Donuk Omuz

Ortopedi Ve Travmatoloji
Halk arasında: frozen shoulder, adeziv kapsülit, Omuz donması, Adheziv kapsülit, Yapışkan kapsülit

Donuk omuz (adeziv kapsülit), omuz eklemi kapsülünün yapışmasıyla oluşan ağrılı ve hareket kısıtlılığına yol açan bir durumdur. 40-60 yaşında, diyabet ve tiroid hastalıklarında daha sıktır. Belirtileri ağrı ve sertliktir. Tanı fizik muayene ve görüntüleme ile konur. Tedavide fizik tedavi, ilaç, enjeksiyon, nadiren cerrahi uygulanır. Erken müdahale önemlidir. Tanı ve tedavi için ortopedi uzmanına başvurun.

Donuk Omuz (Omuz Donması) Nedir?

Donuk omuz (tıbbi adıyla adeziv kapsülit, halk arasında omuz donması), omuz eklemini saran bağ dokusu kesesinin (eklem kapsülü) iltihaplanıp kalınlaşması, büzüşmesi ve sertleşmesi sonucu omuzda ağrı ve ilerleyici hareket kaybıyla seyreden bir hastalıktır. Normalde esnek olan eklem kapsülü kalınlaşıp eklem içi yapışıklıklar oluştuğunda, kol hem kişinin kendi çabasıyla hem de başkası tarafından hareket ettirildiğinde belirgin şekilde kısıtlanır. Bu, donuk omuzu kas veya tendon yırtıklarından ayıran önemli bir özelliktir.

Donuk omuz genellikle 40–60 yaşları arasında görülür ve kadınlarda daha sıktır. Toplumun yaklaşık %2–5'ini etkiler; diyabet hastalarında bu oran belirgin şekilde daha yüksektir. Hastalık genellikle tek omuzda görülür; ancak bazı kişilerde zamanla diğer omuz da etkilenebilir. Donuk omuz yavaş seyreden bir hastalıktır; çoğu hasta aylar ile birkaç yıl içinde büyük ölçüde iyileşir. Uygun tedavi ağrıyı azaltır, hareketin geri kazanılmasını hızlandırır.

Evreleri

Donuk omuz tipik olarak üç evreden geçer:

  • Donma (ağrılı) evresi: Omuzda giderek artan, özellikle gece belirginleşen ağrı başlar ve hareketler yavaş yavaş kısıtlanır. Genellikle 2–9 ay sürer.
  • Donmuş (katılaşma) evresi: Ağrı bir miktar azalabilir; ancak omuz belirgin şekilde sertleşir ve hareket kaybı en üst düzeydedir. Günlük işler zorlaşır. Genellikle 4–12 ay sürer.
  • Çözülme evresi: Hareket açıklığı yavaş yavaş geri döner. Genellikle 6 ay ile 2 yıl sürer.

Evrelerin süresi kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Tedaviyle bu süreç kısaltılabilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Donuk omuzun nedeni her zaman bilinmez (primer veya idiyopatik donuk omuz). Ancak bazı durumlar riski belirgin şekilde artırır:

  • Diyabet: En önemli risk faktörlerinden biridir. Diyabet hastalarında donuk omuz daha sık görülür, iki omzu da tutabilir ve daha uzun sürebilir.
  • Tiroit hastalıkları: Hipotiroidi ve hipertiroidi.
  • Omzun uzun süre hareketsiz kalması: Omuz veya kol kırığı, omuz ameliyatı, inme, meme ameliyatı veya kalp ameliyatı sonrası kolun uzun süre kullanılmaması (sekonder donuk omuz).
  • Omuz yaralanmaları: Rotator manşet yaralanmaları, tendinit ve bursit.
  • Kalp ve damar hastalıkları
  • Parkinson hastalığı
  • Dupuytren kontraktürü
  • Yüksek kolesterol
  • Kadın cinsiyet ve 40 yaş üzeri
  • Daha önce diğer omuzda donuk omuz geçirmiş olmak

Belirtileri Nelerdir?

  • Omzun dış ve ön kısmında, bazen üst kola yayılan künt veya keskin ağrı
  • Geceleri artan ve uykudan uyandıran ağrı; etkilenen omuzun üzerine yatamama
  • Kolu yukarı kaldırmakta, yana açmakta ve özellikle dışa ve içe döndürmekte güçlük
  • Kolu arkaya götürmekte zorlanma: Sırtı kaşıma, sütyen kopçasını takma, arka cepten cüzdan çıkarma
  • Saç tarama, giyinme, ceket giyme, yüksek raftan eşya alma gibi günlük işlerde zorluk
  • Ani ve ani hareketlerde şiddetli ağrı
  • Omuz kaslarında zamanla incelme

Donuk Omuza Benzeyen Durumlar

  • Rotator manşet yırtığı ve sıkışma sendromu: Bu durumlarda kolun başkası tarafından hareket ettirilmesi genellikle daha kolaydır; donuk omuzda ise hem aktif hem pasif hareket kısıtlıdır.
  • Omuz eklemi kireçlenmesi (osteoartrit)
  • Kalsifik tendinit
  • Boyun fıtığına bağlı kola yayılan ağrı
  • Kalp kaynaklı ağrı: Özellikle sol omuz ve kola yayılan ağrı efor ile artıyorsa kalp açısından değerlendirilmelidir.
  • Tümörler ve enfeksiyonlar: Nadir.

Tanı Nasıl Konur?

  • Fizik muayene: Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Hekim, kolun hem hastanın kendi hareketiyle (aktif) hem de kendisinin hareket ettirmesiyle (pasif) ne kadar hareket edebildiğini ölçer. Özellikle dışa döndürme hareketinde belirgin kısıtlılık tipiktir.
  • Röntgen: Kireçlenme, kırık ve kireç birikimi gibi diğer nedenleri dışlamak için. Donuk omuzda röntgen genellikle normaldir.
  • Ultrason ve MR: Rotator manşet yırtığı gibi diğer sorunları değerlendirmek için; MR'da eklem kapsülünde kalınlaşma görülebilir.
  • Kan testleri: Kan şekeri, HbA1c ve tiroit hormonları; tanı almamış diyabet ve tiroit hastalığını araştırmak için.

Tedavi Seçenekleri

Donuk omuzun tedavisinde amaç ağrıyı kontrol etmek ve hareket açıklığını korumak ve geri kazandırmaktır. Tedavilerin çoğu ameliyatsızdır.

İlaç Tedavisi

  • Ağrı ve iltihap için parasetamol veya iltihap giderici ağrı kesiciler (hekim önerisiyle).
  • Seçilmiş hastalarda kısa süreli ağızdan kortikosteroid tedavisi.

Eklem İçine Kortikosteroid Enjeksiyonu

Özellikle ağrılı erken evrede omuz eklemine yapılan kortizon enjeksiyonu ağrıyı belirgin şekilde azaltabilir ve fizik tedaviye katılımı kolaylaştırır. Ultrason eşliğinde yapılması isabeti artırır. Diyabet hastalarında enjeksiyon sonrası birkaç gün kan şekeri yükselebilir; takip edilmelidir.

Fizik Tedavi ve Egzersiz

Donuk omuz tedavisinin temelini oluşturur:

  • Germe egzersizleri: Sarkaç (pandül) egzersizi, parmaklarla duvara tırmanma, havlu ile arkadan germe, kolu göğüs önünden karşı omza doğru çekme, kapı aralığında dışa döndürme germesi.
  • Egzersizler ağrı sınırını zorlamadan, nazikçe ve günde birkaç kez düzenli yapılmalıdır. Ağrılı evrede aşırı zorlamak iltihabı artırabilir.
  • Sıcak uygulama egzersiz öncesinde kasları gevşetir; soğuk uygulama egzersiz sonrası ağrıyı azaltır.
  • Fizyoterapist eşliğinde eklem mobilizasyonu, elektroterapi ve diğer fizik tedavi yöntemleri.

Hidrodilatasyon

Eklem içine, görüntüleme eşliğinde, kortizon ve serum fizyolojik karışımı verilerek büzüşmüş eklem kapsülünün gerilmesidir. Seçilmiş hastalarda ağrıyı azaltıp hareketi artırabilir.

Cerrahi ve Girişimsel Tedaviler

Ameliyatsız tedavilere rağmen 6–12 ay içinde düzelme olmayan hastalarda şu yöntemler uygulanabilir:

  • Anestezi altında manipülasyon: Hasta uyutulurken omuz kontrollü şekilde hareket ettirilerek yapışıklıklar açılır.
  • Artroskopik kapsüler gevşetme: Küçük kesilerden kamera yardımıyla kalınlaşmış kapsül gevşetilir.

