Retina Dekolmanı

Retina Dekolmanı Nedir?

Retina dekolmanı, gözün arka iç yüzeyini kaplayan ve görmeyi sağlayan ince sinir tabakasının (retina) altındaki destek ve beslenme tabakasından ayrılmasıdır. Retina, bir fotoğraf makinesindeki film gibi çalışır: Göze gelen ışığı algılar ve sinir sinyallerine dönüştürerek görme siniri aracılığıyla beyne iletir. Retina yerinden ayrıldığında beslenmesi bozulur ve görme işlevini yerine getiremez.

Retina dekolmanı, acil tedavi gerektiren bir göz hastalığıdır. Ağrısızdır; ancak tedavi edilmezse genellikle ilerler ve etkilenen gözde kalıcı görme kaybına, hatta körlüğe yol açabilir. Özellikle keskin görmeyi sağlayan sarı nokta (makula) ayrılmadan önce tedavi edilen hastalarda görme büyük ölçüde korunabilir. Bu nedenle uyarıcı belirtilerin tanınması ve aynı gün göz hekimine başvurulması hayati önem taşır.

Retina Dekolmanı Türleri

Yırtığa Bağlı (Regmatojen) Retina Dekolmanı

En sık görülen türdür. Retinada oluşan bir yırtık veya delikten gözün içini dolduran jel kıvamındaki sıvının (vitreus) retinanın altına geçmesiyle retina ayrılır.

Yaşla birlikte vitreus sıvılaşır ve büzülür; bir noktada retinadan ayrılır. Buna arka vitreus dekolmanı denir ve 50–60 yaşından sonra çok sık görülen, çoğu zaman zararsız bir olaydır. Ancak bazı kişilerde vitreus, retinaya sıkıca yapıştığı noktalarda retinayı çekerek yırtabilir. Bu yırtık tedavi edilmezse retina dekolmanına ilerleyebilir.

Çekintili (Traksiyonel) Retina Dekolmanı

Retina yüzeyinde gelişen anormal bağ dokusunun retinayı çekerek yerinden ayırmasıdır. En sık ileri evre diyabetik retinopatide görülür; ayrıca prematüre retinopatisi, orak hücre hastalığı ve göz travmalarından sonra gelişebilir.

Sıvı Birikmesine Bağlı (Eksüdatif, Seröz) Retina Dekolmanı

Retinada yırtık olmadan, retinanın altında sıvı birikmesiyle oluşur. Göz içi iltihaplar (üveit), göz tümörleri, ağır yüksek tansiyon, preeklampsi, bazı böbrek hastalıkları ve santral seröz koryoretinopati gibi durumlarda görülebilir.

Risk Faktörleri

• Yüksek miyopi: Göz küresi daha uzun olduğundan retina daha incedir; miyop derecesi arttıkça risk artar.
• İleri yaş: Özellikle 50 yaşından sonra.
• Daha önce bir gözde retina dekolmanı geçirmiş olmak: Diğer gözde de risk artmıştır.
• Ailede retina dekolmanı öyküsü
• Katarakt ameliyatı ve diğer göz ameliyatları geçirmiş olmak
• Göz travmaları: Göze doğrudan darbe, spor yaralanmaları (boks, top sporları), kafa travmaları.
• Retinada zayıf alanlar: Lattice dejenerasyonu gibi retina incelmeleri.
• Diyabetik retinopati
• Göz içi iltihaplar ve enfeksiyonlar
• Prematüre doğum (prematüre retinopatisi)
• Bazı kalıtsal bağ dokusu hastalıkları: Stickler sendromu ve Marfan sendromu gibi.

Belirtileri Nelerdir?

Retina dekolmanı ağrısızdır. Genellikle önce uyarıcı belirtiler ortaya çıkar, ardından görme kaybı gelişir:

Uyarıcı Belirtiler

• Uçuşmalarda ani artış: Görme alanında yüzen siyah noktalar, ipliksi şekiller, örümcek ağı veya sinek benzeri görüntülerin aniden ortaya çıkması ya da belirgin şekilde çoğalması. Bazen "is yağmuru" veya "biber serpilmesi" gibi çok sayıda küçük nokta görülür; bu, retina yırtığıyla birlikte göz içine kanama olduğunu düşündürür.
• Işık çakmaları (fotopsi): Özellikle karanlıkta ve göz hareket ettirildiğinde, görme alanının kenarlarında flaş patlaması veya şimşek çakması gibi ışıklar görme.

Retina Dekolmanının Belirtileri

• Görme alanında perde veya gölge: Görme alanının kenarından başlayarak giderek merkeze doğru ilerleyen gri-siyah bir perde, gölge veya duvar.
• Görme bulanıklığı
• Düz çizgilerin eğri veya dalgalı görülmesi
• Merkezi görmede ani kayıp: Sarı nokta etkilendiğinde.

Önemli: Uçuşma ve ışık çakmalarının çoğu zararsız arka vitreus dekolmanına bağlıdır; ancak yırtık olup olmadığı ancak göz bebeği büyütülerek yapılan muayene ile anlaşılabilir. Bu nedenle bu belirtiler yeni başladığında aynı gün veya en geç 24 saat içinde göz hekimine başvurulmalıdır.

Tanı Nasıl Konur?

• Görme keskinliği ve göz tansiyonu ölçümü
• Göz dibi muayenesi: Göz damlasıyla göz bebeği büyütülerek retinanın tamamı, özellikle kenar bölgeleri ayrıntılı olarak incelenir. Retina yırtıkları ve dekolmanın yaygınlığı değerlendirilir. Muayene sonrası birkaç saat bulanık görme ve ışığa hassasiyet olacağından araç kullanılmaması önerilir.
• Göz ultrasonu: Göz içinde kanama veya katarakt nedeniyle retina görülemediğinde retinanın durumunu gösterir.
• Optik koherens tomografi (OCT): Sarı noktanın ayrılıp ayrılmadığını ve retina katmanlarını ayrıntılı olarak gösterir.
• Diğer gözün muayenesi: Diğer gözde de yırtık veya zayıf alan olup olmadığı mutlaka değerlendirilir.

Tedavi Seçenekleri

Retina Yırtıklarının Tedavisi (Dekolman Gelişmeden)

Retina yırtığı dekolman gelişmeden yakalanırsa, genellikle muayenehane veya poliklinik ortamında yapılabilen basit işlemlerle tedavi edilir:

• Lazer fotokoagülasyon: Yırtığın çevresine lazer atışları yapılarak yara dokusu oluşturulur; bu doku retinayı alttaki tabakaya "kaynak" gibi yapıştırır ve sıvının retina altına geçmesini önler.
• Kriyopeksi (dondurma tedavisi): Yırtık çevresinin göz dışından dondurularak aynı etkinin sağlanması.

Bu işlemler genellikle ağrısızdır ve kısa sürer.

Retina Dekolmanının Tedavisi

Retina dekolmanı gelişmişse ameliyat gerekir. Yöntem; dekolmanın türüne, yaygınlığına, yırtıkların yerine ve sayısına, hastanın yaşına ve göz yapısına göre seçilir:

• Pnömatik retinopeksi: Göz içine küçük bir gaz kabarcığı enjekte edilir. Hasta belirli bir baş pozisyonunda kalarak gaz kabarcığının yırtığın üzerine gelmesini sağlar; kabarcık retinayı yerine iter. Ardından yırtık lazer veya dondurma ile kapatılır. Belirli tip ve yerleşimdeki dekolmanlarda uygulanabilir.
• Skleral çökertme (skleral buckling): Gözün beyaz dış tabakasının (sklera) üzerine silikon bir bant veya parça dikilerek göz duvarı içe doğru çökertilir; böylece retina ile alttaki tabaka birbirine yaklaştırılır. Bant genellikle kalıcı olarak gözde kalır ve dışarıdan görülmez. Özellikle genç hastalarda tercih edilebilir.
• Vitrektomi: Günümüzde en sık uygulanan ameliyattır. Göz içindeki vitreus jeli özel aletlerle çıkarılır, retinayı çeken dokular temizlenir, retina altındaki sıvı boşaltılarak retina yerine yatırılır ve yırtıklar lazerle kapatılır. Ameliyat sonunda göz, retinayı yerinde tutmak için gaz veya silikon yağı ile doldurulur.
  • Gaz: Haftalar içinde kendiliğinden emilir. Gaz gözdeyken uçağa binilmemeli, yüksek rakımlı yerlere çıkılmamalı ve azot protoksit (diş hekimliğinde kullanılan güldürücü gaz) içeren anestezi alınmamalıdır; aksi halde göz içi basınç tehlikeli şekilde yükselebilir.
  • Silikon yağı: Karmaşık dekolmanlarda kullanılır; genellikle birkaç ay sonra ikinci bir ameliyatla çıkarılır.

Ameliyat Sonrası Dönem

• Gaz veya silikon yağı kullanıldığında, retinanın yerinde kalması için hekimin önerdiği baş pozisyonuna (örneğin yüzüstü yatma veya başı belirli bir yöne eğik tutma) birkaç gün ile bir hafta kadar uyulması çok önemlidir.
• Göz damlaları düzenli kullanılmalıdır.
• Ağır kaldırma, eğilme ve zorlayıcı aktivitelerden hekimin önerdiği süre boyunca kaçınılmalıdır.
• Gaz emilene kadar görme bulanık olacaktır; görmenin düzelmesi haftalar ile aylar sürebilir.
• Vitrektomi sonrası yaşlı hastalarda katarakt gelişmesi sıktır.

Diğer Dekolman Türlerinde

Çekintili dekolmanlarda vitrektomi ile çeken dokular temizlenir. Eksüdatif dekolmanlarda ise altta yatan neden (iltihap, tümör, tansiyon) tedavi edilir; retina çoğu zaman ameliyat gerekmeden yerine yatar.

Sonuçlar ve Prognoz

Retina dekolmanı ameliyatlarında tek bir ameliyatla retinanın yerine yatırılma başarısı yüksektir; bazı hastalarda ikinci bir ameliyat gerekebilir. Görmenin ne kadar düzeleceği ise en çok sarı noktanın ayrılıp ayrılmadığına ve ne kadar süre ayrı kaldığına bağlıdır. Sarı nokta ayrılmadan ameliyat edilen hastalarda görme genellikle iyi korunurken, sarı nokta uzun süre ayrı kalmışsa ameliyat başarılı olsa bile görme tam olarak geri gelmeyebilir.

Olası komplikasyonlar arasında retina yüzeyinde zar oluşumu ve büzüşme (proliferatif vitreoretinopati), yeniden dekolman, göz tansiyonu yükselmesi, katarakt ve enfeksiyon yer alır.

Korunma Yolları

• Yüksek miyopu olan, ailesinde retina dekolmanı bulunan veya bir gözünde dekolman geçirmiş kişiler düzenli göz dibi muayenesi yaptırmalıdır.
• Katarakt ameliyatı sonrası kontrollere düzenli gidilmelidir.
• Diyabetliler yılda en az bir kez göz dibi muayenesi yaptırmalı ve kan şekerini kontrol altında tutmalıdır.
• Darbe riski olan sporlarda ve işlerde koruyucu gözlük kullanılmalıdır.
• Uçuşma, ışık çakması veya görme alanında gölge gibi yeni belirtiler hiçbir zaman ertelenmemelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Yüksek miyopunuz varsa, katarakt ameliyatı geçirdiyseniz veya ailenizde retina dekolmanı öyküsü bulunuyorsa düzenli göz kontrollerinizi aksatmayın. Uzun süredir var olan ve değişmeyen az sayıda uçuşma genellikle zararsızdır; ancak yine de bir göz muayenesinde değerlendirilmelidir.

Acil durum: Gözünüzün önünde aniden çok sayıda uçuşan nokta veya örümcek ağı belirmesi, ışık çakmaları, görme alanınızın bir kenarından ilerleyen perde veya gölge, ani görme bulanıklığı ya da görme kaybı fark ederseniz aynı gün göz acil servisine veya bir göz hastalıkları uzmanına başvurun. Retina ameliyatından sonra şiddetli göz ağrısı, kızarıklık, bulantı-kusma veya görmede ani azalma olursa beklemeden hekiminize başvurun.

Retina dekolmanı göz hastalıkları uzmanları, özellikle retina alanında deneyimli göz hekimleri tarafından tedavi edilir. Diyabete bağlı dekolmanlarda endokrinoloji, prematüre bebeklerde neonatoloji uzmanları da sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.