Crohn Hastalığı

Crohn Hastalığı Nedir?

Crohn hastalığı, sindirim sisteminde uzun süreli (kronik) iltihaba yol açan bir iltihabi bağırsak hastalığıdır. Ağızdan makata kadar sindirim kanalının herhangi bir bölümünü etkileyebilir; ancak en sık ince bağırsağın son kısmı (terminal ileum) ve kalın bağırsağın başlangıcı tutulur. İltihap, bağırsak duvarının tüm katlarını etkileyebilir ve bağırsakta sağlıklı ve hastalıklı bölümler atlamalı şekilde (yamalı) yer alabilir.

Crohn hastalığı, ülseratif kolit ile birlikte iltihabi bağırsak hastalıkları grubunda yer alır. Ataklar (alevlenmeler) ve belirtilerin azaldığı ya da kaybolduğu sakin dönemler (remisyon) ile seyreder. Genellikle 15–35 yaşları arasında başlar; ancak her yaşta görülebilir. Kadın ve erkeklerde benzer sıklıktadır.

Crohn hastalığının kesin bir tedavisi yoktur; ancak günümüzde kullanılan etkili ilaçlarla hastaların çoğunda hastalık kontrol altına alınabilmekte, uzun süreli sakin dönemler sağlanabilmekte ve hastalar aktif, üretken bir yaşam sürebilmektedir. Hastalık bulaşıcı değildir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Crohn hastalığının kesin nedeni bilinmemektedir. Genetik yatkınlığı olan kişilerde, bağışıklık sisteminin bağırsaktaki zararsız bakterilere veya diğer uyaranlara karşı aşırı ve uzun süreli tepki vermesi sonucu geliştiği düşünülmektedir.

• Genetik yatkınlık: Birinci derece akrabalarda iltihabi bağırsak hastalığı bulunması riski artırır.
• Sigara kullanımı: Crohn hastalığı riskini artırır ve hastalığın daha ağır seyretmesine, ameliyat ihtiyacının ve tekrarlama riskinin artmasına yol açar. En önemli değiştirilebilir risk faktörüdür.
• Bağırsak mikrobiyotasındaki değişiklikler
• Batı tipi beslenme: İşlenmiş gıdalardan zengin, lifli gıdalardan fakir beslenme ile ilişkili olabilir.
• Kentsel yaşam ve gelişmiş ülkelerde yaşamak
• Bazı ilaçlar: İltihap giderici ağrı kesiciler hastalığı alevlendirebilir; bazı çalışmalarda antibiyotik ve doğum kontrol hapı kullanımıyla ilişki bildirilmiştir.

Stres ve belirli yiyecekler Crohn hastalığına neden olmaz; ancak bazı kişilerde belirtileri artırabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler, iltihabın yerine ve şiddetine göre kişiden kişiye farklılık gösterir:

Sindirim Sistemi Belirtileri

• Uzun süren ishal: En sık belirtidir; bazen kanlı olabilir.
• Karın ağrısı ve krampları: Sıklıkla sağ alt karında, yemeklerden sonra artabilir.
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Ağızda tekrarlayan aftlar
• Makat çevresinde sorunlar: Makatta çatlaklar (fissür), apseler ve makat çevresinden akıntı yapan kanallar (fistül). Bazen hastalığın ilk belirtisi olabilir.
• Bulantı, kusma ve karında şişlik: Bağırsakta daralma varsa.

Genel Belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Ateş
• Kansızlık
• Çocuklarda büyüme geriliği ve ergenliğin gecikmesi

Bağırsak Dışı Belirtiler

• Eklem ağrıları ve eklem iltihabı: Özellikle büyük eklemlerde ve bel bölgesinde.
• Cilt bulguları: Bacaklarda kırmızı, ağrılı şişlikler (eritema nodozum) ve yaralar.
• Göz iltihapları: Gözde kızarıklık, ağrı ve ışığa hassasiyet.
• Karaciğer ve safra yolu hastalıkları
• Böbrek taşı ve safra taşı
• Kemik erimesi (osteoporoz)

Olası Komplikasyonlar

• Bağırsak darlığı (striktür): Uzun süreli iltihap bağırsak duvarında kalınlaşma ve daralmaya yol açabilir; bağırsak tıkanıklığı gelişebilir.
• Fistüller: Bağırsak ile başka bir bağırsak bölümü, mesane, vajina veya cilt arasında anormal kanallar oluşabilir.
• Apseler: Karın içinde veya makat çevresinde iltihap birikmesi.
• Beslenme eksiklikleri: Demir, B12 vitamini, D vitamini, kalsiyum, folik asit ve çinko eksiklikleri.
• Kalın bağırsak kanseri riskinde artış: Kalın bağırsağın uzun süredir ve yaygın olarak tutulduğu hastalarda.
• Pıhtı oluşumu (tromboz) riskinde artış

Tanı Nasıl Konur?

Crohn hastalığının tanısı tek bir testle konulamaz; belirtiler, muayene, laboratuvar testleri, görüntüleme ve endoskopi bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konur.

