Koroner Arter Hastalığı

Kardiyoloji
Halk arasında: koroner arter hastalığı, damar sertliği, kalp krizi, anjina, göğüs ağrısı kalp

Kalbi besleyen koroner damarların içinde plak birikerek daralması/tıkanmasıdır (damar sertliği). Eforla gelen göğüs ağrısı-sıkışması (anjina) tipik belirtidir; plak çatlayıp pıhtı oluşursa kalp krizine yol açar. Büyük ölçüde önlenebilir: sigara, tansiyon, kolesterol, şeker kontrolü esastır. Tedavi yaşam tarzı + ilaç, gerekince stent/baypas. 15-20 dk geçmeyen göğüs ağrısı ACİLdir (112).

Koroner Arter Hastalığı Nedir?

Koroner arter hastalığı, kalp kasını besleyen atardamarların (koroner arterler) iç duvarında yağ, kolesterol, kalsiyum ve diğer maddelerden oluşan plakların birikmesi (ateroskleroz, damar sertliği) sonucu bu damarların daralması veya tıkanmasıdır. Daralan damarlar, kalp kasına yeterli kan ve oksijen ulaştıramaz. Bu durum göğüs ağrısına (anjina), nefes darlığına ve en ciddi olarak kalp krizine (miyokard enfarktüsü) yol açabilir.

Koroner arter hastalığı, Türkiye'de ve dünyada ölümlerin en önde gelen nedenidir. Genellikle yıllar içinde sessizce gelişir ve çoğu kişi ilk belirti olarak kalp krizi geçirene kadar hastalığından habersiz olabilir. Ancak koroner arter hastalığının büyük ölçüde önlenebilir olduğu bilinmektedir: Risk faktörlerinin kontrolü, sağlıklı yaşam tarzı ve uygun tedaviyle hastalığın gelişimi ve ilerlemesi önemli ölçüde yavaşlatılabilir.

Nasıl Gelişir?

Ateroskleroz çocukluk ve gençlik yıllarında başlayan, yıllar süren bir süreçtir. Damar iç yüzeyinin yüksek tansiyon, sigara, yüksek kolesterol ve kan şekeri gibi etkenlerle hasar görmesi sonucunda kolesterol damar duvarına yerleşir, iltihap gelişir ve plak oluşur. Plaklar zamanla büyüyerek damarı daraltır. Bazen plak yüzeyi çatlar veya yırtılır; bu bölgede hızla pıhtı oluşur ve damarı aniden tıkayarak kalp krizine yol açar. Kalp krizlerinin önemli bir kısmı, önceden ciddi darlık oluşturmayan plakların yırtılmasıyla meydana gelir.

Risk Faktörleri

Değiştirilebilir Risk Faktörleri

  • Sigara ve tütün kullanımı: En önemli önlenebilir risk faktörlerinden biridir; pasif içicilik de riski artırır.
  • Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
  • Yüksek kolesterol: Özellikle yüksek LDL ("kötü") kolesterol ve düşük HDL ("iyi") kolesterol.
  • Diyabet: Koroner arter hastalığı riskini belirgin şekilde artırır.
  • Obezite, özellikle karın bölgesinde yağlanma
  • Hareketsiz yaşam
  • Sağlıksız beslenme: Doymuş ve trans yağlardan, tuzdan, işlenmiş gıdalardan ve şekerden zengin beslenme.
  • Aşırı alkol tüketimi
  • Kronik stres, depresyon ve uyku bozuklukları
  • Kronik böbrek hastalığı
  • Kronik iltihabi hastalıklar: Romatoid artrit, lupus, sedef hastalığı.

