Hepatit C

Hepatit C Nedir?

Hepatit C, hepatit C virüsünün (HCV) neden olduğu ve karaciğeri etkileyen bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. Hepatit "karaciğer iltihabı" anlamına gelir. Hepatit C virüsü kan yoluyla bulaşır ve karaciğer hücrelerine yerleşerek iltihaba yol açar. Enfeksiyonun en önemli özelliği, çoğu zaman yıllarca hiçbir belirti vermeden sessizce ilerlemesidir. Bu nedenle hepatit C "sessiz katil" olarak da adlandırılır.

Virüsle karşılaşan kişilerin yaklaşık %70–80'inde enfeksiyon vücuttan atılamaz ve kronik (süreğen) hale gelir. Tedavi edilmeyen kronik hepatit C, yıllar içinde karaciğerde yara dokusu oluşmasına (fibrozis), karaciğer sirozuna, karaciğer yetmezliğine ve karaciğer kanserine yol açabilir. Dünya genelinde yaklaşık 50 milyon kişinin kronik hepatit C ile yaşadığı tahmin edilmektedir.

Sevindirici olan, hepatit C'nin günümüzde tamamen tedavi edilebilir bir hastalık olmasıdır. Ağızdan alınan yeni nesil ilaçlarla 8–12 haftalık tedaviyle hastaların %95'inden fazlasında virüs kalıcı olarak vücuttan temizlenir. Ancak hepatit C'ye karşı henüz bir aşı bulunmamaktadır.

Hepatit C Nasıl Bulaşır?

Hepatit C virüsü, enfekte kişinin kanının başka bir kişinin kanına karışmasıyla bulaşır:

• Ortak enjektör ve iğne kullanımı: Damar içi madde kullananlarda en sık bulaş yoludur.
• Yeterince sterilize edilmemiş tıbbi ve diş tedavisi aletleri
• Steril olmayan koşullarda yapılan dövme, piercing, hacamat ve sünnet
• Jilet, tıraş makinesi, diş fırçası, tırnak makası gibi kişisel eşyaların ortak kullanımı
• Kan ve kan ürünleri nakli: 1990'ların başından önce, tarama testleri yaygınlaşmadan önce yapılan kan nakilleri önemli bir risk faktörüydü. Günümüzde kan ürünleri taranmaktadır ve bu yolla bulaş çok nadirdir.
• Hemodiyaliz hastaları
• Sağlık çalışanlarında iğne batması yaralanmaları
• Anneden bebeğe bulaş: Hepatit C'li annelerin bebeklerinin yaklaşık %5'ine doğum sırasında bulaşabilir.
• Cinsel yolla bulaş: Nadirdir; ancak birden fazla partner, korunmasız cinsel ilişki, kanamaya yol açabilecek ilişki biçimleri ve HIV varlığında risk artar.

Hepatit C Şu Yollarla Bulaşmaz

• Sarılma, öpüşme, el sıkışma
• Aynı çatal-kaşık, tabak ve bardağı kullanma
• Yemek ve su
• Öksürme, hapşırma
• Emzirme (meme ucunda çatlak ve kanama yoksa)
• Aynı havuzu, tuvaleti kullanma

Belirtileri Nelerdir?

Akut Hepatit C

Virüsle karşılaşmadan sonraki ilk 6 ay akut dönem olarak adlandırılır. Bu dönemde kişilerin yaklaşık %80'inde hiç belirti olmaz. Belirti görülenlerde şunlar olabilir:

• Yorgunluk, halsizlik
• İştahsızlık, bulantı, kusma
• Karnın sağ üst bölgesinde ağrı
• Ateş
• Koyu renkli idrar, açık renkli dışkı
• Gözlerde ve ciltte sararma (sarılık)
• Eklem ağrıları

Kronik Hepatit C

Kronik hepatit C uzun yıllar belirti vermeyebilir. Belirtiler çoğu zaman karaciğer hasarı ilerledikten sonra ortaya çıkar:

• Sürekli yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü
• Kas ve eklem ağrıları
• Kaşıntı
• Kolay morarma ve kanama
• Karında sıvı birikmesi (asit) ve bacaklarda şişlik
• Sarılık
• Ciltte örümcek ağı şeklinde damarlar, avuç içinde kızarıklık
• Kilo kaybı
• Bilinç bulanıklığı, uykuya eğilim (hepatik ensefalopati)
• Kusmukta kan veya siyah dışkı (yemek borusu varis kanaması)

Karaciğer Dışı Belirtiler

Hepatit C yalnızca karaciğeri değil, başka organları da etkileyebilir: Kriyoglobulinemi (damar iltihabı, ciltte morumsu döküntü, böbrek tutulumu), tip 2 diyabet riski artışı, böbrek hastalıkları, liken planus ve porfiria kutanea tarda gibi deri hastalıkları, B hücreli lenfoma, tiroit hastalıkları, depresyon ve bilişsel sorunlar bunlar arasındadır.

Komplikasyonlar

• Karaciğer fibrozisi ve sirozu: Kronik hepatit C'li kişilerin yaklaşık %15–30'unda 20–30 yıl içinde siroz gelişir. Alkol kullanımı, ileri yaş, erkek cinsiyet, obezite, yağlı karaciğer, diyabet, HIV veya hepatit B ile birlikte enfeksiyon bu süreci hızlandırır.
• Karaciğer kanseri (hepatosellüler karsinom): Siroz gelişmiş hastalarda her yıl yaklaşık %1–4 oranında görülür.
• Karaciğer yetmezliği: İleri evrede karaciğer nakli gerekebilir. Hepatit C, dünyada karaciğer naklinin en önemli nedenlerinden biri olmuştur.

Kimler Test Yaptırmalı?

Hepatit C çoğunlukla belirti vermediğinden, enfeksiyonu olan pek çok kişi durumundan habersizdir. Aşağıdaki kişilerin test yaptırması önerilir:

• Hayatında en az bir kez, tüm yetişkinler (birçok ülkede önerilen yaklaşım)
• Damar içi madde kullanan veya geçmişte kullanmış olanlar
• 1990'ların başından önce kan veya kan ürünü nakli ya da organ nakli yapılanlar
• Hemodiyaliz hastaları
• Steril olmayan koşullarda dövme, piercing, hacamat yaptıranlar
• Karaciğer enzimleri açıklanamayan şekilde yüksek olanlar
• HIV veya hepatit B ile enfekte kişiler
• Hepatit C'li annelerden doğan bebekler
• İğne batması yaralanması yaşayan sağlık çalışanları
• Cezaevinde kalmış olanlar
• Gebeler (birçok kılavuzda her gebelikte tarama önerilmektedir)

Tanı Nasıl Konur?

• Anti-HCV (hepatit C antikor testi): Kişinin virüsle karşılaşıp karşılaşmadığını gösterir. Pozitif sonuç, aktif enfeksiyon olduğu anlamına gelmez; kişi geçmişte virüsle karşılaşıp iyileşmiş de olabilir.
• HCV RNA (PCR) testi: Kanda virüsün kendisini ve miktarını (viral yük) ölçer. Pozitifse aktif enfeksiyon vardır. Anti-HCV pozitif olan herkese bu test yapılmalıdır.
• HCV genotip tayini: Virüsün alt tipini belirler; bazı durumlarda tedavi seçimini etkileyebilir. Türkiye'de en sık genotip 1b'dir.
• Karaciğer fonksiyon testleri: ALT, AST, bilirubin, albümin, pıhtılaşma testleri.
• Karaciğer hasarının değerlendirilmesi: Elastografi (FibroScan) gibi karaciğer sertliğini ölçen yöntemler, kan testlerine dayalı fibrozis skorları; gerekirse karaciğer biyopsisi.
• Karaciğer ultrasonu: Siroz ve tümör varlığını araştırmak için.
• Hepatit B, HIV ve hepatit A testleri: Birlikte enfeksiyonları araştırmak ve aşı ihtiyacını belirlemek için.

Tedavi Seçenekleri

Doğrudan Etkili Antiviral İlaçlar

Hepatit C tedavisi son yıllarda devrim niteliğinde değişmiştir. Eskiden kullanılan, ağır yan etkileri olan ve başarı oranı düşük interferon iğneleri yerini ağızdan alınan, yan etkisi çok az olan doğrudan etkili antiviral (DEA) ilaçlara bırakmıştır.

• Sofosbuvir/velpatasvir, glekaprevir/pibrentasvir, ledipasvir/sofosbuvir gibi kombinasyon ilaçlar kullanılır.
• Tedavi genellikle günde bir kez alınan tabletlerle 8–12 hafta sürer.
• Başarı oranı %95'in üzerindedir. Tedavi bittikten 12 hafta sonra kanda virüs saptanmaması (kalıcı viral yanıt) kür (tam iyileşme) olarak kabul edilir.
• Yan etkiler genellikle hafiftir: Baş ağrısı, yorgunluk, bulantı.
• Siroz hastalarında da tedavi uygulanabilir; ancak ileri karaciğer yetmezliğinde bazı ilaçlar kullanılamaz.

Tedavide Dikkat Edilecekler

• İlaçlar her gün, düzenli olarak ve tedavi süresi boyunca eksiksiz kullanılmalıdır.
• Bu ilaçlar bazı mide ilaçları, kalp ritim ilaçları, kolesterol ilaçları, sara ilaçları ve bitkisel ürünlerle (özellikle sarı kantaron) etkileşebilir; kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirin.
• Hepatit B taşıyıcısı olanlarda tedavi sırasında hepatit B alevlenebileceğinden takip gerekir.
• Gebelikte bu ilaçlar genellikle kullanılmaz; tedavi doğum sonrasına planlanır.

Tedavi Sonrası

• Virüs temizlendikten sonra karaciğer hasarı genellikle durur ve zamanla bir miktar iyileşebilir.
• Siroz gelişmiş hastalarda tedavi sonrasında da karaciğer kanseri riski devam ettiğinden 6 ayda bir ultrason takibi sürdürülmelidir.
• Hepatit C'yi geçirmiş olmak bağışıklık sağlamaz; kişi yeniden enfekte olabilir. Bu nedenle risk davranışlarından kaçınılmalıdır.
• Anti-HCV testi tedavi sonrası da pozitif kalır; bu yeniden enfeksiyon anlamına gelmez.

Hepatit C ile Yaşam ve Karaciğeri Koruma

• Alkol tüketmeyin; alkol karaciğer hasarını hızlandırır.
• Hepatit A ve hepatit B'ye karşı bağışık değilseniz aşı olun.
• Sağlıklı kiloyu koruyun, dengeli beslenin ve düzenli egzersiz yapın; yağlı karaciğer hastalığı hasarı artırır.
• Hekiminize danışmadan ilaç, bitkisel ürün veya takviye kullanmayın.
• Jilet, diş fırçası, tırnak makası gibi kişisel eşyalarınızı başkalarıyla paylaşmayın.
• Yaralarınızı kapalı tutun; kan bulaşan yüzeyleri çamaşır suyuyla temizleyin.
• Kan, organ ve sperm bağışı yapmayın.
• Diş hekimi ve diğer sağlık çalışanlarına durumunuzu bildirin.

Korunma Yolları

• Enjektör ve iğneleri asla ortak kullanmayın.
• Dövme, piercing, hacamat gibi uygulamaları yalnızca steril koşullarda ve tek kullanımlık malzemeyle yapan yerlerde yaptırın.
• Kişisel bakım eşyalarınızı paylaşmayın.
• Kuaför ve berberlerde steril veya tek kullanımlık malzeme kullanıldığından emin olun.
• Güvenli cinsel ilişki için prezervatif kullanın.
• Sağlık çalışanları standart enfeksiyon kontrol önlemlerine uymalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Hepatit C açısından risk faktörlerinden biri sizde varsa, hiç hepatit C testi yaptırmadıysanız, testinizde anti-HCV pozitif çıktıysa ya da açıklanamayan yorgunluk, iştahsızlık, karın sağ üst bölgesinde ağrı veya karaciğer enzimlerinde yükseklik varsa bir gastroenteroloji veya enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurun. Hepatit C tanısı aldıysanız tedavi seçenekleri hakkında mutlaka hekiminizle görüşün; bugün hastalık tamamen tedavi edilebilmektedir.

Acil durum: Kanlı veya kahve telvesi görünümünde kusma, siyah katran renkli dışkı, bilinç bulanıklığı, aşırı uykuya eğilim, hızla artan sarılık, karında hızla artan şişlik, yüksek ateşle birlikte karın ağrısı varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Hepatit C'nin tanı ve tedavisi gastroenteroloji, enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji ve iç hastalıkları uzmanları tarafından yapılır. Karaciğer nakli gereken hastalarda genel cerrahi (organ nakli), karaciğer kanserinde tıbbi onkoloji ve girişimsel radyoloji, çocuklarda çocuk gastroenterolojisi ve çocuk enfeksiyon hastalıkları uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.