres uygulamak ağrı ve hassasiyeti azaltmaya yardımcı olabilir.
• Bacağı yükseltme: Dinlenirken bacağı kalp seviyesinin üzerine kaldırmak şişliği azaltır.
• Hareket etmek: Tam yatak istirahati genellikle önerilmez. Gün içinde yürümek kan akımını hızlandırır ve pıhtı riskini azaltır.
• Kompresyon (varis) çorabı: Hekimin önerdiği basınç düzeyindeki çoraplar hem şikâyetleri hafifletebilir hem de iyileşmeyi destekleyebilir.
• Ağrı ve iltihap giderici ilaçlar: Hekim, uygun görürse bölgeye sürülen jel/krem şeklinde ya da ağızdan alınan iltihap giderici ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar mide, böbrek ve kanama riski açısından herkese uygun olmadığından kendi başınıza kullanmamalısınız.
• Kan sulandırıcı (antikoagülan) tedavi: Pıhtı belirli bir uzunluğu aşıyorsa, derin ven bağlantı noktasına yakınsa veya risk faktörleri belirginse hekim bir süre kan sulandırıcı ilaç kullanılmasını önerebilir. İlacın türü, dozu ve süresi tamamen hekim tarafından belirlenir.
• Cerrahi ve girişimsel tedaviler: Seçilmiş hastalarda, özellikle pıhtı derin sisteme çok yakınsa veya tekrarlayan tromboflebitin nedeni varisse, damar cerrahisi uzmanı varis tedavisi ya da ilgili damara yönelik girişimler önerebilir. Varis tedavisi çoğunlukla akut iltihap geçtikten sonra planlanır.

Koldaki, damar yolu ilişkili hafif tromboflebitlerde genellikle kanülün çıkarılması, sıcak uygulama ve kolun yükseltilmesi yeterli olur. Enfeksiyon düşünülen durumlarda ise hekim antibiyotik başlayabilir.

Şikâyetler genellikle birkaç gün içinde azalmaya başlar; deri altındaki sertliğin tamamen kaybolması ise birkaç haftayı bulabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Bacakta kızarık, ağrılı ve sert bir damar fark ettiğinizde, bunun yüzeyel mi yoksa daha ciddi bir pıhtı mı olduğunu anlamak için bir hekime başvurmanız önerilir. Özellikle şu durumlarda gecikmeden muayene olmalısınız:

• Kızarıklık ve sertlik kasığa ya da diz arkasına doğru uzanıyorsa,
• Şikâyetler birkaç gün içinde azalmıyor, aksine yayılıyorsa,
• Daha önce pıhtı geçirdiyseniz, gebeyseniz veya yakın zamanda ameliyat olduysanız,
• Tromboflebit belirgin bir neden olmadan ya da tekrar tekrar ortaya çıkıyorsa,
• Bölgede irin, yüksek ateş veya titreme varsa.

Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı, kanlı öksürük ya da bayılma hissi akciğere pıhtı atmasının (pulmoner emboli) belirtisi olabilir. Bu durumda vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Tüm bacağı tutan ani şişlik, baldırda şiddetli ağrı ve bacakta morarma da derin ven trombozunu düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir.

Yaşam ve Önleme

Yüzeyel tromboflebitin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da risk birçok basit önlemle azaltılabilir:

• Düzenli hareket edin: Yürüyüş, bacak kaslarını çalıştırarak toplardamarlardaki kanın kalbe dönmesine yardımcı olur.
• Uzun süre hareketsiz kalmayın: Masa başında çalışıyorsanız veya uzun yolculuk yapıyorsanız aralıklarla kalkıp yürüyün, otururken ayak bileği hareketleri yapın.
• Varislerinizi ihmal etmeyin: Varisleriniz varsa damar cerrahisi uzmanıyla tedavi seçeneklerini konuşun; varis tedavisi tekrarlayan tromboflebiti azaltabilir.
• Kompresyon çorabı: Hekiminiz önerdiyse, özellikle gün içinde uzun süre ayakta kalıyorsanız düzenli kullanın.
• Sağlıklı kiloyu koruyun ve sigarayı bırakın: Her ikisi de damar sağlığı üzerinde doğrudan olumlu etki yapar.
• Yeterli sıvı alın: Özellikle sıcak havalarda ve yolculuklarda vücudun susuz kalmaması önemlidir.
• Hormon içeren ilaçları hekiminizle konuşun: Daha önce pıhtı geçirdiyseniz doğum kontrol hapı veya hormon tedavisi başlamadan önce mutlaka bunu belirtin.
• Damar yolu bölgesini takip edin: Hastanede yatarken kanül bölgesinde kızarıklık veya ağrı fark ederseniz sağlık personeline hemen bildirin.

Gebelikte Yüzeyel Tromboflebit

Gebelik ve doğumu izleyen haftalar, pıhtılaşma eğiliminin doğal olarak arttığı dönemlerdir. Büyüyen rahim de bacaklardaki toplardamarlara baskı yaparak kan akışını yavaşlatır. Bu nedenle gebelikte varisler ve yüzeyel tromboflebit daha sık görülebilir. Gebelikte bacakta ağrılı ve kızarık bir damar fark eden kişinin hem kadın doğum uzmanına hem de gerekirse damar cerrahisi uzmanına danışması önerilir. Gebelikte kullanılabilecek ilaçlar sınırlı olduğundan, herhangi bir ağrı kesici ya da krem dahi hekim onayı olmadan kullanılmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Yüzeyel tromboflebit kendiliğinden geçer mi? Hafif vakaların önemli bir kısmı birkaç hafta içinde iyileşir. Ancak bacaktaki tromboflebitlerde pıhtının derin damarlara yakınlığı ultrasonla değerlendirilmeden "kendiliğinden geçer" diye beklemek doğru değildir.

Masaj yapmak faydalı olur mu? Hayır. İçinde pıhtı bulunan damara masaj yapılması önerilmez. Sıcak kompres ve bacağı yükseltmek daha güvenli yöntemlerdir.

Spor yapmaya devam edebilir miyim? Hafif tempolu yürüyüş genellikle faydalıdır. Ağır egzersizlere ne zaman dönebileceğinizi hekiminize danışmanız uygun olur.