Değiştirilemeyen Risk Faktörleri

  • Yaş: Erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaşından sonra risk artar.
  • Erkek cinsiyet: Kadınlarda menopozdan sonra risk erkeklere yaklaşır.
  • Aile öyküsü: Birinci derece akrabalarda erken yaşta (erkeklerde 55, kadınlarda 65 yaşından önce) kalp hastalığı bulunması.
  • Ailesel hiperkolesterolemi: Doğuştan çok yüksek kolesterol.
  • Gebelikte preeklampsi veya gebelik diyabeti öyküsü

Belirtileri Nelerdir?

Hastalık erken dönemde genellikle belirti vermez. Damar daralması ilerledikçe şu belirtiler ortaya çıkabilir:

Stabil Anjina (Göğüs Ağrısı)

  • Göğüs kemiğinin arkasında baskı, sıkışma, ağırlık, yanma veya daralma hissi
  • Ağrının sol kola, her iki kola, boyuna, çeneye, sırta veya mide üstüne yayılması
  • Efor, merdiven çıkma, hızlı yürüme, soğuk hava, ağır yemek sonrası veya duygusal stresle ortaya çıkması
  • Dinlenmekle veya dil altı nitrogliserinle birkaç dakika içinde geçmesi

Diğer Belirtiler

  • Eforla nefes darlığı
  • Çabuk yorulma, halsizlik
  • Çarpıntı
  • Baş dönmesi

Önemli: Kadınlarda, yaşlılarda ve diyabet hastalarında belirtiler tipik olmayabilir. Göğüs ağrısı yerine nefes darlığı, aşırı yorgunluk, bulantı, mide ağrısı, sırt veya çene ağrısı ön planda olabilir. Diyabet hastalarında sinir hasarı nedeniyle kalp krizi ağrısız da geçirilebilir ("sessiz kalp krizi").

Akut Koroner Sendrom ve Kalp Krizi

Plak yırtılması ve pıhtı oluşumuyla damarın aniden daralması veya tıkanmasına akut koroner sendrom denir. Kararsız anjina ve kalp krizi bu gruptadır. Kalp krizinin belirtileri şunlardır:

  • Dinlenmekle geçmeyen, genellikle 20 dakikadan uzun süren, şiddetli göğüs ağrısı veya baskı hissi
  • Kollara, boyuna, çeneye, sırta veya mide üstüne yayılan ağrı
  • Soğuk terleme
  • Nefes darlığı
  • Bulantı, kusma
  • Baş dönmesi, bayılma hissi
  • Ölüm korkusu

Kalp krizinde her dakika önemlidir. Tıkalı damarın ne kadar erken açılırsa kalp kasında o kadar az kalıcı hasar oluşur. Belirtiler başladığında beklemeden 112 aranmalıdır.

Komplikasyonlar

  • Kalp krizi
  • Kalp yetmezliği
  • Ritim bozuklukları
  • Ani kardiyak ölüm
  • Kalp kapakçığı sorunları

Tanı Nasıl Konur?

  • Öykü ve fizik muayene: Belirtiler ve risk faktörleri değerlendirilir.
  • Kan testleri: Kolesterol düzeyleri, kan şekeri ve HbA1c, böbrek fonksiyonları; kalp krizi şüphesinde troponin gibi kalp enzimleri.
  • Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder; kalp krizi ve geçirilmiş krizlerin izlerini gösterebilir.
  • Ekokardiyografi: Kalbin pompalama gücünü, duvar hareketlerini ve kapakçıkları değerlendirir.
  • Efor testi (eforlu EKG): Koşu bandında egzersiz sırasında EKG değişiklikleri ve belirtiler izlenir.
  • Stres ekokardiyografi ve miyokard perfüzyon sintigrafisi: Egzersiz veya ilaçla kalp zorlanırken kalp kasının yeterince kanlanıp kanlanmadığını gösterir.
  • Koroner BT anjiyografi: Damara ilaç verilerek çekilen tomografiyle koroner arterlerdeki darlıklar ve plaklar görüntülenir.
  • Koroner kalsiyum skoru: Damarlardaki kireçlenme miktarını ölçerek risk değerlendirmesine katkı sağlar.
  • Koroner anjiyografi (kalp kateterizasyonu): Kasık veya bilekten girilen ince bir kateterle koroner damarlara ilaç verilerek röntgen görüntüleri alınır. Darlıkların yerini ve derecesini gösteren en kesin yöntemdir; aynı işlemde tedavi (balon ve stent) de yapılabilir.

