Kalp deliği

Kalp Deliği Nedir?

Halk arasında "kalp deliği" olarak bilinen durum, kalbin odacıklarını birbirinden ayıran duvarlarda doğuştan bulunan açıklıklardır. Kalp dört odacıktan oluşur: Üstte iki kulakçık (atriyum), altta iki karıncık (ventrikül). Sağ ve sol taraf normalde birbirinden duvarlarla tamamen ayrılmıştır; böylece vücuttan gelen kirli kan ile akciğerlerden gelen temiz kan birbirine karışmaz. Bu duvarlarda bir açıklık olduğunda kan, basıncın yüksek olduğu sol taraftan sağ tarafa geçer ve akciğerlere giden kan miktarı artar. Halk arasında kalpte delik olarak da ifade edilir.

Kalp delikleri en sık görülen doğumsal kalp hastalıklarıdır. Küçük deliklerin önemli bir kısmı hiçbir belirti vermez ve çocukluk döneminde kendiliğinden kapanır. Büyük delikler ise kalbin ve akciğerlerin aşırı yüklenmesine yol açarak tedavi gerektirir. Günümüzde kalp deliklerinin büyük çoğunluğu kapalı (anjiyografik) yöntemlerle veya ameliyatla başarıyla kapatılabilmekte, tedavi edilen çocuklar sağlıklı bir yaşam sürdürebilmektedir.

Kalp Deliği Türleri

• Atriyal septal defekt (ASD): İki kulakçık arasındaki duvarda bulunan açıklıktır. Çocuklukta genellikle belirti vermez ve sıklıkla erişkin yaşta fark edilebilir. Küçük olanlar bebeklik döneminde kendiliğinden kapanabilir.
• Ventriküler septal defekt (VSD): İki karıncık arasındaki duvarda bulunan açıklıktır. En sık görülen doğumsal kalp hastalığıdır. Küçük VSD'lerin önemli bir kısmı ilk birkaç yılda kendiliğinden kapanır; büyük olanlar bebeklik döneminde belirti verir.
• Atriyoventriküler septal defekt (AVSD): Kalbin merkezinde hem kulakçıklar hem karıncıklar arasındaki duvarda açıklık ve kalp kapaklarında yapısal bozukluk birlikte bulunur. Down sendromlu bebeklerde sık görülür ve ameliyat gerektirir.
• Patent foramen ovale (PFO): Anne karnında kulakçıklar arasında normalde bulunan ve doğumdan sonra kapanması gereken küçük bir geçidin açık kalmasıdır. Toplumun yaklaşık dörtte birinde bulunur ve çoğu zaman sorun yaratmaz. Nadiren pıhtının bu açıklıktan geçerek inmeye yol açtığı durumlarda kapatılması gerekebilir.
• Patent duktus arteriyozus (PDA): Aslında bir duvar deliği değil; anne karnında aort ile akciğer atardamarı arasında bulunan ve doğumdan sonra kapanması gereken damarın açık kalmasıdır. Prematüre bebeklerde sıktır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Kalp delikleri, bebeğin kalbinin anne karnında, gebeliğin ilk 8 haftası içinde gelişimi sırasında duvarların tam olarak kapanmaması sonucu oluşur. Çoğu zaman belirgin bir neden bulunamaz. Risk faktörleri şunlardır:

• Genetik ve kromozomal durumlar: Down sendromu, DiGeorge sendromu, Holt-Oram sendromu gibi.
• Ailede doğumsal kalp hastalığı öyküsü
• Annede gebelik öncesi veya sırasında kontrolsüz diyabet
• Gebelikte geçirilen enfeksiyonlar: Özellikle kızamıkçık (rubella).
• Gebelikte bazı ilaçların kullanımı: Bazı epilepsi ilaçları, sivilce tedavisinde kullanılan isotretinoin, lityum.
• Gebelikte alkol ve sigara kullanımı
• Annede fenilketonüri, lupus gibi hastalıklar
• Prematüre doğum: Özellikle PDA için.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler deliğin türüne, büyüklüğüne ve yerine göre değişir. Küçük deliklerde hiçbir belirti olmayabilir ve tanı, muayenede duyulan bir üfürüm (kalp sesinde anormal ses) ile konabilir.

