Glomerülonefrit

Glomerülonefrit Nedir?

Glomerülonefrit, böbreklerin süzme birimleri olan glomerüllerin iltihaplanmasıdır. Her böbrekte yaklaşık bir milyon glomerül bulunur. Glomerüller, küçük kılcal damar yumakları şeklinde çalışan süzgeçlerdir; kandaki atık maddeleri ve fazla sıvıyı süzerek idrar oluşturur, kan hücrelerini ve proteinleri ise kanda tutar. Glomerüller iltihaplandığında bu süzme işlevi bozulur; idrara kan ve protein kaçmaya başlar, vücutta sıvı ve atık maddeler birikir.

Glomerülonefrit tek bir hastalık değil, farklı nedenlerle ortaya çıkan bir hastalık grubudur. Ani başlayan (akut) ve kısa sürede iyileşen formları olduğu gibi, yıllar içinde sinsice ilerleyerek böbrek yetmezliğine yol açan (kronik) formları da vardır. Kronik glomerülonefrit, dünya genelinde diyaliz ve böbrek naklinin önde gelen nedenlerinden biridir. Her yaşta görülebilir; bazı türleri çocuklarda, bazıları yetişkinlerde daha sıktır.

Erken tanı ve uygun tedavi, böbrek işlevlerinin korunmasında çok önemlidir.

Glomerülonefrit Türleri

Seyrine Göre

• Akut glomerülonefrit: Günler-haftalar içinde aniden ortaya çıkar. Çoğunlukla bir enfeksiyonun ardından gelişir.
• Hızlı ilerleyen glomerülonefrit: Böbrek işlevlerinin haftalar içinde hızla kaybedildiği ve acil tedavi gerektiren ağır formdur.
• Kronik glomerülonefrit: Yıllar içinde sessizce ilerler; çoğu zaman belirti vermez ve rutin tahlillerde fark edilir.

Sık Görülen Türler

• IgA nefropatisi: Dünyada en sık görülen glomerülonefrit türüdür. Genellikle üst solunum yolu enfeksiyonu sırasında veya hemen sonrasında idrarda gözle görülen kanama (kola renginde idrar) ataklarıyla kendini gösterir.
• Enfeksiyon sonrası glomerülonefrit: Özellikle çocuklarda, streptokok bakterisine bağlı boğaz veya deri enfeksiyonundan 1–3 hafta sonra gelişir. Çoğu çocukta tamamen iyileşir.
• Membranöz nefropati: Yetişkinlerde nefrotik sendromun sık nedenlerinden biridir.
• Fokal segmental glomerüloskleroz (FSGS) ve minimal değişiklik hastalığı: Yoğun protein kaybıyla seyreder; minimal değişiklik hastalığı çocuklarda nefrotik sendromun en sık nedenidir.
• Lupus nefriti: Sistemik lupus eritematozus hastalığının böbrekleri tutmasıdır.
• ANCA ilişkili vaskülit ve anti-GBM hastalığı (Goodpasture sendromu): Hızlı ilerleyen glomerülonefrite yol açabilir; akciğer kanaması eşlik edebilir.
• Membranoproliferatif glomerülonefrit ve C3 glomerülopatisi

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Enfeksiyonlar: Streptokok enfeksiyonları, kalp kapak enfeksiyonu (endokardit), hepatit B ve C, HIV.
• Otoimmün hastalıklar: Lupus, vaskülitler, Goodpasture sendromu.
• Bağışıklık sistemine bağlı böbrek hastalıkları: IgA nefropatisi, membranöz nefropati.
• Kalıtsal hastalıklar: Alport sendromu gibi genetik böbrek hastalıkları; genellikle işitme kaybı ve göz sorunlarıyla birliktedir.
• Diğer hastalıklar: Diyabet ve yüksek tansiyon glomerüllere zarar vererek benzer hasara yol açabilir; bazı kanserler ve kan hastalıkları da glomerül hastalıklarına neden olabilir.
• İlaçlar: Bazı ağrı kesiciler ve diğer ilaçlar nadiren glomerül hasarına yol açabilir.