Tedavi Seçenekleri

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

  • Sigarayı tamamen bırakmak: Kalp krizi riskini hızla azaltır.
  • Kalp dostu beslenme: Akdeniz tipi beslenme; sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, balık, zeytinyağı ve kuruyemişten zengin; kırmızı ve işlenmiş et, doymuş ve trans yağlar, tuz ve şekerden fakir beslenme.
  • Düzenli fiziksel aktivite: Hekim önerisiyle, haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz.
  • Sağlıklı kiloya ulaşmak ve korumak
  • Alkolü sınırlamak
  • Stres yönetimi ve yeterli uyku

İlaç Tedavisi

  • Antiagregan ilaçlar: Aspirin ve gerekli durumlarda klopidogrel, tikagrelor, prasugrel gibi ilaçlar pıhtı oluşumunu önler.
  • Statinler ve diğer kolesterol düşürücüler: LDL kolesterolü düşürür, plakları dengeler ve kalp krizi riskini azaltır. Ezetimib ve PCSK9 inhibitörleri gibi ilaçlar da kullanılabilir.
  • Beta blokerler: Kalp hızını ve kalbin oksijen ihtiyacını azaltır.
  • Nitratlar: Damarları genişleterek göğüs ağrısını giderir. Dil altı nitrogliserin anjina ataklarında hızlı rahatlama sağlar.
  • Kalsiyum kanal blokerleri ve diğer anti-anjinal ilaçlar
  • ACE inhibitörleri ve anjiyotensin reseptör blokerleri: Tansiyonu düşürür ve kalbi korur.
  • Diyabet ilaçları: Bazı yeni diyabet ilaçları (SGLT2 inhibitörleri ve GLP-1 agonistleri) kalp-damar olaylarını azaltır.

İlaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır; özellikle stent takılan hastalarda antiagregan ilaçların erken bırakılması stent içinde pıhtı oluşmasına ve kalp krizine yol açabilir.

Girişimsel ve Cerrahi Tedaviler

  • Perkütan koroner girişim (balon anjiyoplasti ve stent): Kasık veya bilek damarından ilerletilen bir kateterle daralmış damar balonla genişletilir ve damarın açık kalması için içine ilaç salınımlı metal bir kafes (stent) yerleştirilir. Kalp krizinde tıkalı damarın en kısa sürede açılması için acil olarak uygulanır.
  • Koroner arter bypass greft ameliyatı (CABG): Bacaktan alınan toplardamar veya göğüs duvarı ya da koldan alınan atardamar kullanılarak darlığın ötesine yeni bir kan yolu oluşturulur. Çok sayıda damarda darlık, sol ana koroner darlığı veya diyabetli hastalarda yaygın darlık gibi durumlarda tercih edilebilir.

Kardiyak Rehabilitasyon

Kalp krizi, stent veya bypass sonrası uygulanan, denetimli egzersiz, beslenme eğitimi, risk faktörü yönetimi ve psikolojik desteği içeren programlardır. Yaşam kalitesini artırır, yeni kalp olaylarını ve ölüm riskini azaltır.

