Helikobakter Pilori
Helikobakter Pilori, dünya genelinde sık görülen bir mide bakterisidir. Çoğu kişide belirti görülmez, ancak bazılarında gastrit, ülser ve mide kanseri riski artar. Karın ağrısı, şişkinlik, bulantı gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Tanı için nefes, dışkı ve endoskopi testleri uygulanır. Tedavi antibiyotik ve mide koruyucu ilaçlarla yapılır, 10-14 gün sürer. Korunmak için el hijyeni ve güvenli su tüketimi önemlidir. Belirtileriniz varsa mutlaka bir doktora danışın.
Helikobakter Pilori Nedir?
Helikobakter pilori (Helicobacter pylori, kısaca H. pylori), midenin iç yüzeyine yerleşen, spiral şekilli bir bakteridir. Mide, yüksek asitli yapısı nedeniyle çoğu mikrop için yaşanmaz bir ortamdır; ancak H. pylori ürettiği üreaz enzimi sayesinde çevresindeki asidi nötralize ederek mide mukozasının koruyucu sümüksü tabakasının altına yerleşebilir ve yıllarca, hatta ömür boyu yaşayabilir.
H. pylori, dünyada en yaygın görülen kronik bakteriyel enfeksiyonlardan biridir; dünya nüfusunun yaklaşık yarısında bulunur. Türkiye, H. pylori sıklığının yüksek olduğu ülkelerden biridir; erişkinlerin önemli bir kısmında (yaklaşık %60–80) bu bakteri saptanmaktadır. Enfeksiyon genellikle çocuklukta alınır.
H. pylori taşıyan kişilerin çoğunda hiçbir belirti yoktur. Ancak bir kısmında bakteri, mide iltihabı (gastrit), mide ve on iki parmak bağırsağı ülseri gibi hastalıklara yol açar. Ayrıca H. pylori, Dünya Sağlık Örgütü tarafından mide kanseri için birinci sınıf kanserojen (kanser yapıcı) olarak kabul edilmektedir. Bakterinin tedavi edilmesi bu riskleri belirgin şekilde azaltır.
Nasıl Bulaşır?
H. pylori'nin bulaşma yolu tam olarak bilinmemekle birlikte şu yolların rol oynadığı düşünülmektedir:
- Ağızdan ağıza: Tükürük yoluyla; örneğin aynı çatal-kaşığı, bardağı paylaşma, annenin bebeğin yiyeceğini ağzında yumuşatıp vermesi.
- Dışkı-ağız yoluyla: Kirli su ve yiyecekler, iyi yıkanmamış sebze ve meyveler, yetersiz el hijyeni.
- Aile içi bulaş: Özellikle çocukluk döneminde aile bireylerinden.
Risk Faktörleri
- Kalabalık ortamlarda yaşamak
- Temiz ve güvenli suya erişimin sınırlı olması
- Düşük sosyoekonomik düzey ve yetersiz hijyen koşulları
- Ailede H. pylori pozitif bireylerin bulunması
- Gelişmekte olan ülkelerde yaşamak
H. pylori'nin Neden Olduğu Hastalıklar
- Kronik gastrit: H. pylori ile enfekte olan herkeste mikroskobik düzeyde mide iltihabı gelişir; ancak çoğu kişide belirti vermez.
- Peptik ülser: Mide ülserlerinin ve on iki parmak bağırsağı (duodenum) ülserlerinin önemli bir kısmının nedeni H. pylori'dir. Ülserler kanama ve delinme gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
- Atrofik gastrit ve intestinal metaplazi: Uzun süreli enfeksiyonda mide mukozasının incelmesi ve bağırsak tipi hücrelere dönüşmesi; mide kanserinin öncü lezyonlarıdır.
- Mide kanseri (adenokarsinom): H. pylori, mide kanserlerinin büyük bir kısmının gelişiminde rol oynar. Ancak H. pylori taşıyanların yalnızca çok küçük bir kısmında mide kanseri gelişir.
- MALT lenfoma: Midenin lenf dokusundan gelişen nadir bir lenfoma türüdür; erken evrede H. pylori tedavisiyle tamamen gerileyebilir.
- Fonksiyonel dispepsi: Bazı hazımsızlık şikâyetleri H. pylori ile ilişkili olabilir.
- Mide dışı hastalıklar: Açıklanamayan demir eksikliği anemisi, B12 vitamini eksikliği ve immün trombositopeni (bağışıklığa bağlı trombosit düşüklüğü) ile ilişkilendirilmiştir.
Belirtileri Nelerdir?
H. pylori taşıyan kişilerin büyük çoğunluğunda belirti yoktur. Belirti verdiğinde genellikle gastrit veya ülsere bağlı şikâyetler görülür:
- Mide bölgesinde (göğüs kemiğinin altında) yanma, kemirme tarzında ağrı; özellikle aç karnına veya gece artan ve yemekle geçen ağrı (on iki parmak bağırsağı ülserinde tipik)
- Hazımsızlık, şişkinlik, erken doyma
- Bulantı, kusma
- Geğirme
- İştahsızlık
- Ağız kokusu (kesin bir ilişki gösterilmemiştir)
Ciddi Komplikasyonları Düşündüren Alarm Belirtileri
- Kahve telvesi gibi veya kanlı kusma
- Siyah, katran renkli, yapışkan dışkı
- Ani ve şiddetli karın ağrısı (ülser delinmesi)
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Yutma güçlüğü
- Sürekli kusma
- Demir eksikliği anemisine bağlı halsizlik ve solukluk
- Karında ele gelen kitle
Tanı Nasıl Konur?
Endoskopi Gerektirmeyen (Noninvaziv) Testler
- Üre nefes testi: Hastaya özel işaretli üre içeren bir sıvı veya tablet içirilir ve belirli bir süre sonra nefes örneği alınır. H. pylori varsa üreyi parçalar ve nefeste işaretli karbondioksit saptanır. Aktif enfeksiyonu göstermede en güvenilir noninvaziv testlerden biridir; tedavi sonrası kontrolde de kullanılır.
- Dışkıda H. pylori antijen testi: Dışkıda bakteriye ait proteinlerin araştırılmasıdır; aktif enfeksiyonu gösterir, tanıda ve tedavi sonrası kontrolde güvenilirdir.
- Kanda H. pylori antikor testi (seroloji): Bakteriyle daha önce karşılaşıldığını gösterir; ancak enfeksiyon tedavi edilmiş olsa bile antikorlar uzun süre pozitif kalabileceğinden aktif enfeksiyonu ayırt edemez. Bu nedenle tanı ve tedavi kontrolü için önerilmez.
Endoskopi
Ağızdan ilerletilen kameralı bir tüple yemek borusu, mide ve on iki parmak bağırsağının incelenmesidir. Mide mukozasından alınan biyopsilerde hızlı üreaz testi, patolojik inceleme ve gerekirse kültür ile H. pylori araştırılır. Gastrit, ülser, kanser öncüsü lezyonlar ve kanser değerlendirilir. Endoskopi özellikle şu durumlarda önerilir:
- Alarm belirtileri olanlarda
- İleri yaşta (genellikle 50–55 yaş üstü) yeni başlayan hazımsızlık şikâyetlerinde
- Ailede mide kanseri öyküsü olanlarda
- Tedaviye yanıt alınamayan şikâyetlerde
Test Öncesi Önemli Not
Mide koruyucu ilaçlar (proton pompası inhibitörleri – omeprazol, pantoprazol, lansoprazol, esomeprazol gibi), antibiyotikler ve bizmut içeren ilaçlar test sonuçlarını yanlış negatif çıkarabilir. Bu nedenle nefes ve dışkı testlerinden önce genellikle proton pompası inhibitörlerinin en az 2 hafta, antibiyotiklerin ve bizmutun en az 4 hafta önce kesilmesi önerilir. İlaçların kesilmesi hekim önerisiyle yapılmalıdır.
Kimler Test Edilmeli ve Tedavi Edilmeli?
- Aktif veya geçirilmiş mide ya da on iki parmak bağırsağı ülseri olanlar
- Mide MALT lenfoması olanlar
- Erken mide kanseri nedeniyle tedavi görmüş olanlar
- Birinci derece akrabasında mide kanseri olanlar
- Atrofik gastrit veya intestinal metaplazisi olanlar
- Hazımsızlık (dispepsi) şikâyeti olanlar
- Uzun süre aspirin veya iltihap giderici ağrı kesici kullanacak olanlar
- Açıklanamayan demir eksikliği anemisi, B12 eksikliği veya immün trombositopenisi olanlar
Günümüzde genel olarak, H. pylori saptanan herkesin tedavi edilmesi önerilmektedir.
Tedavi Seçenekleri
H. pylori tedavisi, genellikle 10–14 gün süreyle birlikte kullanılan birden fazla ilacı içerir. Tek bir antibiyotik bakteriyi yok etmede yetersiz kaldığından kombinasyon tedavisi gerekir:
- Bizmutlu dörtlü tedavi: Proton pompası inhibitörü, bizmut, tetrasiklin ve metronidazol. Türkiye'de klaritromisin direnci yüksek olduğundan ilk basamakta sıklıkla tercih edilen tedavidir.
- Bizmutsuz dörtlü (eşzamanlı) tedavi: Proton pompası inhibitörü, amoksisilin, klaritromisin ve metronidazol.
- Üçlü tedavi: Proton pompası inhibitörü, amoksisilin ve klaritromisin. Klaritromisin direncinin yüksek olduğu bölgelerde başarı oranı düşük olduğundan, Türkiye'de ilk tercih olarak önerilmez.
- Levofloksasin içeren tedaviler ve diğer kurtarma tedavileri: İlk tedavi başarısız olduğunda kullanılır.
- Kültür ve antibiyotik duyarlılık testine göre tedavi: Tekrarlayan tedavi başarısızlıklarında.
Tedavide Başarı İçin Öneriler
- İlaçları hekimin önerdiği süre ve dozda, eksiksiz kullanın; şikâyetler geçse bile tedaviyi yarıda bırakmayın. Tedavinin yarım bırakılması başarısızlığa ve antibiyotik direncine yol açar.
- Tedavi sırasında ağızda metalik tat, bulantı, ishal, dilde ve dışkıda koyulaşma (bizmut nedeniyle, zararsız) gibi yan etkiler görülebilir. Ciddi yan etkiler olursa hekiminize başvurun.
- Metronidazol kullanırken ve sonrasında 2–3 gün alkol kullanmayın; ciddi bulantı ve kusma reaksiyonuna yol açabilir.
- Sigara tedavi başarısını azaltır.
- Bazı probiyotiklerin yan etkileri azaltabileceği bildirilmiştir; hekiminize danışabilirsiniz.
Tedavi Sonrası Kontrol
Tedavinin başarılı olup olmadığını anlamak için, tedavi bitiminden en az 4 hafta sonra (ve proton pompası inhibitörleri en az 2 hafta önce kesilmiş olarak) üre nefes testi veya dışkıda antijen testi ile kontrol yapılmalıdır. Kan antikor testi kontrol için kullanılmaz. Tedavi başarısızsa farklı bir tedavi rejimi uygulanır.
Korunma Yolları
- Ellerinizi yemeklerden önce ve tuvaletten sonra sabun ve suyla yıkayın.
- Temiz ve güvenli içme suyu tüketin.
- Sebze ve meyveleri iyice yıkayın; iyi pişmiş yiyecekler tüketin.
- Çatal, kaşık, bardak gibi kişisel eşyaları paylaşmayın.
- Bebeklere yiyecekleri ağızda yumuşatarak vermeyin.
- H. pylori'ye karşı henüz bir aşı bulunmamaktadır.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Tekrarlayan mide ağrısı, yanma, hazımsızlık, şişkinlik ve bulantı gibi şikâyetleriniz varsa, ailenizde mide kanseri öyküsü bulunuyorsa ya da açıklanamayan demir eksikliği anemisi saptandıysa bir gastroenteroloji veya iç hastalıkları uzmanına başvurun. H. pylori tedavisi aldıysanız, tedavinin başarısını kontrol ettirmeyi unutmayın.
Acil durum: Kanlı veya kahve telvesi gibi kusma, siyah ve katran renkli dışkı, ani başlayan çok şiddetli karın ağrısı, karında sertlik, baş dönmesi, bayılma veya çarpıntı varsa beklemeden 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
Helikobakter pilori enfeksiyonu gastroenteroloji ve iç hastalıkları uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir; aile hekimliği uzmanları da tarama ve tedavi yapabilir. Çocuklarda çocuk gastroenterolojisi, dirençli enfeksiyonlarda enfeksiyon hastalıkları, ülser komplikasyonlarında genel cerrahi, MALT lenfoma ve mide kanserinde hematoloji ve tıbbi onkoloji uzmanları sürece katılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Helikobakter Pilori bulaşıcı mıdır?
Evet, H. pylori bulaşıcı bir bakteridir. Genellikle çocukluk döneminde, kötü hijyen koşulları, kontamine yiyecek veya su ve yakın temas yoluyla kişiden kişiye bulaşır. Ellerin düzenli yıkanması ve temiz su tüketimi bulaşma riskini azaltır.
Helikobakter Pilori herkeste belirti yapar mı?
Hayır, enfekte kişilerin çoğunda hiçbir belirti görülmez. Belirtiler genellikle gastrit veya ülser geliştikten sonra ortaya çıkar. Bu nedenle düzenli kontrol ve hekim önerisi önemlidir.
Helikobakter Pilori tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmezse kronik gastrite, peptik ülsere ve nadiren mide kanserine yol açabilir. Ayrıca mide kanaması gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Bu yüzden tanı konduğunda tedavi önerilir.
Helikobakter Pilori tedavisi ne kadar sürer?
Standart tedavi genellikle 10-14 gün sürer. Antibiyotik ve mide asidini azaltan ilaçların düzenli kullanılması çok önemlidir. Tedavi sonrası kontrol testleri ile enfeksiyonun temizlendiği doğrulanmalıdır.
Helikobakter Pilori testi için hangi bölüme gidilir?
Bu konuda gastroenteroloji bölümüne başvurmanız gerekir. Hekiminiz gerekli tanı testlerini isteyecek ve size uygun tedaviyi planlayacaktır.
Kendi durumunuzu yazın, Helikobakter Pilori ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →