Prostat Kanseri

Prostat Kanseri Nedir?

Prostat kanseri, erkeklerde mesanenin hemen altında bulunan ve meni sıvısının bir kısmını üreten ceviz büyüklüğündeki prostat bezinin hücrelerinin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla oluşan kötü huylu bir tümördür. Erkeklerde en sık görülen kanserlerden biridir ve kansere bağlı ölümlerde ilk sıralarda yer alır.

Prostat kanseri genellikle ileri yaşta görülür; hastaların büyük çoğunluğu 65 yaş üzerindedir ve 50 yaşından önce nadirdir. Prostat kanserlerinin önemli bir kısmı çok yavaş büyür ve yıllarca hiçbir belirti vermez; bazı hastalarda hayatı boyunca hiçbir soruna yol açmayabilir. Ancak bir kısmı daha saldırgan seyreder ve hızla yayılabilir.

Erken evrede tanı konduğunda prostat kanseri yüksek oranda tedavi edilebilir. Bu nedenle risk grubundaki erkeklerin, hekimleriyle birlikte PSA testi ve muayene ile erken tanı konusunu değerlendirmesi önerilir.

Prostat Kanseri Türleri

• Adenokarsinom: Prostat kanserlerinin %95'inden fazlasını oluşturur. Prostattaki salgı bezi hücrelerinden gelişir.
• Nadir türler: Küçük hücreli (nöroendokrin) karsinom, duktal adenokarsinom, sarkomlar. Bunlar daha saldırgan seyredebilir.

Prostat kanserinin saldırganlık derecesi, biyopsi örneklerinin mikroskopla incelenmesiyle belirlenen Gleason skoru ve buna dayalı ISUP derecesi (1–5) ile ifade edilir. Düşük dereceli tümörler yavaş, yüksek dereceli tümörler ise daha hızlı büyüme ve yayılma eğilimindedir.

Risk Faktörleri

• Yaş: En önemli risk faktörüdür; 50 yaşından sonra risk belirgin şekilde artar.
• Aile öyküsü: Babası veya erkek kardeşinde prostat kanseri olanlarda risk 2–3 kat artar. Birden fazla yakında veya genç yaşta görülmesi riski daha da artırır.
• Genetik değişiklikler: BRCA1 ve özellikle BRCA2 gen değişiklikleri ile Lynch sendromu. Ailede meme, yumurtalık veya pankreas kanseri öyküsü de önemlidir.
• Irk: Afrika kökenli erkeklerde daha sık ve daha genç yaşta görülür.
• Obezite: Daha saldırgan prostat kanseri riskiyle ilişkilendirilmiştir.
• Beslenme: Kırmızı et ve hayvansal yağdan zengin, sebze ve meyveden fakir beslenme.
• Sigara

Belirtileri Nelerdir?

Erken evre prostat kanseri genellikle hiçbir belirti vermez. Belirtiler genellikle tümör büyüdüğünde veya yayıldığında ortaya çıkar:

• Sık idrara çıkma, özellikle gece
• İdrar yapmaya başlamakta zorlanma, idrar akımında zayıflama veya kesik kesik idrar yapma
• İdrarı tam boşaltamama hissi
• İdrar yaparken yanma veya ağrı
• İdrarda veya menide kan
• Sertleşme sorunu (erektil disfonksiyon)
• Ağrılı boşalma

Bu idrar şikâyetleri çoğu zaman kanser değil, yaşla birlikte sık görülen iyi huylu prostat büyümesine bağlıdır. Ancak ayrımın yapılabilmesi için mutlaka hekime başvurulmalıdır.

İleri Evre Belirtileri

• Bel, kalça, sırt veya kaburgalarda kemik ağrıları
• Kemik kırıkları
• Bacaklarda güçsüzlük, uyuşma veya idrar-dışkı kontrolünde bozulma (omurgaya yayılıma bağlı omurilik basısı)
• Açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik
• Bacaklarda şişlik

Erken Tanı ve Tarama

PSA (prostat spesifik antijen), prostat bezinin ürettiği bir proteindir ve kandan ölçülür. PSA düzeyinin yüksek olması prostat kanserini düşündürebilir; ancak iyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı (prostatit), idrar yolu enfeksiyonu ve son günlerde yapılan bisiklet sürme veya boşalma gibi durumlarda da yükselebilir.

Erken tanı amacıyla PSA testinin yararları ve olası zararları (gereksiz biyopsi ve yavaş seyirli kanserlerin gereksiz tedavisi) hekimle konuşularak karar verilmelidir. Genel olarak:

• 50 yaşından itibaren erkeklerin hekimleriyle PSA testi hakkında görüşmesi önerilir.
• Ailesinde prostat kanseri olanlar ve BRCA2 taşıyıcıları gibi yüksek riskli erkeklerde 40–45 yaşından itibaren değerlendirme önerilir.

Tanı Nasıl Konur?

• PSA testi
• Parmakla rektal muayene: Hekim makattan parmakla prostatın büyüklüğünü, kıvamını ve sert nodül olup olmadığını değerlendirir.
• Multiparametrik prostat MR: Günümüzde biyopsi öncesinde şüpheli alanları belirlemek ve gereksiz biyopsileri azaltmak için yaygın olarak kullanılır. Bulgular PI-RADS skoru ile değerlendirilir.
• Prostat biyopsisi: Kesin tanı yalnızca biyopsi ile konur. Ultrason eşliğinde, makattan veya perine (makat ile testis torbası arası) bölgesinden ince iğnelerle doku örnekleri alınır; MR ile ultrason görüntüsünün birleştirildiği (füzyon) hedefli biyopsiler daha doğru sonuç verir.
• Evreleme: Hastalığın yayılımını değerlendirmek için kemik sintigrafisi, BT, MR veya PSMA PET-BT kullanılır.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi; kanserin evresine ve derecesine, PSA düzeyine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve tercihine göre belirlenir. Her hastanın tedavi seçenekleri ürolog, radyasyon onkoloğu ve tıbbi onkologdan oluşan bir ekip tarafından değerlendirilmelidir.

Lokalize (Prostatla Sınırlı) Hastalık

• Aktif izlem: Düşük riskli, yavaş seyirli kanserlerde hemen tedavi yerine düzenli PSA, muayene, MR ve gerektiğinde tekrar biyopsi ile yakın takip yapılır. Hastalık ilerleme belirtisi gösterirse tedaviye geçilir. Bu yaklaşım, gereksiz tedavinin yan etkilerinden korur.
• Radikal prostatektomi: Prostatın tamamının ve çevresindeki seminal veziküllerin ameliyatla çıkarılmasıdır. Açık, laparoskopik veya robotik yöntemle yapılabilir. Uygun hastalarda sertleşmeyi sağlayan sinirler korunmaya çalışılır.
• Radyoterapi: Dışarıdan ışın tedavisi (yoğunluk ayarlı radyoterapi, stereotaktik radyoterapi) veya prostat içine radyoaktif kaynak yerleştirilmesi (brakiterapi). Orta ve yüksek riskli hastalarda hormon tedavisiyle birlikte uygulanabilir.
• Odak tedaviler: Seçilmiş hastalarda yalnızca tümörlü bölgeyi hedefleyen HIFU (yüksek yoğunluklu odaklanmış ultrason) veya kriyoterapi gibi yöntemler.

İleri ve Yayılmış Hastalık

• Hormon tedavisi (androjen baskılama tedavisi): Prostat kanseri hücreleri büyümek için erkeklik hormonuna (testosteron) ihtiyaç duyar. İğneler veya tabletlerle testosteron üretimi ya da etkisi baskılanarak hastalık uzun süre kontrol altına alınabilir.
• Yeni nesil hormonal ilaçlar: Abirateron, enzalutamid, apalutamid, darolutamid gibi ilaçlar hormon tedavisiyle birlikte kullanılarak yaşam süresini uzatır.
• Kemoterapi: Dosetaksel ve kabazitaksel.
• Hedefe yönelik tedaviler: BRCA gibi gen değişikliği taşıyan hastalarda PARP inhibitörleri.
• Radyoligand tedavisi: PSMA'yı hedefleyen radyoaktif ilaçlar (Lutesyum-177 PSMA).
• Kemik metastazlarında: Kemik koruyucu ilaçlar ve ağrılı bölgelere radyoterapi.

Tedaviye Bağlı Yan Etkiler ve Yaşam Kalitesi

Ameliyat ve radyoterapi sonrasında idrar kaçırma ve sertleşme sorunu gelişebilir; bunların çoğu zamanla düzelir ve pelvik taban egzersizleri, ilaçlar ve gerekirse cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilir. Hormon tedavisi sıcak basmaları, yorgunluk, kas kaybı, kilo artışı, kemik erimesi ve cinsel isteksizlik yapabilir; düzenli egzersiz, dengeli beslenme ve kemik koruyucu tedaviler bu etkileri azaltır.

Korunma ve Sağlıklı Yaşam

• Sağlıklı kilonuzu koruyun ve düzenli egzersiz yapın.
• Sebze, meyve, baklagiller ve tam tahıllardan zengin; kırmızı et, işlenmiş et ve hayvansal yağdan fakir beslenin.
• Sigarayı bırakın.
• Tanı aldıysanız psikolojik destek ve hasta derneklerinden yararlanmaktan çekinmeyin; eşinizi tedavi kararlarına dahil edin.
• Ailenizde prostat, meme veya yumurtalık kanseri öyküsü varsa bunu hekiminize bildirin.
• 50 yaşından itibaren, risk grubundaysanız daha erken, PSA testi ve prostat muayenesi konusunda hekiminizle görüşün.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

İdrar yapmada zorluk, sık idrara çıkma, idrar akımında zayıflama, idrarda veya menide kan, ağrılı boşalma ya da sertleşme sorunu yaşıyorsanız bir üroloji uzmanına başvurun. Kan tahlilinizde PSA yüksek çıktıysa değerlendirme yaptırın.

Acil durum: Hiç idrar yapamama, bacaklarda ani güçsüzlük veya uyuşma, idrar veya dışkı kontrolünü kaybetme (omurilik basısı olabilir), şiddetli kemik ağrısı ya da yüksek ateş ile birlikte idrar yaparken yanma ve titreme (özellikle biyopsiden sonra) varsa beklemeden acil servise başvurun.

Prostat kanseri üroloji, radyasyon onkolojisi, tıbbi onkoloji ve nükleer tıp uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından tedavi edilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.