Korunma Yolları

  • Sigara içmeyin ve dumanından uzak durun.
  • Tansiyonunuzu, kolesterolünüzü ve kan şekerinizi düzenli ölçtürün ve hedef değerlerde tutun.
  • Sağlıklı beslenin, düzenli egzersiz yapın ve sağlıklı kiloyu koruyun.
  • 40 yaşından sonra veya risk faktörleriniz varsa daha erken yaşta hekiminizle kalp-damar riskinizi değerlendirin.
  • Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa kolesterol düzeyinizi erken yaşta kontrol ettirin.
  • Grip aşısınızı yaptırın; kalp hastalarında grip kalp olaylarını tetikleyebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Efor veya stresle ortaya çıkan ve dinlenmekle geçen göğüs ağrısı, baskı veya sıkışma hissi, eforla nefes darlığı, çabuk yorulma ya da yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, sigara kullanımı veya aile öyküsü gibi risk faktörleriniz varsa bir kardiyoloji uzmanına başvurun. Anjina ataklarınız sıklaşıyor, daha az eforla ortaya çıkıyor veya daha uzun sürüyorsa vakit kaybetmeden hekiminizle görüşün.

Acil durum: Dinlenmekle geçmeyen, 5 dakikadan uzun süren göğüs ağrısı, baskı veya sıkışma hissi; kola, boyuna, çeneye veya sırta yayılan ağrı; soğuk terleme, nefes darlığı, bulantı, baş dönmesi veya bayılma varsa beklemeden 112'yi arayın. Kendiniz araç kullanarak hastaneye gitmeyin. Daha önce reçete edilmiş dil altı nitrogliserininiz varsa hekiminizin önerdiği şekilde kullanın; aspirin alerjiniz yoksa ve hekiminiz daha önce önermişse bir adet aspirin çiğneyebilirsiniz.

Koroner arter hastalığının tanı ve tedavisi kardiyoloji uzmanları tarafından yapılır; bypass ameliyatı kalp ve damar cerrahisi uzmanlarınca uygulanır. Risk faktörlerinin yönetiminde iç hastalıkları, endokrinoloji ve aile hekimliği, acil durumlarda acil tıp, rehabilitasyon sürecinde fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları ile diyetisyenler ve psikologlar sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Kalp krizi belirtileri nelerdir, ne yapmalıyım?

15-20 dakikadan uzun süren, dinlenmekle geçmeyen şiddetli göğüs sıkışması/ağrısı; kola-çeneye-sırta yayılma, soğuk terleme, bulantı, nefes darlığı ve baş dönmesi kalp krizi belirtileridir. Beklemeden 112''yi arayın; erken damar açılması hayat kurtarır. Zaman kalp kasıdır.

Koroner arter hastalığı önlenebilir mi?

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Sigarayı bırakmak, tansiyon-şeker-kolesterolü kontrol altında tutmak, sağlıklı beslenmek, düzenli hareket etmek ve kiloyu dengelemek hastalığın gelişimini ve ilerlemesini belirgin biçimde geciktirir; kalp krizi riskini azaltır.

Stent mi baypas mı gerekir?

Buna damar darlıklarının yeri, sayısı ve yaygınlığı ile kişinin genel durumu belirler. Sınırlı darlıklarda genellikle balon-stent (anjiyoplasti), yaygın ve ileri hastalıkta baypas ameliyatı tercih edilebilir. Kararı koroner anjiyografi bulgularına göre kardiyoloji-kalp cerrahisi ekibi verir.

Statin (kolesterol ilacı) ömür boyu mu kullanılır?

Koroner arter hastalığı olanlarda kolesterol düşürücü ve kan sulandırıcı ilaçlar genellikle uzun süreli, çoğu zaman ömür boyu kullanılır; damarı ve kalbi korurlar. Şikâyet olmaması ilacı bırakma nedeni değildir. İlaç değişikliği kararını mutlaka hekiminiz verir.

Koroner arter hastalığı için hangi bölüme gitmeliyim?

Koroner arter hastalığı için Kardiyoloji bölümüne başvurmalısınız. Uzman muayene, EKG, efor testi, ekokardiyografi ve gerekirse anjiyografi ile tanı koyup tedaviyi (ilaç, stent, baypas) planlar. Kalp krizi belirtilerinde ise doğrudan 112/acile başvurulmalıdır.

Koroner Arter Hastalığı ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Koroner Arter Hastalığı ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →