Hipotermi

Acil Tıp
Halk arasında: vücut ısısı düşmesi, soğuk çarpması, aşırı üşüme

Hipotermi, vücut iç ısısının 35 °C'nin altına düşmesidir. Soğuk hava, rüzgâr, ıslak giysiler veya soğuk suya düşme sonrası gelişir; titreme, konuşma bozukluğu, sersemlik ve ağır vakalarda bilinç kaybıyla seyreder. Yaşlılar, bebekler ve alkol kullananlar daha fazla risk altındadır. Titremenin durması durumun ağırlaştığını gösterir ve acil yardım gerektirir.

Hipotermi Nedir?

Hipotermi, vücudun ısı kaybının ısı üretiminden fazla olması sonucu vücut iç ısısının (çekirdek vücut sıcaklığının) 35°C'nin altına düşmesidir. Normal vücut ısısı yaklaşık 36,5–37,5°C'dir. Vücut ısısı düştükçe kalp, beyin ve diğer organların işlevleri yavaşlar. Hipotermi tedavi edilmezse kalp ve solunum durmasına yol açarak ölüme neden olabilir.

Hipotermi genellikle soğuk havaya, soğuk suya veya soğuk ve rüzgârlı ortama uzun süre maruz kalma sonucu gelişir. Ancak yaşlılarda, bebeklerde ve bazı hastalıkları olan kişilerde ev içinde bile, yetersiz ısıtılan ortamlarda ortaya çıkabilir. Islak giysiler ve rüzgâr, ısı kaybını çok hızlandırır; bu nedenle hipotermi yalnızca dondurucu soğuklarda değil, serin ve yağışlı havalarda da gelişebilir.

Hipotermi, tıbbi bir acil durumdur. Erken fark edilip doğru ilk yardım uygulandığında hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir.

Hipoterminin Dereceleri

  • Hafif hipotermi (32–35°C): Titreme, soğuk ve soluk cilt, hızlı solunum ve nabız, el becerilerinde azalma, sakarlık, konuşmada bozulma, dalgınlık ve kötü karar verme.
  • Orta hipotermi (28–32°C): Titreme azalır veya durur; bilinç bulanıklaşır, uyku hali, konuşma ve yürümede belirgin bozulma, nabız ve solunum yavaşlar, kalp ritim bozuklukları başlayabilir.
  • Ağır hipotermi (28°C'nin altı): Bilinç kaybı, çok yavaş ve zayıf solunum ve nabız, göz bebeklerinde genişleme, kaslarda sertleşme; hayatı tehdit eden ritim bozuklukları ve kalp durması gelişebilir. Kişi ölü gibi görünebilir.

Önemli: Hipotermide kişinin bilinci bulanıklaştıkça kendi durumunun farkına varamaz; bu nedenle yardım istemeyebilir. Ağır hipotermide kişi ölü gibi görünse bile, uygun tedavi ile hayata döndürülebilir. Tıpta "ısıtılıp hâlâ ölü değilse ölü kabul edilmez" ilkesi bu nedenle geçerlidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Nedenler

  • Soğuk havada uygun giysi olmadan uzun süre dışarıda kalmak
  • Soğuk suya düşme veya soğuk suda uzun süre kalma
  • Islak giysilerle soğuk ve rüzgârlı ortamda bulunma
  • Dağ yürüyüşü, kayak, avcılık gibi açık hava etkinlikleri
  • Kaza veya yaralanma sonrası soğukta hareketsiz kalma
  • Yetersiz ısıtılan evlerde, özellikle yaşlıların uzun süre kalması

Risk Faktörleri

  • Yaş: Yaşlılar ve bebekler vücut ısılarını düzenlemekte zorlanır. Bebekler vücut ağırlıklarına göre geniş yüzey alanları nedeniyle hızla ısı kaybeder.
  • Alkol ve uyuşturucu kullanımı: Alkol damarları genişleterek ısı kaybını artırır, sıcaklık hissi yaratarak soğuğun fark edilmesini engeller ve karar verme yeteneğini bozar.
  • Bunama ve ruhsal hastalıklar: Soğuğun farkına varamama, uygun giyinmeme.
  • Bazı hastalıklar: Tiroidin az çalışması (hipotiroidi), diyabet ve kan şekeri düşüklüğü, inme, Parkinson, omurilik yaralanmaları, ağır enfeksiyonlar, yetersiz beslenme, böbrek yetmezliği.
  • Bazı ilaçlar: Sakinleştiriciler, uyku ilaçları, antidepresanlar, bazı psikiyatri ilaçları.
  • Evsizlik ve yoksulluk
  • Yorgunluk, sıvı kaybı ve açlık

Belirtileri Nelerdir?

