Koroner Arter Hastalığı

Koroner Arter Hastalığı Nedir?

Koroner arter hastalığı, kalbi besleyen damarların (koroner arterlerin) iç duvarında yağ, kolesterol ve iltihabi hücrelerden oluşan plakların birikerek damarı zamanla daraltması ya da tıkamasıdır. Bu sürece "damar sertliği" (ateroskleroz) denir. Koroner arterler kalp kasına oksijenli kan taşır; daraldıklarında kalp yeterince beslenemez ve özellikle eforla göğüs ağrısı (anjina) ortaya çıkar. Plak aniden çatlar ve üzerinde pıhtı oluşursa damar tamamen tıkanabilir; bu da kalp krizine (miyokart enfarktüsü) yol açar. Koroner arter hastalığı dünyada ve ülkemizde ölümlerin başlıca nedenlerindendir, ancak büyük ölçüde ÖNLENEBİLİR bir hastalıktır. Risk faktörlerinin kontrolü, erken tanı ve düzenli tedaviyle hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir, kalp krizi ve diğer ciddi sonuçların riski belirgin biçimde azaltılabilir.

Belirtileri Nelerdir?

En tipik belirti, genellikle eforla (yürüme, merdiven çıkma, heyecan) ortaya çıkıp dinlenmekle geçen göğüste baskı, sıkışma, ağırlık ya da yanma hissidir (anjina). Bu his kola (özellikle sol kola), boyna, çeneye, sırta ya da mideye yayılabilir; nefes darlığı, terleme, çarpıntı ve halsizlik eşlik edebilir. Bazı kişilerde, özellikle şeker hastalarında ve yaşlılarda belirtiler tipik olmayabilir; yalnızca nefes darlığı, yorgunluk ya da hazımsızlık gibi hissedilebilir. Hastalık uzun süre sessiz de ilerleyebilir. Şu tablo ACİLdir ve KALP KRİZİ işareti olabilir: 15-20 dakikadan uzun süren, dinlenmekle geçmeyen şiddetli göğüs ağrısı-sıkışması, buna eşlik eden soğuk terleme, bulantı, nefes darlığı, baş dönmesi ya da bayılma. Böyle bir durumda beklemeden 112 aranmalı; zaman kalp kası demektir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Koroner arter hastalığının temelinde damar sertliği yatar ve gelişimi büyük ölçüde risk faktörleriyle ilişkilidir. Değiştirilebilir (kontrol edilebilir) başlıca risk faktörleri: sigara kullanımı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol (özellikle LDL), şeker hastalığı, fazla kilo-obezite, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme ve kronik stresdir. Değiştirilemeyen faktörler ise ileri yaş, erkek cinsiyet (kadınlarda menopoz sonrası risk artar) ve ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsüdür. Bu risklerin bir arada bulunması tehlikeyi katlar. İyi haber şudur: sigarayı bırakmak, tansiyon-şeker-kolesterolü kontrol altında tutmak, sağlıklı beslenmek, düzenli hareket etmek ve kiloyu dengelemek hastalığın gelişimini ve ilerlemesini önemli ölçüde geciktirir. Koroner arter hastalığı bulaşıcı değildir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanıya, hekimin şikâyetleri ve risk faktörlerini değerlendirmesi, muayene ve EKG (kalp elektrosu) ile başlanır. Eforla ortaya çıkan şikâyetlerde efor testi (koşu bandı) ya da eforlu görüntüleme yöntemleri kullanılabilir; kalbin yapısını ve kasılmasını görmek için ekokardiyografi yapılır. Kanda kolesterol, şeker ve kalp krizi sırasında yükselen kalp enzimleri (troponin) bakılır. Damarlardaki darlığı doğrudan ve en kesin gösteren yöntem koroner anjiyografidir; daha az girişimsel bir seçenek olarak bilgisayarlı tomografi (koroner BT anjiyografi) de kullanılabilir. Hangi tetkikin gerektiğine şikâyetlerin şiddeti ve risk durumuna göre kardiyoloji uzmanı karar verir. Doğru tanı, tedavinin doğru planlanması ve kalp krizi gibi ciddi sonuçların önlenmesi için kritiktir; bu yüzden şüpheli göğüs şikâyetleri önemsenmeli ve hekime danışılmalıdır.

Tedavi Yöntemleri

Tedavinin temeli, damar sertliğini besleyen risk faktörlerini kontrol etmek ve kalbi korumaktır. YAŞAM TARZI değişiklikleri her hastada esastır: sigarayı bırakmak, sağlıklı-dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kilo kontrolü ve stres yönetimi. İLAÇ tedavisi genellikle kolesterol düşürücüler (statinler), kan sulandırıcılar (aspirin vb.), tansiyon ve kalp yükünü azaltan ilaçlar ile anjinayı hafifleten ilaçları içerir; bu ilaçların hekimin belirttiği şekilde DÜZENLİ kullanılması çok önemlidir. Belirgin darlıklarda damarı açmak için GİRİŞİMSEL yöntemler uygulanabilir: balon ve stent (anjiyoplasti) ile daralan damar genişletilir; yaygın ve ileri hastalıkta ise baypas ameliyatı gündeme gelebilir. Kalp krizi acil bir durumdur ve tıkalı damarın hızla açılması (acil stent ya da pıhtı çözücü) hayat kurtarır. Hangi tedavinin uygun olduğuna hastalığın yaygınlığına ve kişinin durumuna göre kardiyoloji ekibi karar verir; düzenli takip tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Eforla ortaya çıkıp dinlenmekle geçen göğüs ağrısı-sıkışması, nefes darlığı, çabuk yorulma ya da çarpıntı gibi şikâyetleriniz varsa; ya da sigara, yüksek tansiyon, kolesterol, şeker hastalığı, obezite gibi risk faktörleri taşıyorsanız bir kardiyoloji uzmanına başvurmanız önerilir. Risk faktörlerinin düzenli kontrolü ve gerekiyorsa tedavisi, hastalığın gelişimini önlemenin en etkili yoludur. Şu durum ise ACİLdir ve vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır: 15-20 dakikadan uzun süren, dinlenmekle geçmeyen şiddetli göğüs ağrısı/sıkışması; buna soğuk terleme, bulantı, nefes darlığı, kola-çeneye yayılan ağrı, baş dönmesi ya da bayılma eşlik ediyorsa. Bu bir kalp krizi olabilir ve tıkalı damarın erken açılması sonucu belirgin biçimde değiştirir — geç kalınan her dakika kalp kasının daha çok zarar görmesi demektir. Şüphede kalmayın, beklemeyin; erken müdahale hayat kurtarır.