• Kan testleri: Kansızlık, iltihap belirteçleri (CRP, sedimantasyon), albümin, demir, B12 vitamini ve karaciğer testleri.
• Dışkı testleri: Bağırsak iltihabını gösteren fekal kalprotektin testi ve enfeksiyonları dışlamak için dışkı kültürü.
• Kolonoskopi: Kalın bağırsağın ve ince bağırsağın son kısmının kameralı bir tüple incelenmesi ve biyopsi alınması. Tanıda en önemli yöntemdir.
• Üst gastrointestinal endoskopi: Yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağı tutulumunu değerlendirmek için.
• MR enterografi ve BT enterografi: İnce bağırsağın tutulumunu, darlıkları, fistülleri ve apseleri göstermek için.
• Kapsül endoskopi: Yutulabilen küçük bir kameranın ince bağırsağı görüntülemesi; darlık şüphesi yoksa kullanılabilir.
• Pelvik MR: Makat çevresindeki fistül ve apseleri değerlendirmek için.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amaçları; belirtileri kontrol altına almak, bağırsaktaki iltihabı iyileştirmek (mukozal iyileşme), sakin dönemleri uzatmak, komplikasyonları önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi, hastalığın yerine, şiddetine ve hastanın özelliklerine göre kişiye özel planlanır.

İlaç Tedavisi

• Kortikosteroidler: Alevlenme dönemlerinde iltihabı hızla baskılamak için kısa süreli kullanılır. Uzun süreli kullanımları yan etkileri nedeniyle önerilmez.
• Bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar: Azatiyoprin, 6-merkaptopürin ve metotreksat gibi ilaçlar sakin dönemin sürdürülmesinde kullanılır.
• Biyolojik ilaçlar: İltihabın oluşumunda rol oynayan belirli molekülleri hedefleyen ilaçlardır (TNF-alfa inhibitörleri ve diğer yeni nesil biyolojik ilaçlar). Orta-ağır hastalıkta ve fistülleri olan hastalarda çok etkilidir. Enjeksiyon veya damar yoluyla uygulanır.
• Küçük moleküllü ilaçlar: Ağızdan alınan yeni nesil hedefe yönelik ilaçlar.
• Antibiyotikler: Apse ve fistül gibi enfeksiyon komplikasyonlarında.
• Destekleyici ilaçlar: Demir, B12 vitamini, D vitamini ve kalsiyum takviyeleri.

Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanılmadan önce verem ve hepatit taramaları yapılır; aşılar gözden geçirilir. Tedavi sırasında düzenli kan testleri gerekir.

Beslenme Tedavisi

Özellikle çocuklarda, belirli bir süre yalnızca özel sıvı formüllerle beslenme (eksklüzif enteral beslenme) hastalığın alevlenmesini kontrol altına almada etkili bir tedavi yöntemidir. Erişkinlerde beslenme desteği, kilo kaybı ve eksikliklerin giderilmesinde önemlidir.

Cerrahi Tedavi

Crohn hastalarının bir kısmı hayatları boyunca ameliyat gereksinimi duyabilir. Bağırsak darlığı, tıkanıklık, ilaçla düzelmeyen fistül ve apseler, kanama veya delinme durumlarında hastalıklı bağırsak bölümü çıkarılır ya da darlık genişletilir. Ameliyat hastalığı tamamen ortadan kaldırmaz; hastalık bağırsağın başka bir bölümünde tekrarlayabilir. Bu nedenle ameliyat sonrasında da ilaç tedavisi ve takip sürdürülür.

Crohn Hastalığıyla Yaşam: Öneriler

• Sigarayı mutlaka bırakın: Hastalığın seyrini iyileştirmek için atabileceğiniz en önemli adımdır.
• İlaçlarınızı düzenli kullanın; kendinizi iyi hissetseniz bile hekiminize danışmadan bırakmayın.
• Beslenmenizi düzenleyin: Herkese uyan tek bir Crohn diyeti yoktur. Belirtilerinizi artıran yiyecekleri bir beslenme günlüğüyle belirleyin. Alevlenme dönemlerinde az ve sık öğünler tüketmek faydalı olabilir. Bağırsak darlığı olanlarda kabuklu ve çok lifli gıdaların sınırlanması gerekebilir. Diyetisyen desteği alın.
• Bol sıvı tüketin; özellikle ishal dönemlerinde.
• İltihap giderici ağrı kesicilerden kaçının; hastalığı alevlendirebilir.
• Aşılarınızı yaptırın: Grip, zatürre ve hekiminizin önerdiği diğer aşılar. Bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlarda canlı aşılar yapılmaz.
• Stresi yönetin ve düzenli egzersiz yapın.
• Gebelik planlıyorsanız önceden hekiminize danışın: Hastalığın gebelik öncesinde sakin dönemde olması en iyisidir; bazı ilaçların değiştirilmesi gerekebilir.
• Düzenli kontrollere gidin: Uzun süreli kalın bağırsak tutulumunda kanser taraması için düzenli kolonoskopi önerilir.
• Psikolojik destek alın: Kronik bir hastalıkla yaşamak zorlayıcı olabilir; hasta dernekleri ve uzman desteği yardımcı olur.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Birkaç haftadır süren ishal, karın ağrısı ve kilo kaybı varsa
• Dışkıda kan görüyorsanız
• Makat çevresinde tekrarlayan apse, akıntı veya ağrılı çatlaklar varsa
• Açıklanamayan ateş, yorgunluk ve kansızlığınız varsa
• Çocuğunuzun büyümesi yavaşladıysa ve karın şikâyetleri varsa

Acil durum: Şiddetli karın ağrısı, karında şişlik ve kusma (bağırsak tıkanıklığı belirtisi), yüksek ateş, bol miktarda kanama, gaz ve dışkı çıkaramama durumunda beklemeden acil servise başvurun.

Crohn hastalığı gastroenteroloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir; çocuklarda çocuk gastroenterolojisi uzmanları izler. Cerrahi gerektiğinde genel cerrahi ve kolon ve rektum cerrahisi uzmanları tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.