  • Titreme (ağır hipotermide durabilir)
  • Soğuk, soluk veya morumsu cilt
  • Peltek konuşma, mırıldanma
  • Sakarlık, koordinasyon bozukluğu, yürümede zorluk
  • Bilinç bulanıklığı, unutkanlık, kafa karışıklığı
  • Aşırı uyku hali ve halsizlik
  • Yavaş, sığ solunum
  • Zayıf ve yavaş nabız
  • Bilinç kaybı
  • Paradoks soyunma: Ağır hipotermide bazı kişiler, beyin üzerindeki etkiler nedeniyle sıcak hissedip giysilerini çıkarmaya başlayabilir.

Bebeklerde

Parlak kırmızı ve soğuk cilt, aşırı uyku hali, enerji azlığı, beslenmeyi reddetme ve zayıf ağlama hipotermi belirtisi olabilir.

Hipotermide İlk Yardım

  • Hemen 112'yi arayın.
  • Kişiyi soğuktan uzaklaştırın: Mümkünse sıcak, kuru ve rüzgârsız bir ortama taşıyın. Taşırken nazik davranın; ani ve sert hareketler ağır hipotermide kalp ritim bozukluğunu tetikleyebilir. Mümkünse kişiyi yatay pozisyonda tutun.
  • Islak giysileri çıkarın: Gerekirse keserek, nazikçe çıkarın ve yerine kuru giysiler giydirin.
  • Kişiyi battaniye, uyku tulumu veya kuru giysilerle sarın: Özellikle baş, boyun ve gövdeyi örtün. Kişiyi yerden yalıtmak için altına da battaniye koyun.
  • Kademeli ısıtın: Boyun, koltuk altları ve kasıklara havluya sarılı ılık (sıcak olmayan) kompresler uygulayabilirsiniz. Ten tene temas da ısıtmaya yardımcı olabilir.
  • Bilinci açıksa ve yutabiliyorsa: Ilık, şekerli ve alkolsüz içecekler verin.
  • Solunumu ve nabzı izleyin: Kişi nefes almıyorsa veya normal nefes almıyorsa hemen kalp masajına başlayın ve 112 ekibi gelene kadar sürdürün.

Yapılmaması Gerekenler

  • Kişiye alkol vermeyin; ısı kaybını artırır.
  • Kol ve bacakları ovmayın, masaj yapmayın; soğuk kanın aniden kalbe dönmesine ve ritim bozukluğuna yol açabilir.
  • Kişiyi sıcak suya sokmayın ve ısıtıcı, soba, sıcak su torbası gibi doğrudan sıcak kaynaklarla ısıtmaya çalışmayın; yanıklara ve ani tansiyon düşmesine yol açabilir.
  • Ağır hipotermideki kişiyi yürütmeye çalışmayın.

Hastanede Tedavi

  • Pasif dış ısıtma: Hafif hipotermide kişinin kuru ortamda battaniyelerle örtülmesi.
  • Aktif dış ısıtma: Sıcak hava battaniyeleri ve ısıtma cihazları.
  • Aktif iç ısıtma: Damar yoluyla ısıtılmış serumlar, ısıtılmış ve nemlendirilmiş oksijen; ağır vakalarda vücut boşluklarının ılık sıvılarla yıkanması.
  • Vücut dışı dolaşım desteği (ECMO veya kalp-akciğer makinesi): Kalp durması gelişen ağır hipotermi hastalarında kanın vücut dışında ısıtılarak dolaştırılması hayat kurtarıcı olabilir.
  • Kalp ritminin izlenmesi ve ritim bozukluklarının tedavisi
  • Altta yatan nedenlerin tedavisi: Kan şekeri düşüklüğü, enfeksiyon, tiroid hastalığı, yaralanmalar.