Bebeklerde (Büyük Deliklerde)

• Hızlı ve zorlu solunum: Göğüs kafesinin içe çekilmesi.
• Beslenme güçlüğü: Emerken çabuk yorulma, sık ara verme, emzirmenin uzun sürmesi.
• Beslenirken terleme: Özellikle alında.
• Kilo alamama ve büyüme geriliği
• Sık akciğer enfeksiyonları
• Huzursuzluk ve aşırı yorgunluk
• Karaciğer büyümesi: Kalp yetmezliği gelişirse.

Büyük Çocuk ve Erişkinlerde

• Egzersizde çabuk yorulma ve nefes darlığı
• Çarpıntı ve ritim bozuklukları (özellikle ASD'de, erişkin yaşta)
• Bacaklarda ve karında şişlik
• Sık solunum yolu enfeksiyonları
• Nadiren inme (paradoksal emboli: toplardamarda oluşan pıhtının delikten geçerek beyne gitmesi)

Eisenmenger Sendromu

Uzun süre tedavi edilmeyen büyük deliklerde, akciğer damarlarına giden aşırı kan akımı zamanla akciğer damarlarında kalıcı hasara ve akciğer basıncında yükselmeye (pulmoner hipertansiyon) yol açar. Sonunda kan akımı tersine döner ve kirli kan vücuda karışarak dudaklarda ve parmaklarda morarmaya (siyanoz) neden olur. Bu duruma Eisenmenger sendromu denir ve delik artık kapatılamaz hale gelir. Bu nedenle büyük deliklerin zamanında tedavi edilmesi hayati önem taşır.

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Stetoskopla kalp dinlendiğinde duyulan üfürüm genellikle ilk ipucudur.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Tanıda en önemli yöntemdir. Deliğin yeri, büyüklüğü, kan akımının yönü ve kalp odacıklarının boyutu ağrısız ve ışınsız şekilde değerlendirilir. Erişkinlerde gerekirse yemek borusundan yapılan ekokardiyografi (TEE) kullanılır.
• Fetal ekokardiyografi: Bazı delikler gebelikte, anne karnındayken saptanabilir.
• EKG: Kalbin elektriksel aktivitesi ve ritim bozuklukları değerlendirilir.
• Göğüs röntgeni: Kalp büyüklüğü ve akciğer damarlarındaki kan akımı artışı görülür.
• Kardiyak MR ve BT: Karmaşık durumlarda ayrıntılı değerlendirme için.
• Kalp kateterizasyonu: Akciğer basıncını ölçmek ve gerektiğinde aynı seansta deliği kapatmak için kullanılır.
• Yenidoğan nabız oksimetresi taraması: Doğumdan sonra parmaktan kan oksijen düzeyinin ölçülmesi, bazı ciddi kalp hastalıklarının erken fark edilmesine yardımcı olur.

Tedavi Seçenekleri

Takip

Küçük ve belirti vermeyen deliklerde genellikle tedavi gerekmez. Çocuk, deliğin kendiliğinden kapanıp kapanmadığını görmek için çocuk kardiyoloğu tarafından düzenli ekokardiyografi ile izlenir. Küçük VSD'lerin önemli bir kısmı ilk 2 yılda, küçük ASD'lerin bir kısmı ise ilk yıllarda kendiliğinden kapanır.

İlaç Tedavisi

Büyük deliği olan ve kalp yetmezliği belirtileri gösteren bebeklerde, ameliyata kadar idrar söktürücüler ve kalbi destekleyen ilaçlar kullanılabilir. Bu bebeklerin kilo alabilmesi için yüksek kalorili beslenme desteği gerekebilir. Prematüre bebeklerde PDA'nın kapanması için bazı ilaçlar (ibuprofen, parasetamol) kullanılabilir.

Kapalı Yöntemle (Anjiyografik) Kapatma

Uygun ASD, bazı VSD'ler, PDA ve PFO, kasıktaki toplardamardan ilerletilen ince bir kateter aracılığıyla yerleştirilen özel kapatma cihazlarıyla (şemsiye benzeri cihazlar, koiller) ameliyatsız olarak kapatılabilir. Göğüs açılmadığı için iyileşme hızlıdır; hasta genellikle 1–2 gün içinde taburcu olur.

Açık Kalp Ameliyatı

Kapalı yönteme uygun olmayan büyük delikler, AVSD ve karmaşık defektler ameliyatla kapatılır. Ameliyat, kalp-akciğer makinesi kullanılarak yapılır; delik doğrudan dikilerek veya bir yama ile kapatılır. Büyük VSD ve AVSD'de ameliyat genellikle bebeklik döneminde, akciğer damarlarında kalıcı hasar oluşmadan önce yapılır. Sonuçlar oldukça başarılıdır.

Tedavi Sonrası Yaşam

• Deliği kapatılan çocukların büyük çoğunluğu yaşıtları gibi normal yaşam sürer, spor yapabilir ve okula gidebilir.
• Tedaviden sonra da kalp ritmi, kapak işlevleri ve akciğer basıncı açısından çocuk kardiyoloğu veya erişkin doğumsal kalp hastalıkları uzmanı tarafından düzenli takip önerilir.
• Bazı hastalarda, özellikle kapatma işleminden sonraki ilk 6 ay içinde, diş tedavisi gibi işlemlerden önce koruyucu antibiyotik gerekebilir; bu konuda hekiminize danışın.
• Ağız ve diş sağlığına özen gösterilmesi, kalp kapak enfeksiyonu (endokardit) riskini azaltır.
• Doğumsal kalp hastalığı olan kadınların gebelik öncesinde kardiyolog ile görüşmesi önerilir.

Ailelere Öneriler

• Bebeğinizin kontrollerini düzenli yaptırın; kendiliğinden kapanması beklenen deliklerde de takip önemlidir.
• Beslenme güçlüğü olan bebeklerde sık ve az miktarda besleme, hekim önerisiyle yüksek kalorili beslenme uygulayın.
• Aşılarınızı eksiksiz yaptırın; hekim önerirse RSV'ye karşı koruyucu uygulamalar konusunda bilgi alın.
• Bebeğinizi sigara dumanından koruyun.
• Gebelik planlıyorsanız folik asit kullanın, diyabetinizi kontrol altında tutun ve kızamıkçık aşınızı kontrol ettirin.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Bebeğinizde hızlı nefes alma, beslenirken terleme ve çabuk yorulma, kilo alamama veya sık akciğer enfeksiyonları varsa ya da muayenede üfürüm duyulduysa bir çocuk kardiyoloğuna başvurun. Erişkinlerde açıklanamayan nefes darlığı, egzersizde çabuk yorulma veya çarpıntı varsa kardiyoloğa başvurun.

Acil durum: Dudaklarda, dilde veya tırnaklarda morarma, belirgin nefes darlığı, beslenmeyi tamamen reddetme, aşırı uyku hali veya bilinç değişikliği, bayılma, ani konuşma bozukluğu ya da vücudun bir tarafında güçsüzlük (inme) varsa beklemeden 112'yi arayın.

Kalp deliği çocuk kardiyolojisi uzmanları tarafından değerlendirilir; ameliyat gerektiğinde çocuk kalp ve damar cerrahisi, erişkinlerde kardiyoloji ve kalp ve damar cerrahisi uzmanları tedaviyi üstlenir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.