Hastaların bir kısmında belirgin bir neden bulunamaz.

Belirtileri Nelerdir?

Glomerülonefrit, özellikle kronik formlarında, uzun süre hiçbir belirti vermeyebilir. Belirtiler ortaya çıktığında şunlar görülebilir:

• İdrarda kan (hematüri): Pembe, kırmızı, kola veya çay renginde idrar; bazen yalnızca idrar tahlilinde mikroskopik olarak saptanır.
• Köpüklü idrar: İdrarda yüksek miktarda protein kaçağını (proteinüri) gösterir.
• Ödem (şişlik): Özellikle sabahları göz kapaklarında ve yüzde, gün içinde ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik; ağır durumlarda karında sıvı birikmesi.
• Yüksek tansiyon
• İdrar miktarında azalma
• Böbrek yetmezliği belirtileri: Halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık, bulantı, kaşıntı, kas krampları, nefes darlığı, konsantrasyon güçlüğü.
• Altta yatan hastalığa bağlı belirtiler: Eklem ağrıları, deri döküntüleri, ateş, öksürük ve kan tükürme.

Nefritik ve Nefrotik Sendrom

Glomerülonefrit iki temel tabloyla kendini gösterebilir: Nefritik sendromda idrarda kan, yüksek tansiyon, ödem ve böbrek işlevlerinde azalma ön plandadır. Nefrotik sendromda ise idrarla günde 3,5 gramdan fazla protein kaybı, kanda albümin düşüklüğü, belirgin ödem ve kolesterol yüksekliği görülür. Nefrotik sendromda pıhtılaşma eğilimi ve enfeksiyon riski artar.

Tanı Nasıl Konur?

• İdrar tahlili: İdrarda kan, protein ve böbrekten kaynaklanan kanamayı gösteren kırmızı küre silindirleri araştırılır.
• İdrarda protein miktarının ölçülmesi: Spot idrarda protein/kreatinin veya albümin/kreatinin oranı ya da 24 saatlik idrar.
• Kan testleri: Kreatinin, üre, tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR), albümin, kolesterol ve elektrolitler.
• Bağışıklık testleri: Kompleman düzeyleri (C3, C4), ANA, anti-dsDNA, ANCA, anti-GBM, anti-PLA2R antikorları, ASO (streptokok enfeksiyonu göstergesi), hepatit ve HIV testleri.
• Böbrek ultrasonu: Böbreklerin boyutu ve yapısı değerlendirilir; kronik hastalıkta böbrekler küçülmüş olabilir.
• Böbrek biyopsisi: İnce bir iğneyle böbrekten küçük bir doku örneği alınarak mikroskop altında incelenir. Glomerülonefritin türünü ve ağırlığını belirleyen, tedaviyi yönlendiren en önemli testtir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi glomerülonefritin türüne, nedenine ve ağırlığına göre belirlenir. Amaç iltihabı kontrol altına almak, protein kaçağını azaltmak, tansiyonu düzenlemek ve böbrek işlevlerini korumaktır.

Genel Tedavi

• Tansiyon kontrolü: ACE inhibitörleri veya anjiyotensin reseptör blokerleri gibi ilaçlar hem tansiyonu düşürür hem de idrarla protein kaçağını azaltarak böbrekleri korur. Seçilmiş hastalarda SGLT2 inhibitörleri de böbrek koruyucu olarak kullanılmaktadır.
• Ödem tedavisi: İdrar söktürücü ilaçlar ve tuz kısıtlaması.
• Kolesterol düşürücü ilaçlar
• Pıhtı önleyici ilaçlar: Ağır nefrotik sendromda pıhtı riski yüksek hastalarda.

İltihabı Baskılayan Tedavi

Bağışıklık sistemine bağlı glomerülonefritlerde kortikosteroidler, siklofosfamid, mikofenolat, takrolimus, rituksimab gibi bağışıklık baskılayıcı ve biyolojik ilaçlar kullanılır. Hızlı ilerleyen formlarda ve anti-GBM hastalığında kanın antikorlardan temizlenmesi (plazmaferez) gerekebilir. Bu tedaviler nefroloji uzmanı tarafından yakın takip altında uygulanır.