Her iki işlemden sonra da kazanılan hareketin korunması için yoğun fizik tedavi gereklidir.

Günlük Yaşamda Öneriler

  • Omzunuzu tamamen hareketsiz bırakmayın; ağrının izin verdiği ölçüde günlük işlerde kullanın.
  • Egzersizlerinizi her gün, kısa ve sık seanslar halinde yapın.
  • Uyurken etkilenen omuzun altına veya kolun altına yastık koyun; sağlam tarafa veya sırtüstü yatın.
  • Giyinirken önce etkilenen kolu giysiye sokun.
  • Diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutun.
  • Sabırlı olun; iyileşme zaman alır ama çoğu hastada hareket büyük ölçüde geri döner.

Diyabet ve Donuk Omuz

Diyabet hastalarında donuk omuz görülme sıklığı genel topluma göre birkaç kat fazladır. Kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi, bağ dokusundaki kolajen liflerinde değişikliklere yol açarak eklem kapsülünün sertleşmesini kolaylaştırır. Bu hastalarda hastalık daha uzun sürebilir, iki omzu birden etkileyebilir ve tedaviye yanıt daha yavaş olabilir. Bu nedenle diyabet hastalarında omuz ağrısı ve hareket kısıtlılığı erken dönemde değerlendirilmeli, kan şekeri kontrolü iyileştirilmeli ve egzersiz programına mümkün olduğunca erken başlanmalıdır.

Korunma Yolları

  • Omuz yaralanması, kırık veya ameliyat sonrası hekiminizin izin verdiği en erken dönemde omuz egzersizlerine başlayın.
  • İnme veya uzun süreli hastalık sonrası kolun hareket ettirilmesine özen gösterin.
  • Diyabet ve tiroit hastalıklarını düzenli takip ettirin.
  • Omuz ağrısı başladığında uzun süre beklemeden değerlendirme yaptırın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Omuz ağrınız birkaç haftadan uzun sürüyorsa, geceleri sizi uyandırıyorsa, kolunuzu kaldırmakta, döndürmekte veya arkaya götürmekte giderek zorlanıyorsanız bir fiziksel tıp ve rehabilitasyon veya ortopedi uzmanına başvurun. Diyabet hastasıysanız omuz ağrısını ihmal etmeyin.

Acil durum: Omuz veya sol kola yayılan ağrıyla birlikte göğüs ağrısı, nefes darlığı, terleme, bulantı veya baş dönmesi varsa bu durum kalp krizi belirtisi olabilir; beklemeden 112'yi arayın. Omuza darbe sonrası şekil bozukluğu, kolu hiç hareket ettirememe, omuzda kızarıklık, sıcaklık, şişlik ve yüksek ateş ya da kolda ani güçsüzlük ve uyuşma varsa da acil servise başvurun.

Donuk omuz fiziksel tıp ve rehabilitasyon ve ortopedi ve travmatoloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Eşlik eden diyabet ve tiroit hastalıklarında endokrinoloji, enjeksiyon ve girişimsel tedavilerde algoloji ve radyoloji uzmanları ile fizyoterapistler sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Donuk omuz ne kadar sürer?

Donuk omuz genellikle 1-3 yıl arasında kendiliğinden iyileşebilir, ancak tam iyileşme süresi kişiden kişiye değişir. Erken tedavi ile bu süre kısaltılabilir.

Donuk omuz nasıl anlaşılır?

Omuzda ağrı ve hareket kısıtlılığı en belirgin belirtilerdir. Özellikle omuzu yana veya yukarı kaldırmada zorluk, gece ağrısı ve sertlik hissi tipiktir. Kesin tanı için hekime başvurmak gerekir.

Donuk omuz tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi genellikle fizik tedavi, ağrı kesiciler, kortikosteroid enjeksiyonları ve evde egzersizlerle yapılır. Nadiren cerrahi müdahale gerekebilir. Tedavi sürecinde hekimin önerilerine uymak önemlidir.

Donuk omuz hangi bölüm bakar?

Ortopedi ve travmatoloji bölümü donuk omuz ile ilgilenir. Ayrıca fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanları da tedaviye dahil olabilir.

Donuk omuz egzersizleri nelerdir?

Omuz hareket açıklığını artırmaya yönelik esneme egzersizleri (örneğin duvarda parmakla yürüme, sarkaç egzersizleri) önerilir. Ancak egzersizlerin uzman tarafından planlanması gerekir.

Donuk Omuz ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Donuk Omuz ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →