Karaciğer Yağlanması

Karaciğer Yağlanması Nedir?

Karaciğer yağlanması (hepatosteatoz veya yağlı karaciğer), karaciğer hücrelerinde aşırı yağ birikmesi durumudur. Normalde karaciğerde az miktarda yağ bulunur; ancak bu oran %5'i aştığında yağlanma olarak kabul edilir. Çoğu zaman belirti vermez ve rutin tetkiklerde tesadüfen fark edilir. Basit yağlanmadan, yağlı karaciğer iltihabına (steatohepatit) ve siroza kadar ilerleyebilir.

İki ana tipi vardır: Alkolik yağlı karaciğer hastalığı (aşırı alkol tüketimi nedeniyle) ve alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD). NAFLD günümüzde en sık görülen karaciğer hastalıklarından biridir ve metabolik sendromla yakından ilişkilidir.

Belirtileri Nelerdir?

Karaciğer yağlanması genellikle sessiz ilerler. Birçok kişide hiçbir belirti olmaz; hastalık sıklıkla başka nedenlerle yapılan kan testleri veya ultrason sırasında tesadüfen saptanır. Belirti görülen kişilerde şunlar olabilir:

• Sağ üst karın bölgesinde hafif ağrı veya dolgunluk hissi
• Yorgunluk ve halsizlik
• Karaciğerde büyüme (muayenede fark edilir)
• İlerlemiş vakalarda sarılık, kaşıntı, iştahsızlık

Hastalık ilerledikçe; karında sıvı birikimi (asit), bacaklarda ödem, sarılık, kaşıntı ve kanamaya eğilim gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Dikkat: Bu belirtiler başka hastalıklarla da karışabilir. Böyle bir şikayetiniz varsa mutlaka bir hekime başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığının kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, insülin direnci ve metabolik sendromun temel rol oynadığı düşünülmektedir. Şu faktörler riski artırır:

• Obezite veya aşırı kilo (özellikle bel çevresinde yağlanma)
• Tip 2 diyabet veya insülin direnci
• Yüksek kolesterol ve trigliserit düzeyleri
• Yüksek tansiyon
• Hızlı kilo kaybı veya dengesiz beslenme
• Metabolik sendrom
• Bazı viral hepatitler (özellikle hepatit C)

Alkole bağlı olan ise aşırı ve uzun süreli alkol tüketimi sonucu gelişir. Alkol alımının kesilmesiyle erken evrelerde geri dönüşümlüdür. Alkol tüketimi ile obezite bir araya gelirse karaciğer hasarı daha hızlı ilerler. Ayrıca, ailede karaciğer yağlanması öyküsü olanlarda risk daha yüksektir; bazı genetik faktörler yatkınlık yaratabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı; kişinin öyküsü, fizik muayenesi ve bazı testlerle konur. Aşağıdaki yöntemler sık kullanılır:

• Kan testleri: Karaciğer enzimlerindeki (ALT, AST) yükselme şüphe uyandırır. Ayrıca kan şekeri, kolesterol, trigliserit düzeyleri de değerlendirilir.
• Görüntüleme: Ultrason, BT veya MR ile karaciğerde yağlanma görülebilir. Ultrason en sık kullanılan yöntemdir.
• Elastografi (FibroScan): Karaciğerin sertliğini ölçerek fibrozis (sertleşme) hakkında bilgi verir; iğnesiz bir yöntemdir.
• Karaciğer biyopsisi: Kesin tanı için nadiren gerekebilir. Yağlanmanın derecesini, iltihap ve fibrozisi gösterir.

Ayırıcı tanıda; viral hepatitler, otoimmün hepatit, Wilson hastalığı gibi diğer karaciğer hastalıkları dışlanmalıdır. Hekiminiz ek kan testleri isteyebilir.

Erken tanı önemlidir; çünkü tedavi edilmezse karaciğer iltihabı (steatohepatit), siroz ve hatta karaciğer kanserine ilerleyebilir.

Tedavi ve Korunma

Karaciğer yağlanması için onaylanmış spesifik bir ilaç bulunmamaktadır. Tedavinin temelini yaşam tarzı değişiklikleri oluşturur ve amaç; kilo vermek, metabolik durumu iyileştirmek ve karaciğer hasarını durdurmaktır.

• Kilo verin: Vücut ağırlığının %5-10'unu kaybetmek karaciğerdeki yağ oranını belirgin azaltır. Haftada 0.5-1 kg yavaş kilo kaybı idealdir. Çok hızlı kilo kaybı yağlanmayı geçici olarak artırabilir.
• Sağlıklı beslenin: Akdeniz tipi beslenme önerilir. İşlenmiş gıdalar, şekerli içecekler ve doymuş yağlardan kaçının. Bol sebze, meyve, tam tahıl, balık tüketin.
• Egzersiz yapın: Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite (yürüyüş, bisiklet, yüzme) önerilir.
• Alkolü bırakın veya sınırlayın: Alkolik tip yağlanmada tamamen bırakılması gerekir. Alkol dışı tipte de sınırlandırılması önerilir.
• Kan şekeri, kolesterol ve tansiyonu kontrol altında tutun; gerekli ilaçları düzenli kullanın.
• Hekiminizin önerdiği takip programına uyun; yılda en az bir kez kontrol önerilir.

Bazı hastalarda, hekim önerisi ile vitamin E veya pioglitazon gibi ilaçlar steatohepatit tedavisinde kullanılabilir. Ancak bu tedavilerin mutlaka bir uzman kontrolünde başlatılması gerekir.

Acil uyarı: Ani başlayan şiddetli karın ağrısı, kusma, sarılık, bilinç bulanıklığı gibi belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise başvurun.

Karaciğer yağlanması çoğu zaman geri dönüşümlü bir durumdur. Erken teşhis ve uygun yaşam tarzı değişiklikleriyle karaciğer sağlığınız korunabilir. Bu bilgiler tanı ve tedavi yerine geçmez; mutlaka bir gastroenteroloji veya dahiliye uzmanına danışınız.