Buerger Hastalığı

Buerger Hastalığı Nedir?

Buerger hastalığı (tromboanjiitis obliterans), kollar ve bacaklardaki küçük ve orta büyüklükteki atardamarların ve toplardamarların iltihaplanması, şişmesi ve pıhtı ile tıkanması sonucu ortaya çıkan bir damar hastalığıdır. Damarların tıkanmasıyla el ve ayaklara giden kan akışı azalır; bu da ağrıya, yaralara ve ileri durumlarda doku ölümüne (kangren) yol açabilir.

Buerger hastalığı neredeyse yalnızca sigara ve tütün ürünleri kullanan kişilerde görülür. Genellikle 45 yaşından genç erkeklerde başlar; ancak kadınlarda da görülebilir. Sigara içme oranının yüksek olduğu ülkelerde, Akdeniz, Orta Doğu ve Asya bölgelerinde daha sık görülür. Türkiye de bu hastalığın sık görüldüğü ülkeler arasındadır.

Hastalığın en önemli özelliği, sigara ile olan doğrudan ilişkisidir. Tütün kullanımının tamamen bırakılması, hastalığın ilerlemesini durdurmanın ve uzuv kaybını (amputasyon) önlemenin tek etkili yoludur. Günde birkaç sigara veya pasif içicilik bile hastalığın devam etmesine yol açabilir. Sigarayı tamamen bırakan hastalarda amputasyon riski belirgin şekilde azalırken, sigaraya devam eden hastalarda risk çok yüksektir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Tütün kullanımı: Hastalığın gelişmesinde ve ilerlemesinde temel etkendir. Sigara, puro, pipo, nargile, sarma tütün, çiğneme tütünü ve enfiye gibi tüm tütün ürünleri hastalığa yol açabilir.
• Esrar kullanımı: Hastalıkla ilişkili bulunmuştur.
• Genetik yatkınlık: Bazı kişilerin tütündeki maddelere karşı aşırı bağışıklık tepkisi verdiği düşünülmektedir. Bu nedenle sigara içen herkeste Buerger hastalığı gelişmez.
• Erkek cinsiyet ve genç yaş
• Diş eti hastalıkları: Kronik diş eti iltihabı ile hastalık arasında ilişki olabileceği bildirilmiştir.
• Düşük sosyoekonomik düzey

Hastalığın nasıl geliştiği tam olarak bilinmemekle birlikte, tütündeki kimyasal maddelerin damar duvarını tahriş ettiği ve bağışıklık sistemi aracılığıyla damar duvarında iltihaba ve pıhtı oluşumuna yol açtığı düşünülmektedir.

Belirtileri Nelerdir?

Hastalık genellikle el ve ayak parmaklarından başlar ve zamanla daha yukarıdaki damarlara doğru ilerler. Çoğu zaman iki veya daha fazla uzuv etkilenir.

Ağrı

• Yürürken ayakta, bacakta veya kalçada ağrı (kladikasyo): Özellikle ayak tabanında (ayak kemeri) kramp tarzında ağrı, belirli bir mesafe yürüdükten sonra ortaya çıkar ve dinlenmekle geçer.
• Elde kullanımla gelen ağrı
• Dinlenme ağrısı: Hastalık ilerledikçe ağrı istirahatte, özellikle geceleri de ortaya çıkar. Hastalar ağrıyı azaltmak için ayaklarını yataktan aşağı sarkıtarak uyuyabilir.

Renk ve Isı Değişiklikleri

• El ve ayak parmaklarında soğukluk
• Parmaklarda solukluk, kızarıklık veya morarma
• Raynaud fenomeni: Soğukta veya stres altında parmakların önce beyazlaşıp, sonra morarıp, sonra kızarması.
• Uyuşma ve karıncalanma

Yüzeysel Toplardamar İltihabı (Tromboflebit)

Cilt altındaki yüzeyel toplardamarlar boyunca kızarık, ağrılı ve sert şeritler veya nodüller oluşabilir. Bu iltihap bir yerde düzelirken başka bir yerde ortaya çıkabilir (gezici tromboflebit).

Yaralar ve Kangren

• El ve ayak parmaklarının uçlarında, tırnak çevresinde ağrılı, iyileşmeyen yaralar (ülserler)
• Parmak uçlarında siyahlaşma ve doku ölümü (kangren)
• Yaraların enfekte olması

Tanı Nasıl Konur?

Buerger hastalığına özgü tek bir tanı testi yoktur. Tanı, tipik belirtilerin varlığı ve benzer tabloya yol açan diğer hastalıkların dışlanmasıyla konur. Genellikle şu durumlar birlikte değerlendirilir:

• Sigara veya tütün kullanımı öyküsü
• Belirtilerin 45–50 yaşından önce başlaması
• El ve ayakların küçük damarlarının tutulumu
• Diyabet, yüksek kolesterol ve damar sertliği gibi diğer risk faktörlerinin bulunmaması
• Pıhtı oluşumuna yatkınlık yapan hastalıkların ve romatizmal damar iltihaplarının dışlanması

Kullanılan Testler

• Allen testi: El bileğindeki atardamarların el ve parmaklara kan akışını değerlendiren basit bir muayene testi.
• Doppler ultrason: Kol ve bacak damarlarındaki kan akışının değerlendirilmesi.
• Ayak bileği-kol basınç indeksi: Bacaklardaki dolaşımın ölçülmesi.
• Anjiyografi (BT veya MR anjiyografi ya da kateter anjiyografi): El ve ayaklardaki küçük damarlarda tıkanıklıklar ve tıkanıklığı aşmak için oluşmuş tirbuşon şeklinde kıvrımlı yan damarlar (kollateraller) tipik bulgudur.
• Kan testleri: Diyabet, kolesterol, pıhtılaşma bozuklukları, romatizmal hastalıklar ve damar iltihapları açısından.
• Ekokardiyografi: Kalpten kaynaklanan pıhtıları dışlamak için.

Tedavi Seçenekleri

Tütünün Tamamen Bırakılması

Buerger hastalığının en önemli ve en etkili tedavisi, tüm tütün ürünlerinin tamamen ve kalıcı olarak bırakılmasıdır. Diğer tüm tedaviler ancak tütün bırakıldığında anlamlı bir fayda sağlar. Sigarayı azaltmak yeterli değildir; tamamen bırakılmalıdır. Pasif içicilikten de kaçınılmalıdır. Nikotin bantları ve sakızları da nikotin içerdiği için hastalığı devam ettirebilir; sigara bırakmada kullanılacak ilaçların türü mutlaka hekimle değerlendirilmelidir. Sigara bırakma polikliniklerinden destek alınması başarı şansını artırır.

Destekleyici Tedaviler

• Damar genişletici ve kan akışını artıran ilaçlar: Bazı hastalarda ağrıyı azaltmak ve yara iyileşmesini desteklemek için kullanılabilir.
• İloprost: Damardan verilen ve kan akışını artıran bir ilaçtır; ağır iskemide ağrının azalmasına ve yaraların iyileşmesine yardımcı olabilir.
• Ağrı tedavisi: Ağrı kesiciler ve ağır durumlarda özel ağrı tedavileri.
• Yara bakımı: Yaraların düzenli temizlenmesi, enfeksiyon gelişirse antibiyotik tedavisi.
• Sempatektomi: Damarları daraltan sinirlerin cerrahi olarak kesilmesi; seçilmiş hastalarda ağrıyı azaltabilir ve yara iyileşmesine yardımcı olabilir.
• Omurilik stimülasyonu: Ağrının azaltılmasında seçilmiş hastalarda kullanılabilir.
• Hiperbarik oksijen tedavisi: Bazı hastalarda yara iyileşmesine yardımcı olabilir.
• Kök hücre ve gen tedavileri: Araştırma aşamasında olan tedavilerdir.

Cerrahi Tedavi

Hastalık küçük damarları ve yaygın olarak tuttuğu için damar köprüleme (bypass) ameliyatları çoğu hastada uygun değildir. İleri doku ölümü ve kontrol altına alınamayan enfeksiyon durumlarında, ölü dokunun ve gerekirse parmak veya uzvun alınması (amputasyon) gerekebilir.

Günlük Yaşamda Öneriler

• Sigara ve tüm tütün ürünlerini tamamen bırakın; sigara içilen ortamlardan uzak durun.
• El ve ayaklarınızı soğuktan koruyun; kalın çorap ve eldiven giyin.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin; yara, kızarıklık, renk değişikliği veya şişlik olup olmadığına bakın.
• Ayaklarınızı ılık suyla yıkayın, iyice kurulayın ve nemlendirin; parmak aralarını kuru tutun.
• Rahat, geniş ve ayağı sıkmayan ayakkabılar giyin; çıplak ayakla yürümeyin.
• Tırnaklarınızı dikkatlice ve düz kesin.
• Sıcak su torbası, ısıtıcı veya sıcak su ile ayaklarınızı ısıtmaya çalışmayın; his azalması nedeniyle yanık oluşabilir.
• Hekiminizin önerdiği şekilde ağrısız sınırda düzenli yürüyüş yapın.
• Diş eti sağlığınıza dikkat edin.

Sık Sorulan Sorular

• Sigarayı bırakınca Buerger hastalığı tamamen geçer mi? Sigarayı tamamen bırakan hastalarda hastalığın ilerlemesi genellikle durur ve amputasyon riski belirgin şekilde azalır. Ancak oluşmuş damar hasarı tamamen geri dönmeyebilir.
• Elektronik sigara veya nargile güvenli mi? Hayır; nikotin ve tütün içeren tüm ürünler hastalığı tetikleyebilir.
• Buerger hastalığı bulaşıcı mı? Hayır; bulaşıcı değildir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Sigara içiyorsanız ve yürürken ayak tabanınızda veya bacağınızda ağrı, parmaklarınızda soğukluk, solukluk, morarma, uyuşma, soğukta parmaklarınızda renk değişiklikleri ya da cilt altında ağrılı kızarık şeritler fark ederseniz bir kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurun.

Acil durum: El veya ayak parmaklarında aniden başlayan şiddetli ağrı, belirgin solukluk veya soğukluk, parmak uçlarında siyahlaşma, yaralarda hızla yayılan kızarıklık, şişlik, iltihaplı akıntı ve yüksek ateş varsa beklemeden acil servise başvurun.

Buerger hastalığı kalp ve damar cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; sigara bırakma desteği için göğüs hastalıkları ve aile hekimliği uzmanları ile sigara bırakma poliklinikleri, ağrı tedavisi için algoloji uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.