Nedene Yönelik Tedavi

Enfeksiyona bağlı glomerülonefritlerde enfeksiyonun tedavisi (antibiyotik, hepatit B veya C için antiviral tedavi) böbrek hastalığının düzelmesini sağlayabilir. Lupus ve vaskülitlerde altta yatan hastalık tedavi edilir.

Böbrek Yetmezliğinde

Böbrek işlevleri ileri derecede kaybedildiğinde diyaliz (hemodiyaliz veya periton diyalizi) veya böbrek nakli gerekir.

Beslenme Önerileri

• Tuzu azaltın: Tansiyon ve ödem kontrolü için en önemli adımdır. Hazır gıdalar, turşu, salamura, işlenmiş et ürünleri ve tuzlu atıştırmalıklardan kaçının.
• Protein: Ne çok fazla ne çok az; ihtiyacınız olan miktarı hekiminiz ve diyetisyeniniz belirlemelidir.
• Potasyum ve fosfor: Böbrek işlevleri azalmışsa kısıtlanması gerekebilir.
• Sıvı alımı: Ağır ödem veya idrar miktarında azalma varsa hekim önerisine göre ayarlanmalıdır.

Günlük Yaşamda Dikkat Edilecekler

• İlaçlarınızı düzenli kullanın ve kontrollerinizi aksatmayın; tansiyonunuzu evde düzenli ölçün.
• Reçetesiz ağrı kesicilerden (özellikle iltihap giderici ağrı kesiciler) ve bitkisel ürünlerden hekiminize danışmadan kaçının; böbreklere zarar verebilirler.
• Sigarayı bırakın; böbrek hastalığının ilerlemesini hızlandırır.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun ve düzenli egzersiz yapın.
• Bağışıklık baskılayıcı tedavi alıyorsanız enfeksiyonlardan korunun; önerilen aşıları yaptırın.
• Gebelik planlıyorsanız önceden nefroloji uzmanınıza danışın; bazı ilaçlar gebelikte kullanılamaz.

Seyir

Seyir glomerülonefritin türüne göre büyük farklılık gösterir. Çocuklarda enfeksiyon sonrası glomerülonefrit çoğunlukla tamamen iyileşir. Minimal değişiklik hastalığı kortizona iyi yanıt verir ancak tekrarlayabilir. IgA nefropatisi ve membranöz nefropati gibi türlerde hastaların bir kısmı uzun yıllar böbrek işlevlerini korurken bir kısmında böbrek yetmezliği gelişebilir. Kalıcı protein kaçağı, yüksek tansiyon ve tanı anında böbrek işlevlerinin azalmış olması kötü seyir belirtileridir. Düzenli takip ve tedaviyle böbrek yetmezliği gelişimi önemli ölçüde geciktirilebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

İdrarınızın renginde değişiklik (pembe, kırmızı veya koyu çay renginde idrar), köpüklü idrar, göz kapaklarında veya bacaklarda şişlik, yeni saptanan yüksek tansiyon ya da idrar tahlilinde kan veya protein saptandıysa bir hekime başvurun. Boğaz veya deri enfeksiyonundan birkaç hafta sonra çocuğunuzda koyu renkli idrar ve yüzde şişlik fark ederseniz vakit kaybetmeden değerlendirme yaptırın.

Acil durum: İdrar miktarında belirgin azalma veya hiç idrar yapamama, nefes darlığı, kan tükürme, çok yüksek tansiyon ile birlikte şiddetli baş ağrısı veya görme bozukluğu, bilinç bulanıklığı ya da nöbet varsa beklemeden 112'yi arayın veya acil servise başvurun.

Glomerülonefrit nefroloji uzmanları tarafından tedavi edilir; çocuklarda çocuk nefrolojisi uzmanları değerlendirir. Altta yatan hastalığa göre romatoloji ve enfeksiyon hastalıkları uzmanları da tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.