Olası Komplikasyonlar

  • Kalp ritim bozuklukları ve kalp durması
  • Donma (soğuk yanığı): El, ayak, kulak ve burunda doku hasarı
  • Siper ayağı: Uzun süre soğuk ve ıslak ortamda kalmaya bağlı ayak hasarı
  • Böbrek yetmezliği
  • Pıhtılaşma bozuklukları
  • Zatürre

Hipotermiden Korunma

  • Kat kat giyinin: İçte teri uzaklaştıran, ortada ısıyı tutan (yün, polar), dışta rüzgâr ve su geçirmeyen katmanlar tercih edin. Pamuklu giysiler ıslandığında ısıyı tutmaz.
  • Başınızı, boynunuzu, ellerinizi ve ayaklarınızı koruyun: Bere, atkı, eldiven ve kalın çorap kullanın.
  • Kuru kalın: Islak giysileri hemen değiştirin.
  • Alkol almayın, özellikle soğuk havada dışarıda kalacaksanız.
  • Yeterli beslenin ve sıvı alın.
  • Açık hava etkinliklerinden önce hava durumunu kontrol edin, yalnız gitmeyin, yanınızda yedek kuru giysi, termos ve acil durum battaniyesi bulundurun ve gideceğiniz yeri birine bildirin.
  • Yaşlı yakınlarınızı soğuk havalarda düzenli kontrol edin; evlerinin yeterince ısıtıldığından emin olun.
  • Bebekleri uygun şekilde giydirin ve yatak odasını uygun sıcaklıkta tutun; ancak aşırı ısınmadan da kaçının.
  • Araçla seyahatte kış lastiği, battaniye ve acil durum malzemeleri bulundurun.
  • Isıtma kaynaklarını güvenli kullanın: Soba ve şofbenlerde karbonmonoksit zehirlenmesine karşı dikkatli olun.

Soğuk Suya Düşme

Soğuk suya ani düşüşte ilk dakikalarda "soğuk şok" denilen istemsiz nefes alma, hızlı solunum ve panik görülür; bu sırada su yutma ve boğulma riski en yüksektir. Bu nedenle soğuk suya düşen kişi önce sakin kalmaya ve başını suyun dışında tutarak nefesini kontrol etmeye çalışmalıdır. Kol ve bacak kasları birkaç dakika içinde soğuktan güç kaybeder; yüzmeye çalışmak yerine mümkünse bir cisme tutunmak ve dizleri göğse çekerek ısı kaybını azaltmak önerilir. Sudan çıkarılan kişi, kendini iyi hissetse bile ısıtılmalı ve sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Acil durum: Soğuğa maruz kalmış bir kişide titreme, peltek konuşma, bilinç bulanıklığı, sakarlık, aşırı uyku hali, soğuk ve soluk cilt, yavaş solunum veya bilinç kaybı varsa beklemeden 112'yi arayın ve ilk yardım uygulayın. Soğuk suya düşen veya soğukta uzun süre kalan herkes, iyi görünse bile tıbbi değerlendirmeden geçmelidir.

El, ayak, kulak veya burunda uyuşma, beyazlama, sertleşme ya da kabarcıklar varsa (donma belirtileri) hemen sağlık kuruluşuna başvurun.

Hipotermi acil tıp ve yoğun bakım uzmanları tarafından tedavi edilir; ağır vakalarda kalp ve damar cerrahisi, donma yaralanmalarında plastik cerrahi uzmanları da sürece katılabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Hipotermi kaç derecede başlar?

Vücut iç ısısı 35 °C'nin altına indiğinde hipotermi kabul edilir. Isı düştükçe belirtiler ağırlaşır ve ağır hipotermi hayatı tehdit eder.

Hipotermi sadece kışın mı olur?

Hayır. Serin ama rüzgârlı ve ıslak havada, soğuk suya düşünce veya ısınması yetersiz evlerde yaz dışındaki her mevsimde, hatta ılık havalarda bile görülebilir.

Hipotermiye giren birine alkol vermek ısıtır mı?

Hayır. Alkol cilt damarlarını genişleterek ısı kaybını artırır ve üşüme hissini azaltır. Bilinci yerindeyse ılık, alkolsüz içecek verilmelidir.

Üşüyen kişinin kollarını ve bacaklarını ovmak doğru mu?

Önerilmez. Ovmak dokulara zarar verebilir ve ağır vakalarda kalp ritmini olumsuz etkileyebilir. Kişiyi kuru battaniyelere sarmak ve nazik davranmak daha doğrudur.

Titreme durduysa kişi iyileşmiş midir?

Her zaman değil. Soğukta kalmaya devam eden birinde titremenin durması vücudun ısı üretme kapasitesinin tükendiğini gösterebilir; bu durumda hemen 112 aranmalıdır.

Hipotermi ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Hipotermi ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →