Kalp romatizması

Kalp romatizması Nedir?

Kalp romatizması, tıptaki adıyla romatizmal kalp hastalığı, kalbin yapısını bozan kronik bir rahatsızlıktır. Hastalık; vücudun, geçirilmiş bir boğaz enfeksiyonuna karşı verdiği anormal bağışıklık tepkisi sonucu kalp dokularının, özellikle de kalp kapaklarının hasar görmesiyle ortaya çıkar. Akut romatizmal ateş, genellikle çocukluk ve gençlik döneminde geçirilen, eklemleri, beyni, cildi ve kalbi etkileyebilen iltihabi bir hastalıktır. Bu ateşin neden olduğu kalp tutulumu, zamanla kapaklarda kalıcı bozukluklara yol açar. Kapakta daralma (stenoz) veya yetmezlik (regürjitasyon) gelişebilir. Bu yapısal değişiklikler kalbin verimli şekilde kan pompalamasını engeller ve kalp yetmezliğine kadar ilerleyebilir.

Belirtileri Nelerdir?

Kalp romatizmasının belirtileri, hangi kapağın ne ölçüde etkilendiğine bağlı olarak büyük farklılıklar gösterir. Hastalığın erken dönemlerinde hiçbir şikayet olmayabilir. İlerleyen safhalarda aşağıdaki belirtiler görülebilir:

• Efor veya istirahat sırasında nefes darlığı
• Yorgunluk ve halsizlik, günlük aktivitelerde azalma
• Çarpıntı, kalp atışlarının hissedilmesi
• Göğüs ağrısı veya sıkışma hissi
• Ayak bilekleri, bacaklar veya karında şişlik
• Baş dönmesi, bayılma veya bayılacak gibi hissetme
• Kuru öksürük veya eforla artan kanlı balgam

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Kalp romatizmasının sorumlusu, A grubu beta-hemolitik streptokok (S. pyogenes) bakterisidir. Boğazda bu bakteriye bağlı gelişen enfeksiyon tedavi edilmezse, vücut bakterinin proteinlerine karşı antikor üretir. Bu antikorlar, benzer yapıdaki kalp dokularını hedef alarak bağışıklık sisteminin kendi kalbine saldırmasına neden olur. Bu mekanizma akut romatizmal ateşe yol açar. Tekrarlayan enfeksiyonlar, kalpte birikimli hasar oluşturur. Risk faktörleri şunlardır:

• Boğaz enfeksiyonunun antibiyotikle yetersiz veya hiç tedavi edilmemesi
• 6-15 yaş aralığındaki çocuklar ve genç yetişkinler
• Kalabalık, kötü hijyen ve yoksulluğun yaygın olduğu toplumlar
• Romatizmal ateşin sık görüldüğü coğrafyalarda yaşamak
• Aile öyküsü ve genetik yatkınlık

Tanı Nasıl Konur?

Doktor, kalp romatizması tanısı koymak için öncelikle hastayı dinler ve fizik muayene yapar. Kalp kapaklarındaki anormallikler, steteskopla duyulan üfürüm adı verilen anormal seslere neden olabilir. Şüphelenilen durumlarda tanıyı doğrulamak ve hasarın boyutunu belirlemek için şu tetkikler yapılır:

• Ekokardiyografi (eko): Kalp kapaklarının hareketini, kalınlaşmasını, kan akımını ve kalp odacıklarının büyüklüğünü değerlendiren en önemli görüntüleme yöntemidir.
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin ritim bozukluklarını ve büyümelerini gösterebilir.
• Göğüs röntgeni: Kalbin boyutunu ve akciğerlerdeki sıvı birikimini gösterir.
• Kan testleri: Boğaz kültürü, anti-streptolizin O (ASO) titresi, romatoid faktör ve iltihap belirteçleri (CRP, sedimantasyon) incelenir.

Ayrıca, romatizmal ateş tanısı için Jones kriterleri gibi klinik kriterlerden yararlanılır; kalp, eklem, deri bulguları ve laboratuvar sonuçları bir arada değerlendirilir.

Tedavi ve Korunma

Kalp romatizmasının tedavisi, hastalığın evresine ve kapak hasarının şiddetine göre planlanır. Amaç; tekrarlayan akut atakları önlemek, kalbin iş yükünü azaltmak ve komplikasyonları engellemektir. Tedavide kullanılan yöntemler:

• Penicilin gibi antibiyotiklerle uzun süreli koruyucu tedavi (profilaksi)
• Aspirin, kortikosteroidler gibi anti-inflamatuar ilaçlar
• Nefes darlığı ve ödem için diüretikler
• Kan basıncını düzenleyen ve kalbi koruyan ilaçlar (ACE inhibitörleri, beta blokerler)
• İleri kapak hastalığında balon valvüloplasti veya cerrahi müdahale (kapak onarımı, kapak değişimi)

Korunmada en etkili yol, boğaz ağrısı olan çocuk ve yetişkinlerin erken dönemde doktora başvurması ve streptokok enfeksiyonunun uygun antibiyotikle tedavi edilmesidir. Akut romatizmal ateş geçiren kişilerde, tekrarı önlemek için uzun süreli (genellikle 10 yıl veya yaşam boyu) antibiyotik proflaksisi önerilir. Ek olarak düzenli kardiyoloji kontrolleri, sağlıklı beslenme, tuz kısıtlaması, sigarasız yaşam ve diş hijyeni hastalığın ilerlemesini yavaşlatmada önemlidir.