Muayenehane açan ya da özel kuruluşta serbest çalışan her hekimin karşısına aynı sorular çıkar: Serbest meslek erbabı mı kalayım, şirket mi kurayım? Hangi giderleri yazabilirim? e-SMM ve POS zorunluluğu beni nasıl bağlıyor? Bu rehber, hekim gözünden vergi düzeninin haritasını çıkarıyor.
İki temel model
1) Serbest meslek erbabı (şahıs)
- Hekimliğin doğal modeli: gelir, serbest meslek kazancı olarak artan oranlı gelir vergisi tarifesine tabidir (dilimlere göre ~%15-40).
- Belge düzeni: e-SMM (elektronik serbest meslek makbuzu) zorunludur; kâğıt makbuz devri kapanmıştır.
- Kuruma fatura kesilen çalışmalarda kurum, ödemeden stopaj keser; stopaj yıl sonunda hesaplanan vergiden mahsup edilir.
- Kuruluş hızlı ve ucuzdur; muhasebe maliyeti düşüktür; para çekme serbesttir (kâr dağıtım vergisi yoktur).
2) Şirket (genellikle limited)
- Kazanç kurumlar vergisine tabidir (%25 bandı); ancak kârı şahsınıza almak için kâr dağıtımı stopajı da ödersiniz — toplam yük hesaplanmadan "şirket daha az vergi" varsayımı yanıltıcıdır.
- Avantajlı olabileceği durumlar: yüksek ve düzenli kazançla üst gelir dilimlerinde seyretmek, hekimlik dışı gelirler (kira, cihaz, eğitim), birden çok ortak/şube yapısı, kurumsal sözleşme talep eden iş ortakları.
- Dezavantajlar: kuruluş+tasfiye maliyeti, daha ağır muhasebe, paranın şirkette "kilitli" olması.
Pratik eşik: İstikrarlı yüksek kazanç ve büyüme planı yoksa çoğu hekim için serbest meslek modeli daha verimlidir. Sınırdaysanız mali müşavirinizle iki senaryonun toplam vergi yükünü (kurumlar + kâr dağıtımı vs artan oranlı tarife) yıllık rakamla karşılaştırın.
e-SMM ve POS: iki kritik zorunluluk
- e-SMM: Serbest meslek erbabı hekimler makbuzlarını elektronik düzenlemek zorundadır; makbuz, tahsilat anında ve gerçek tutarla kesilmelidir.
- POS/ödeme kaydı: Sağlık hizmeti sunanlara yönelik POS bulundurma ve ödeme kayıt düzenlemelerine uyum, vergi incelemelerinin ilk baktığı konudur. POS kayıtları ile e-SMM toplamlarının uyumsuzluğu doğrudan inceleme gerekçesidir.
- Kartla alınan her tahsilatın makbuzu kesilmeli; "kart POS'tan, makbuz sonra" alışkanlığı cezalıdır.
Gider yazılabilecek kalemler (serbest meslek)
- Muayenehane kirası ve aidatı, elektrik-su-ısınma-internet,
- Tıbbi cihaz ve demirbaşlar (amortismanla), sarf malzemeleri,
- Personel maaş ve SGK primleri,
- Mesleki sorumluluk sigortası primleri, oda aidatları,
- Kongre/eğitim giderleri (mesleki nitelikte), mesleki yayınlar,
- İşle ilgili ulaşım; envantere kayıtlı araçta mevzuat sınırları içinde araç giderleri,
- Muhasebe/danışmanlık ücretleri, yazılım abonelikleri (randevu/kayıt sistemleri dahil).
Yazılamayacaklar: kişisel harcamalar, aile giderleri, belgesiz ödemeler. Gider ancak belgeliyse vardır.
Sık yapılan hatalar
- Makbuzsuz tahsilat (hem vergi cezası hem itibar riski),
- Stopaj mahsubunu takip etmeyip fazla vergi ödemek,
- Geçici vergi dönemlerini kaçırmak,
- Muayenehane + kuruluş çalışmasında sigortalılık statüsünü (4/a-4/b) yanlış kurgulamak — bkz. iki kuruluş kuralı,
- Şirketleşmeyi vergi hesabı yapmadan "prestij" için seçmek.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; vergi danışmanlığı yerine geçmez. Oranlar ve hadler yıllara göre güncellenir — işlem öncesi mali müşavirinize danışın.