Hepatit B

Hepatit B Nedir?

Hepatit B, hepatit B virüsünün (HBV) neden olduğu bir karaciğer enfeksiyonudur. Virüs karaciğer hücrelerine yerleşir ve bağışıklık sisteminin virüse karşı verdiği tepki karaciğerde iltihaba (hepatit) yol açar. Enfeksiyon kısa süreli (akut) olabileceği gibi, 6 aydan uzun sürerek kronikleşebilir.

Hepatit B, dünyada en yaygın ciddi karaciğer enfeksiyonlarından biridir. Dünya genelinde yaklaşık 250–300 milyon kişinin kronik hepatit B taşıyıcısı olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye, hepatit B'nin orta derecede yaygın olduğu ülkeler arasındadır; erişkinlerin yaklaşık %4'ünde kronik hepatit B enfeksiyonu bulunmaktadır. Ancak 1998'den bu yana ulusal aşı programına alınan hepatit B aşısı sayesinde genç nesillerde görülme sıklığı belirgin şekilde azalmıştır.

Kronik hepatit B tedavi edilmezse yıllar içinde siroz ve karaciğer kanserine yol açabilir. Ancak hepatit B, aşıyla tamamen önlenebilen bir hastalıktır. Kronik hepatit B ise etkili ilaçlarla kontrol altına alınabilmekte ve komplikasyon riski büyük ölçüde azaltılabilmektedir.

Nasıl Bulaşır?

Hepatit B virüsü kan ve vücut sıvıları (meni, vajinal salgılar) yoluyla bulaşır. Virüs çok bulaşıcıdır; HIV'den 50–100 kat daha kolay bulaşır ve vücut dışında en az 7 gün canlı kalabilir.

• Anneden bebeğe (doğum sırasında): Hepatit B'nin yaygın olduğu bölgelerde en önemli bulaş yoludur. Doğumda enfekte olan bebeklerin %90'ında enfeksiyon kronikleşir.
• Cinsel yolla: Korunmasız cinsel ilişki.
• Kan yoluyla:
  • Enjektör, iğne ve diğer madde kullanım malzemelerinin paylaşılması
  • Jilet, tıraş makinesi, diş fırçası, tırnak makası gibi kişisel eşyaların paylaşılması
  • Steril olmayan aletlerle yapılan dövme, piercing, hacamat, sünnet, kulak delme ve akupunktur
  • Sağlık çalışanlarında iğne batması yaralanmaları
  • Uygun sterilizasyon yapılmayan diş tedavileri ve tıbbi işlemler
  • Kan ve kan ürünleri nakli (Türkiye'de kanlar taranmaktadır; risk çok düşüktür)
• Aile içi bulaş: Özellikle çocukluk döneminde, kronik taşıyıcı aile bireylerinden kişisel eşyalar ve açık yaralar yoluyla.

Hepatit B Bulaşmaz:

Tokalaşma, sarılma, öpüşme (ağızda açık yara yoksa), aynı tabaktan yemek yeme, aynı bardaktan su içme, öksürme, hapşırma, emzirme (bebeğe doğumda aşı ve immünglobulin yapıldıysa), havuz ve tuvalet kullanımı yoluyla hepatit B bulaşmaz. Hepatit B taşıyıcılarının sosyal hayattan dışlanması doğru değildir.

Akut ve Kronik Hepatit B

Akut Hepatit B

Virüsle karşılaştıktan sonraki ilk 6 ay içindeki enfeksiyondur. Kuluçka süresi genellikle 1–6 aydır. Erişkinlerde enfeksiyonların büyük çoğunluğu (%90'ından fazlası) bağışıklık sistemi tarafından temizlenir ve kişi ömür boyu bağışıklık kazanır. Nadiren (yaklaşık %1) ağır karaciğer yetmezliğine (fulminan hepatit) yol açabilir.

Kronik Hepatit B

Virüsün 6 aydan uzun süre vücutta kalmasıdır. Kronikleşme riski enfeksiyonun alındığı yaşa bağlıdır:

• Doğumda enfekte olan bebeklerde yaklaşık %90
• 1–5 yaş arasında enfekte olan çocuklarda yaklaşık %25–50
• Erişkinlerde yaklaşık %5'in altında

Kronik hepatit B farklı evrelerde seyredebilir. Bazı kişilerde virüs uzun süre düşük düzeyde ve karaciğere zarar vermeden kalırken (eski adıyla "sağlıklı taşıyıcı" veya inaktif taşıyıcı), bazılarında aktif olarak karaciğer hasarı yapar. Evreler zaman içinde değişebileceğinden tüm kronik hepatit B hastalarının düzenli takibi şarttır.

Belirtileri Nelerdir?

Akut Hepatit B

Enfekte olan erişkinlerin yaklaşık üçte ikisinde, küçük çocukların ise çoğunda hiçbir belirti yoktur. Belirti verdiğinde:

• Halsizlik ve yorgunluk
• İştahsızlık, bulantı ve kusma
• Sağ üst karında ağrı
• Hafif ateş
• Eklem ağrıları ve deride döküntü
• Koyu renkli idrar (çay rengi)
• Açık renkli dışkı
• Ciltte ve gözlerde sararma (sarılık)

Kronik Hepatit B

Çoğu zaman uzun yıllar boyunca hiçbir belirti vermez. Bu nedenle birçok kişi enfekte olduğunu bilmez ve tesadüfen, kan bağışı, gebelik taraması veya ameliyat öncesi testlerde fark eder. Bazı kişilerde yorgunluk ve sağ üst karında rahatsızlık olabilir. Belirtiler genellikle siroz geliştiğinde ortaya çıkar: Karında şişlik, bacaklarda ödem, sarılık, kolay morarma ve kanama, kanlı kusma, bilinç bulanıklığı.

Komplikasyonlar

• Karaciğer sirozu: Uzun süreli iltihap sonucu karaciğerin sertleşmesi.
• Karaciğer kanseri (hepatoselüler karsinom): Hepatit B, siroz gelişmeden bile karaciğer kanserine yol açabilir.
• Karaciğer yetmezliği
• Hepatit D (delta) süper enfeksiyonu: Hepatit D virüsü yalnızca hepatit B'si olan kişileri enfekte edebilir ve hastalığın çok daha hızlı ve ağır ilerlemesine yol açar. Türkiye'nin bazı bölgelerinde (özellikle Güneydoğu Anadolu) hepatit D sıklığı yüksektir.
• Böbrek hastalıkları ve damar iltihapları (nadir)
• Virüsün yeniden aktifleşmesi: Kemoterapi, biyolojik ilaçlar, yüksek doz kortizon ve bağışıklık baskılayıcı tedaviler sırasında, daha önce kontrol altında olan hepatit B ciddi şekilde alevlenebilir.

Tanı Nasıl Konur?

Hepatit B tanısı kan testleriyle konur:

• HBsAg (hepatit B yüzey antijeni): Pozitif olması aktif hepatit B enfeksiyonunu (akut veya kronik) gösterir. 6 aydan uzun süre pozitif kalması kronik enfeksiyon anlamına gelir.
• Anti-HBs (hepatit B yüzey antikoru): Pozitif olması bağışıklığı gösterir; aşı sonrası veya geçirilmiş enfeksiyon sonrası oluşur.
• Anti-HBc (hepatit B kor antikoru): Virüsle daha önce karşılaşıldığını gösterir (aşıyla oluşmaz). IgM tipi pozitifliği akut enfeksiyonu düşündürür.
• HBeAg ve anti-HBe: Virüsün çoğalma aktivitesi hakkında bilgi verir.
• HBV DNA (viral yük): Kandaki virüs miktarını ölçer; tedavi kararı ve takipte çok önemlidir.
• Karaciğer enzimleri (ALT, AST): Karaciğer iltihabının göstergesidir.
• Karaciğer fibrozisinin değerlendirilmesi: Elastografi (FibroScan) gibi iğnesiz yöntemler veya gerekli durumlarda karaciğer biyopsisi ile karaciğer hasarının derecesi belirlenir.
• Anti-HDV: Hepatit D enfeksiyonunun araştırılması; tüm HBsAg pozitif kişilere önerilir.
• Karın ultrasonu ve AFP: Karaciğer yapısının ve kanser taramasının değerlendirilmesi.
• Hepatit C ve HIV testleri: Aynı yolla bulaştıkları için birlikte taranması önerilir.

Tedavi Seçenekleri

Akut Hepatit B

Akut hepatit B'li erişkinlerin çoğu kendiliğinden iyileştiğinden genellikle özel bir antiviral tedavi gerekmez. Destek tedavisi uygulanır: Dinlenme, yeterli beslenme ve sıvı alımı, alkolden ve karaciğere zararlı ilaçlardan kaçınma. Ağır akut hepatit veya karaciğer yetmezliği gelişen hastalarda antiviral tedavi ve hastanede yakın izlem gerekir; çok ağır durumlarda karaciğer nakli gerekebilir.

Kronik Hepatit B

Tedavi kararı; virüs miktarına (HBV DNA), karaciğer enzimlerine, karaciğer hasarının derecesine, hastanın yaşına ve aile öyküsüne göre verilir. Kronik hepatit B tanısı alan herkesin tedaviye ihtiyacı yoktur; ancak tedavi almayanların da ömür boyu düzenli takip edilmesi gerekir.

• Ağızdan alınan antiviral ilaçlar (nükleoz(t)id analogları): Tenofovir ve entekavir gibi ilaçlar virüsün çoğalmasını güçlü bir şekilde baskılar, karaciğer iltihabını azaltır, fibrozisin gerilemesini sağlayabilir ve siroz ile karaciğer kanseri riskini belirgin şekilde düşürür. Genellikle uzun süreli, çoğu zaman ömür boyu kullanılır. Direnç gelişme oranları çok düşüktür. Bu ilaçlar hekime danışmadan asla bırakılmamalıdır; ani bırakmak hepatitin ciddi şekilde alevlenmesine yol açabilir.
• Pegile interferon: Haftada bir iğne şeklinde, belirli bir süre (genellikle 48 hafta) uygulanır. Seçilmiş hastalarda kullanılır; yan etkileri daha fazladır.
• Hepatit D eşlik ediyorsa: Özel tedaviler (pegile interferon, bulevirtid) gerekir.
• Hepatit B'yi tamamen ortadan kaldıracak (fonksiyonel kür) yeni tedaviler üzerinde araştırmalar sürmektedir.

Takip

• Düzenli aralıklarla (genellikle 3–12 ayda bir) karaciğer enzimleri, HBV DNA ve diğer testler
• Siroz veya yüksek risk grubundaki hastalarda 6 ayda bir ultrason (ve AFP) ile karaciğer kanseri taraması
• Kemoterapi, biyolojik ilaç veya bağışıklık baskılayıcı tedavi alacak tüm hastalarda tedavi öncesi hepatit B taraması ve gerekirse koruyucu antiviral tedavi

Gebelik ve Hepatit B

• Türkiye'de tüm gebelere hepatit B taraması yapılması önerilir.
• HBsAg pozitif annelerin bebeklerine doğumdan sonraki ilk 12 saat içinde hepatit B aşısı ve hepatit B immünglobulini (HBIG) yapılmalıdır. Bu uygulama bebeğe bulaşı büyük oranda önler.
• Virüs miktarı yüksek olan annelere, bebeğe bulaş riskini daha da azaltmak için gebeliğin son üç ayında tenofovir tedavisi verilir.
• Bebeğine doğumda aşı ve immünglobulin yapılan anneler bebeklerini emzirebilir.
• Aşı serisi tamamlandıktan sonra bebekte bağışıklık ve enfeksiyon durumu test edilir.

Korunma: Hepatit B Aşısı

Hepatit B aşısı, güvenli ve çok etkili bir aşıdır; aşılanan kişilerin %95'inden fazlasında koruyucu bağışıklık oluşturur. Hepatit B aşısı aynı zamanda karaciğer kanserini önleyen ilk aşıdır.

• Bebekler: Türkiye'de ulusal aşı takvimine göre doğumda, 1. ayda ve 6. ayda olmak üzere üç doz uygulanır.
• Aşısız erişkinler: Özellikle risk grubundakilere (sağlık çalışanları, hepatit B'li kişilerle aynı evde yaşayanlar ve eşleri, diyaliz hastaları, diyabet hastaları, kronik karaciğer hastalığı olanlar, birden fazla cinsel partneri olanlar, madde kullananlar, bağışıklığı baskılanmış kişiler) aşı önerilir. Aşı genellikle 0, 1 ve 6. aylarda üç doz olarak yapılır.
• Aşı öncesi kanda HBsAg ve anti-HBs testleri yaptırılması önerilir.

Diğer Korunma Yolları

• Jilet, tıraş makinesi, diş fırçası, tırnak makası gibi kişisel eşyaları paylaşmamak
• Güvenli cinsel ilişki ve prezervatif kullanımı
• Enjektör ve iğne paylaşmamak
• Dövme, piercing, berber, kuaför, manikür-pedikür işlemlerinde steril ve tek kullanımlık malzemeler kullanılmasına dikkat etmek
• Kan ve vücut sıvılarıyla temas eden yüzeylerin çamaşır suyuyla temizlenmesi
• İğne batması yaralanması gibi riskli temaslarda en kısa sürede (tercihen ilk 24 saat içinde) hekime başvurmak; aşısız kişilere aşı ve immünglobulin uygulanabilir.

Hepatit B ile Yaşam

• Alkol kullanmayın; karaciğer hasarını hızlandırır.
• Hekiminize danışmadan ilaç, bitkisel ürün veya takviye kullanmayın.
• Sağlıklı beslenin, ideal kilonuzu koruyun; yağlı karaciğerden korunun.
• Hepatit A aşınızı yaptırın (bağışıklığınız yoksa).
• Eşinizin ve aile bireylerinizin test edilmesini ve aşılanmasını sağlayın.
• Düzenli takiplerinizi ve ilaçlarınızı aksatmayın.
• Hepatit B'li kişiler normal iş ve sosyal hayatlarını sürdürebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Hepatit B testi hiç yaptırmadıysanız, risk grubundaysanız veya ailenizde hepatit B taşıyıcısı varsa test yaptırın. HBsAg pozitif olduğunuzu öğrendiyseniz, belirti olmasa bile mutlaka bir gastroenteroloji veya enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurun. Riskli bir temas (iğne batması, korunmasız ilişki) sonrasında vakit kaybetmeden hekime başvurun.

Acil durum: Ciltte ve gözlerde hızla artan sarılık, bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali, kolay morarma ve kanama, kanlı veya kahve telvesi gibi kusma, siyah dışkı ya da karında hızla artan şişlik varsa beklemeden acil servise başvurun.

Hepatit B gastroenteroloji (hepatoloji) ve enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir; takipte iç hastalıkları uzmanları da yer alır. Gebelikte kadın hastalıkları ve doğum ve perinatoloji, bebeklerde çocuk sağlığı ve hastalıkları, karaciğer kanseri ve nakil gerektiğinde tıbbi onkoloji ve organ nakli ekipleri sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.