Hidatik Kist

Hidatik Kist Nedir?

Hidatik kist (kist hidatik), Echinococcus granulosus adlı parazitin larvalarının vücutta oluşturduğu kistlerle seyreden bir hastalıktır. Parazitin ana konağı köpeklerdir; köpeklerin dışkısıyla yumurtalar çevreye saçılır. İnsanlar, bu yumurtaları kontamine su, yiyecek veya doğrudan temasla ağız yoluyla alır. Yumurtalar bağırsakta açılır ve larvalar portal damar yoluyla karaciğere ulaşır. Larvaların çoğu karaciğerde tutulur; bir kısmı akciğer, beyin, dalak, böbrek gibi diğer organlara da yerleşebilir. Kistler çok yavaş büyür, aylar veya yıllar boyunca hiçbir belirti vermeyebilir. Bu nedenle hastalık genellikle başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen fark edilir.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler kistin yerleştiği organa, boyutuna ve sayısına göre değişir. Erken evrede çoğu hastada şikayet olmaz. Kist büyüyüp çevreye baskı yaptığında veya komplikasyon geliştiğinde bulgular ortaya çıkar:

• Karaciğer kistleri: Sağ üst karın ağrısı, dolgunluk hissi, bulantı, kusma, şişkinlik, sarılık.
• Akciğer kistleri: Kronik öksürük, göğüs ağrısı, balgam, bazen kanlı balgam, nefes darlığı.
• Beyin kistleri: Baş ağrısı, epileptik nöbetler, görme bozuklukları, felç.
• Kist patlaması: Ani ve şiddetli ağrı, ateş, kaşıntı, kurdeşen, yüzde şişme; nadiren anafilaktik şok gibi hayatı tehdit eden alerjik tablo gelişebilir.

Yukarıdaki belirtilerden birini yaşıyorsanız veya kist patlamasından şüpheleniyorsanız vakit kaybetmeden acil servise başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Hastalığın tek nedeni, parazitin larva formunun organlara yerleşmesidir. Parazitin yaşam döngüsünde köpekler (ve diğer köpekgiller) ana konak, koyun ve sığır gibi otçullar ise ara konaktır. Köpekler, enfekte koyun veya sığırların karaciğer, akciğer gibi organlarını yediğinde paraziti alır. Parazit köpeğin bağırsağında olgunlaşır ve yumurtalar dışkıyla atılır. İnsanlar bu yumurtaları yutarak hastalığa yakalanır. Risk faktörleri:

• Kırsal bölgede yaşamak ve tarım/hayvancılıkla uğraşmak
• Çiftlik köpekleri veya başıboş köpeklerle yakın temas
• Hijyenik olmayan sebze ve meyve tüketimi
• Köpeklerin düzenli parazit tedavisinin yapılmaması
• Endemik bölgelerde hayvan kesimi ve organ atıklarının kontrolsüz bırakılması

Tanı Nasıl Konur?

Tanıda hastanın öyküsü (kırsal yaşam, hayvancılık, köpek teması) dikkate alınır. Fizik muayenede karaciğer büyümesi veya ele gelen kitle saptanabilir. Öncelikle ultrasonografi ile karaciğer ve batın değerlendirilir. Kistin karakteristik görünümü (septalı, kalsifiye, kız kistler) tanıya çok yardımcıdır. Gerekirse bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile detaylı bilgi edinilir. Kan testlerinde Echinococcus granulosus'a karşı gelişen IgG antikorları ELISA ve Western blot yöntemleriyle araştırılır. Radyolojik bulgular + serolojik testler birlikte değerlendirilerek kesin tanı konur. Kist sıvısının iğne aspirasyonu ile incelenmesi bazen tanı için gerekli olabilir ancak bu işlem uzman hekim tarafından yapılmalıdır. Tanı ve tedavi mutlaka genel cerrahi uzmanı veya ilgili branş hekimi tarafından planlanmalıdır.

Tedavi ve Korunma

Tedavi planı; kistin yeri, boyutu, sayısı, hastanın yaşı ve genel sağlık durumuna göre bireyselleştirilir. Başlıca tedavi yöntemleri:

• Medikal tedavi: Albendazol gibi antiparaziter ilaçlar; özellikle küçük kistlerde veya cerrahi öncesi/sonrası kullanılır.
• Perkütan drenaj (PAIR): Ultrason eşliğinde kist içine iğne ile girilir, sıvı boşaltılır ve skolosidal (parazit öldürücü) madde uygulanır.
• Cerrahi tedavi: Kistin tamamen çıkarılmasıdır. Büyük, komplike, süpüre veya organ fonksiyonunu bozan kistlerde tercih edilir.

Hangisinin uygulanacağına hekim karar verir. Tedavi sonrası düzenli takip ve kontrol görüntülemeleri gereklidir.

Korunmada; kişisel hijyene dikkat edilmeli, sebze ve meyveler bol su ile iyice yıkanmalı, köpekler düzenli olarak parazit yönünden tedavi ettirilmeli, başıboş köpeklerle temastan kaçınılmalıdır. Kesilen hayvanların kistli organları köpeklere yedirilmemeli, derin gömülerek imha edilmelidir. Endemik bölgelerde toplu sağlık eğitimi de hastalığın kontrolünde önemlidir.