Baker kisti

Baker Kisti Nedir?

Baker kisti, dizin arka kısmında (diz arkası çukurunda) oluşan, içi eklem sıvısıyla dolu, keseye benzer bir şişliktir. Tıp dilinde popliteal kist olarak da adlandırılır ve adını ilk tanımlayan İngiliz cerrah William Baker'dan alır.

Diz ekleminin içinde, eklemi kayganlaştıran ve besleyen eklem sıvısı (sinovyal sıvı) bulunur. Dizde bir iltihap, yaralanma veya kireçlenme olduğunda eklem bu sıvıyı fazla üretir. Fazla sıvı, diz ekleminin arkasında bulunan ve normalde eklemle bağlantılı olan bir keseye (bursa) dolar; kese genişleyerek ele gelen bir şişlik oluşturur. Bağlantı noktası tek yönlü bir kapakçık gibi çalıştığı için sıvı keseye girer ama kolayca geri dönemez.

Baker kisti kendi başına ciddi bir hastalık değildir; çoğu zaman dizdeki başka bir sorunun belirtisidir. Bu nedenle tedavide asıl hedef, kisti oluşturan altta yatan diz sorununu tedavi etmektir. Baker kisti erişkinlerde çoğunlukla 35–70 yaşları arasında görülür; çocuklarda da görülebilir ancak çocuklarda genellikle başka bir diz sorunu olmadan gelişir ve çoğu kendiliğinden kaybolur.

Nedenleri

• Diz kireçlenmesi (osteoartrit): Erişkinlerde en sık nedendir.
• Menisküs yırtıkları: Özellikle iç menisküsün arka kısmındaki yırtıklar.
• Romatoid artrit ve diğer iltihaplı eklem hastalıkları
• Gut ve psödogut gibi kristal hastalıkları
• Diz kıkırdağı hasarı
• Dize gelen travmalar ve bağ yaralanmaları
• Diz eklemi enfeksiyonları (nadir)

Belirtileri Nelerdir?

Küçük Baker kistleri çoğu zaman belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan muayene veya görüntülemede tesadüfen fark edilir. Belirti verdiğinde şunlar görülebilir:

• Diz arkasında şişlik: Ayakta dururken ve diz düzken daha belirgin olan, yumuşak veya gergin bir kitle. Diz büküldüğünde şişlik küçülebilir veya kaybolabilir.
• Diz arkasında gerginlik ve dolgunluk hissi
• Dizi tam bükmekte veya tam düzeltmekte zorlanma
• Diz arkasında ve baldırda ağrı: Özellikle uzun süre ayakta kaldıktan veya aktiviteden sonra artabilir.
• Diz ağrısı ve şişliği: Altta yatan eklem sorununa bağlı.

Kistin boyutu ve belirtiler, dizdeki iltihabın şiddetine göre zaman içinde artıp azalabilir.

Olası Komplikasyonlar

• Kistin yırtılması: Kist yırtıldığında içindeki sıvı baldır kasları arasına yayılır. Baldırda ani ağrı, şişlik, kızarıklık ve bazen ayak bileği çevresinde morarma görülür. Bu tablo derin ven trombozuna (bacak toplardamarında pıhtı) çok benzer; bu nedenle ayırt edilmesi için mutlaka acil değerlendirme gerekir.
• Kistin aşağı doğru baldıra uzanması (diseksiyon)
• Sinir ve damar basısı: Büyük kistler nadiren diz arkasındaki sinir veya damarlara baskı yaparak bacakta uyuşma, karıncalanma veya şişliğe yol açabilir.
• Derin ven trombozu: Büyük kistlerin toplardamara baskısı nadiren pıhtı oluşumunu kolaylaştırabilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Hekim diz arkasındaki şişliği, kıvamını, dizin hareketlerini ve altta yatan diz sorununu değerlendirir. Işık tutulduğunda kistin içinin aydınlanması (transillüminasyon) sıvı dolu olduğunu gösterebilir.
• Ultrasonografi: Tanıda en sık kullanılan, hızlı ve ağrısız yöntemdir. Kistin sıvı dolu olduğunu ve boyutunu gösterir. Baldırda şişlik varsa, Doppler ultrason ile derin ven trombozu da araştırılır.
• Manyetik rezonans (MR): Kistin yanı sıra menisküs yırtıkları, kıkırdak hasarı ve bağ yaralanmaları gibi altta yatan nedenleri en iyi gösteren yöntemdir.
• Röntgen: Kireçlenme gibi kemik değişikliklerini değerlendirmek için.
• Eklem sıvısı incelemesi: Gut, enfeksiyon veya iltihaplı eklem hastalığı şüphesinde dizden sıvı alınarak incelenebilir.

Diz arkasındaki her şişlik Baker kisti değildir. Nadiren damar genişlemeleri (popliteal arter anevrizması) veya yumuşak doku tümörleri de bu bölgede şişlik yapabilir. Bu nedenle özellikle atımlı, sert veya hızla büyüyen şişlikler görüntüleme ile değerlendirilmelidir.

Tedavi Seçenekleri

Belirti vermeyen küçük Baker kistleri genellikle tedavi gerektirmez ve zamanla küçülebilir veya kaybolabilir. Belirti veren kistlerde tedavinin temel amacı, dizdeki altta yatan sorunu tedavi etmektir; altta yatan neden düzeldiğinde kist de çoğu zaman küçülür.

Ameliyatsız Tedaviler

• Aktivite düzenlemesi: Ağrıyı ve şişliği artıran, dize aşırı yük bindiren aktivitelerin (uzun süre ayakta kalma, koşu, derin çömelme) geçici olarak azaltılması.
• Soğuk uygulama ve bacağı yükseltme: Şişlik ve ağrıyı azaltır.
• İlaç tedavisi: Hekimin önerdiği iltihap giderici ağrı kesiciler.
• Fizik tedavi ve egzersiz: Diz çevresi kaslarını güçlendiren ve hareket açıklığını koruyan egzersizler, dizdeki yükü azaltarak belirtileri hafifletir.
• Kompresyon bandajı veya dizlik: Bazı hastalarda şişliği azaltmaya yardımcı olabilir.
• Kistin iğne ile boşaltılması (aspirasyon): Ultrason eşliğinde kistin içindeki sıvı boşaltılabilir; gerekirse aynı işlemle ya da diz eklemine kortizon enjeksiyonu yapılabilir. Bu işlem rahatlama sağlar; ancak altta yatan neden tedavi edilmezse kist tekrar dolabilir.

Altta Yatan Hastalığın Tedavisi

• Romatoid artrit veya gut gibi iltihaplı hastalıkların ilaçlarla kontrol altına alınması
• Diz kireçlenmesinin tedavisi; ileri kireçlenmede diz protezi
• Menisküs yırtığının artroskopik (kapalı) cerrahi ile tedavisi

Cerrahi Tedavi

Kistin kendisinin ameliyatla çıkarılması nadiren gerekir; yalnızca diğer tedavilere rağmen büyük, ağrılı ve hareketi kısıtlayan kistlerde veya sinir-damar basısı olan durumlarda düşünülür. Altta yatan sorun düzeltilmeden yapılan kist çıkarma ameliyatlarında tekrarlama riski yüksektir.

Çocuklarda Baker Kisti

Çocuklarda Baker kisti genellikle dizde başka bir sorun olmadan gelişir, ağrısızdır ve çoğu yıllar içinde kendiliğinden kaybolur. Bu nedenle çocuklarda genellikle izlem yeterlidir. Ancak ağrılı, hızla büyüyen veya sert bir şişlik varsa başka nedenlerin dışlanması için görüntüleme yapılmalıdır.

Evde Yapılabilecekler

Hafif belirtileri olan kişilerde bazı basit önlemler rahatlama sağlayabilir. Ağrı ve şişlik arttığında dizi dinlendirmek, bacağı bir yastıkla kalp seviyesinin üzerine kaldırmak ve bir beze sarılı buzu günde birkaç kez 15–20 dakika uygulamak faydalıdır. Uzun süre ayakta kalmaktan ve dizleri tamamen büken pozisyonlardan (çömelme, diz çökme) kaçınmak belirtileri azaltabilir. Yüzme, su içinde yürüyüş ve düşük dirençli bisiklet gibi dize az yük bindiren aktivitelerle hareketli kalmak, kas gücünü korumaya yardımcı olur. Kisti kendi kendinize sıkmaya, masaj yaparak patlatmaya veya iğneyle boşaltmaya çalışmayın; bu durum enfeksiyon ve yırtılma riskini artırır.

Seyir

Baker kistinin seyri, altta yatan diz sorununa bağlıdır. Dizdeki iltihap kontrol altına alındığında veya menisküs gibi sorunlar tedavi edildiğinde kist çoğu zaman küçülür ya da tamamen kaybolur. Kireçlenme gibi uzun süreli sorunlarda ise kist zaman zaman büyüyüp küçülebilir; bu dönemlerde belirtiler aktivite düzenlemesi ve basit tedavilerle kontrol edilebilir.

Korunma ve Öneriler

• Diz sorunlarınızı (kireçlenme, menisküs yırtığı, iltihaplı eklem hastalıkları) zamanında tedavi ettirin.
• Sağlıklı kiloyu koruyun; fazla kilo dize binen yükü artırır.
• Uyluk ve kalça kaslarını düzenli egzersizlerle güçlendirin.
• Dizlere aşırı yük bindiren aktivitelerde dikkatli olun; spor öncesi ısınmayı ihmal etmeyin.
• Romatizmal hastalığınız varsa tedavinizi düzenli sürdürün.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Diz arkasında şişlik fark ettiyseniz
• Diz arkasında ağrı ve gerginlik hareketlerinizi kısıtlıyorsa
• Dizinizde ağrı, şişlik veya takılma gibi sorunlar varsa
• Diz arkasındaki şişlik sert, atımlı veya hızla büyüyorsa

Acil durum: Baldırda ani başlayan ağrı, şişlik ve kızarıklık varsa, kist yırtılması ile derin ven trombozunu ayırt etmek için vakit kaybetmeden acil servise başvurun. Buna ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı eşlik ederse hemen 112'yi arayın. Dizde kızarıklık, ısı artışı ve ateş de acil değerlendirme gerektirir.

Baker kisti ortopedi ve travmatoloji ve fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir; iltihaplı eklem hastalığı varlığında romatoloji uzmanları tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.