Abdominal Aort Anevrizması

Abdominal Aort Anevrizması Nedir?

Aort, kalpten çıkan ve vücudun tüm organlarına temiz kanı taşıyan en büyük atardamardır. Göğüs kafesinden karın boşluğuna inen kısmına abdominal (karın) aorta denir. Abdominal aort anevrizması, bu damarın karın bölgesindeki bir bölümünün duvarının zayıflaması sonucu balon gibi genişlemesi anlamına gelir. Genel kabul gören tanıma göre damar çapı normalin yaklaşık bir buçuk katını aştığında, yani karın aortasında çap yaklaşık 3 santimetreye ulaştığında anevrizmadan söz edilir.

Sağlıklı bir karın aortasının çapı çoğu yetişkinde 2 santimetre civarındadır; bu değer kişinin cinsiyetine, boyuna ve vücut yapısına göre biraz değişebilir. Damar duvarı üç katmandan oluşur ve bu katmanlar kanın basıncına dayanacak kadar esnek ve sağlamdır. Duvarın yapısı bozulduğunda basınç altında zamanla genişleme başlar. Genişleyen damar duvarı inceldikçe daha da zayıflar ve nadir olsa da yırtılma, yani rüptür riski ortaya çıkar.

Bu hastalığın en önemli özelliği, çoğu zaman uzun yıllar boyunca hiçbir belirti vermemesidir. Birçok kişi anevrizmasını başka bir nedenle yapılan ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans incelemesi sırasında tesadüfen öğrenir. Bu nedenle risk grubundaki kişilerde düzenli tarama yapılması tıbbi olarak önem taşır.

Anevrizmalar şekillerine göre de ayrılır. Damarın tüm çevresinde düzgün bir genişleme varsa buna fusiform, damarın yalnızca bir yanından kese şeklinde çıkıntı yapıyorsa sakküler anevrizma denir. Abdominal aort anevrizmalarının büyük çoğunluğu böbrek damarlarının çıkış noktasının altında, yani infrarenal bölgede yerleşir.

Belirtileri

Abdominal aort anevrizmalarının önemli bir bölümü belirti vermez. Küçük anevrizmalar yıllarca fark edilmeden kalabilir. Belirti görüldüğünde ise genellikle anevrizma belirgin şekilde büyümüştür ya da çevre dokulara baskı yapmaya başlamıştır.

Görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Göbek çevresinde kalp atışı ile uyumlu, nabız gibi atan bir his
• Karnın derinlerinde ya da sırtta sürekli, künt ve geçmeyen bir ağrı
• Bel veya yan bölgede, hareketle değişmeyen rahatsızlık hissi
• Bacaklarda ya da ayak parmaklarında soğukluk, renk değişikliği ve ağrı
• Karında kendiliğinden ele gelen atımlı bir kitle hissi

Anevrizma içinde oluşan pıhtı parçaları kopup damarın ilerisine gittiğinde bacak ve ayak damarlarını tıkayabilir. Bu durumda ayak parmaklarında morarma, ağrı ve soğuma görülebilir. Bu tabloya bazen mavi parmak sendromu da denir.

Ani başlayan, çok şiddetli karın, bel veya sırt ağrısı, baş dönmesi, soğuk terleme, çarpıntı, bayılma hissi ya da bilinç bulanıklığı anevrizmanın yırtıldığını düşündürebilir. Bu bir tıbbi acil durumdur; vakit kaybetmeden 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Abdominal aort anevrizmasının tek bir nedeni yoktur. Damar duvarındaki bağ dokusu yapısının zayıflaması, kronik iltihabi süreçler ve damar sertliği bir araya geldiğinde anevrizma gelişimi kolaylaşır. Bilinen başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Sigara kullanımı: En güçlü ve değiştirilebilir risk faktörüdür. Sigara damar duvarını zayıflatır, hem anevrizma gelişme hem de büyüme hızını artırır.
• Yaş: Hastalık çoğunlukla 65 yaşın üzerinde görülür.
• Erkek cinsiyet: Erkeklerde kadınlara göre belirgin biçimde daha sık görülür. Kadınlarda daha az görülse de ortaya çıktığında daha küçük çapta yırtılabilir.
• Aile öyküsü: Birinci derece yakınında anevrizma olan kişilerde risk daha yüksektir.
• Yüksek tansiyon: Damar duvarı üzerindeki basıncı artırır.
• Damar sertliği (ateroskleroz): Kolesterol birikimiyle damar duvarını bozar.
• Bazı bağ dokusu hastalıkları: Marfan sendromu ve Ehlers-Danlos sendromu gibi kalıtsal durumlar damar duvarını zayıflatabilir.
• Kronik akciğer hastalığı: Özellikle sigaraya bağlı kronik obstrüktif akciğer hastalığı ile birlikteliği bildirilmiştir.

Bu risk faktörlerinin bir kısmı değiştirilemez; ancak sigarayı bırakmak, tansiyonu ve kolesterolü kontrol altında tutmak hastalık riskini ve ilerleme hızını azaltmaya yardımcı olur.

Tanı

Abdominal aort anevrizması tanısı çoğunlukla görüntüleme yöntemleriyle konur. Fizik muayenede hekim karnı muayene ederken atımlı bir kitle fark edebilir; ancak özellikle kilolu kişilerde muayene ile küçük anevrizmaları saptamak zordur.

• Karın ultrasonografisi: Ağrısız, radyasyon içermeyen, kolay ulaşılabilir ve ilk tercih edilen yöntemdir. Damar çapını güvenilir biçimde ölçer ve takip için uygundur.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi: Anevrizmanın tam boyutunu, şeklini, böbrek damarlarına ve kalça damarlarına olan uzaklığını gösterir. Tedavi planı için gereklidir.
• Manyetik rezonans anjiyografi: Radyasyon kullanmadan ayrıntılı görüntü sağlar; kontrastlı BT'nin uygun olmadığı durumlarda tercih edilebilir.

Bazı ülkelerde 65 yaş ve üzeri, özellikle sigara içmiş erkekler için tek seferlik ultrason taraması önerilmektedir. Taramanın kimlere, hangi yaşta önerileceği ülkelere ve rehberlere göre farklılık gösterebilir. Kendi durumunuz için hangi yaklaşımın uygun olduğunu kalp ve damar cerrahisi uzmanı ile değerlendirmeniz doğru olur.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, anevrizmanın çapına, büyüme hızına, belirti olup olmadığına ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir. Her anevrizmanın ameliyat gerektirmediğini bilmek önemlidir.

Düzenli izlem: Küçük anevrizmalarda yırtılma riski düşüktür. Bu hastalarda belirli aralıklarla ultrason veya BT ile çap ölçümü yapılır. İzlem aralığı çapa göre değişir; hekiminiz size uygun takip sıklığını belirler. Bu dönemde sigaranın bırakılması, tansiyon ve kolesterol tedavisi büyük önem taşır.

Cerrahi onarım: Anevrizma belirli bir çapa ulaştığında, hızlı büyüdüğünde ya da belirti verdiğinde müdahale gündeme gelir. Açık cerrahide karın bölgesinden girilerek genişlemiş damar bölümü yerine yapay bir damar yerleştirilir. Etkili ve uzun dönem sonuçları iyi bilinen bir yöntemdir; ancak büyük bir ameliyattır ve iyileşme süresi daha uzundur.

Endovasküler anevrizma onarımı (EVAR): Kasık damarlarından girilerek anevrizmanın içine stent greft adı verilen kaplı bir tüp yerleştirilir. Kan akımı bu tüpün içinden geçer ve anevrizma kesesi basınçtan korunur. Daha az invazivdir, hastanede kalış süresi daha kısadır; ancak her anevrizma anatomisi bu yönteme uygun değildir ve sonraki yıllarda düzenli görüntüleme gerektirir.

Hangi yöntemin uygun olduğuna kalp ve damar cerrahisi uzmanı, görüntüleme bulgularınızı ve genel sağlık durumunuzu birlikte değerlendirerek karar verir. Yırtılmış anevrizma ise acil ameliyat gerektirir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir kalp ve damar cerrahisi uzmanına ya da dahiliye hekimine başvurmanız uygun olur:

• Karında göbek çevresinde atan bir kitle hissediyorsanız
• Nedeni anlaşılamayan, haftalarca süren karın veya bel ağrınız varsa
• 65 yaşın üzerindeyseniz, sigara içtiyseniz ya da ailenizde aort anevrizması öyküsü varsa tarama konusunu sormak için
• Başka bir nedenle çekilen görüntülemede aort genişlemesi saptandıysa

Ani ve şiddetli karın ya da sırt ağrısı ile birlikte bayılma hissi, soğuk terleme veya tansiyon düşüklüğü varsa beklemeden acil servise gidin. Yırtılma durumunda ilk saatler yaşam açısından kritiktir.

Günlük Yaşam ve Korunma

Anevrizma saptandıktan sonra yaşam tarzı düzenlemeleri hem hastalığın ilerleme hızını yavaşlatmaya hem de genel damar sağlığını korumaya yardımcı olur.

• Sigarayı bırakın: Anevrizma büyümesini hızlandıran en önemli etkendir. Bırakmak için hekiminizden destek isteyebilirsiniz.
• Tansiyonunuzu kontrol altında tutun: Önerilen ilaçları düzenli kullanın ve ölçümlerinizi takip edin.
• Kolesterolünüzü yönetin: Dengeli beslenme ve gerekirse hekiminizin önerdiği ilaç tedavisi damar sağlığı için önemlidir.
• Düzenli hafif ve orta düzey egzersiz yapın: Yürüyüş gibi aktiviteler genel olarak güvenlidir. Ağır kaldırma ve zorlanma gerektiren spor için hekiminize danışın.
• Kontrollerinizi aksatmayın: Görüntüleme randevuları anevrizmanın büyüyüp büyümediğini anlamanın tek yoludur.
• Kilonuzu dengeli tutun: Fazla kilo tansiyon ve kolesterol sorunlarını artırır.

Ailesinde anevrizma öyküsü olan kişilerin bu durumu hekimleriyle paylaşması, tarama gereksinimini birlikte değerlendirmek açısından yararlıdır.

Sık Sorulan Sorular ve Önemli Notlar

Hastalar sıklıkla anevrizmanın kendiliğinden küçülüp küçülmeyeceğini sorar. Anevrizma çapı genellikle zamanla yavaş yavaş artar; küçülmesi beklenmez. Bu nedenle tedavinin amacı büyümeyi yavaşlatmak ve doğru zamanda müdahale etmektir.

Bir diğer sık soru, küçük bir anevrizmayla normal yaşama devam edilip edilemeyeceğidir. Çoğu kişi, hekim kontrolünde izlendiği sürece günlük yaşamına devam edebilir. Ancak ani şiddetli ağrı gibi uyarı belirtilerini tanımak ve gecikmeden başvurmak önemlidir.

Anevrizma ameliyatından sonra iyileşme süreci kullanılan yönteme göre değişir. Endovasküler yöntemde genellikle daha kısa sürede günlük aktivitelere dönülür; açık cerrahide daha uzun bir toparlanma dönemi gerekir. Ameliyat sonrası düzenli kontroller, ilaçlar ve yaşam tarzı önerileri uzun vadeli başarı için önemlidir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve tedavi önermez. Şüphelendiğiniz belirtiler için mutlaka bir hekime başvurun, kendi başınıza ilaç kullanmayın veya tedaviyi değiştirmeyin.