Arpacık

Arpacık Nedir?

Arpacık (hordeolum), göz kapağı kenarında bulunan yağ veya ter bezlerinin ya da kirpik diplerinin bakteriyel enfeksiyonu sonucu oluşan, kırmızı, şiş ve ağrılı bir kabarıklıktır. Görünümü bir arpa tanesine veya sivilceye benzediği için bu adla anılır. Arpacığa en sık deride ve burunda doğal olarak bulunan Staphylococcus aureus bakterisi neden olur.

Arpacık çok yaygın bir göz kapağı sorunudur ve her yaşta görülebilir; ancak çocuklarda ve genç erişkinlerde daha sıktır. Genellikle tek gözde ve tek bir arpacık şeklinde ortaya çıkar; bazen aynı anda veya art arda birden fazla arpacık gelişebilir.

Arpacık çoğu zaman ciddi bir sorun değildir ve genellikle 1–2 hafta içinde, ılık kompres gibi basit evde bakım yöntemleriyle kendiliğinden iyileşir. Ancak sık tekrarlayan, büyüyen veya iyileşmeyen arpacıklar hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Arpacık Türleri

• Dış arpacık (eksternal hordeolum): Göz kapağının dış kenarında, kirpik diplerinde bulunan küçük yağ ve ter bezlerinin (Zeis ve Moll bezleri) veya kirpik kökünün enfeksiyonudur. Kapak kenarında, sivilceye benzer, sarı-beyaz bir uç oluşturabilir. En sık görülen türdür.
• İç arpacık (internal hordeolum): Göz kapağının içinde, kapak kıkırdağında bulunan meibomian bezlerinin enfeksiyonudur. Göz kapağının iç yüzeyinde şişlik oluşturur; dışarıdan daha az belirgin olabilir, ancak genellikle daha ağrılıdır.

Şalazyon ile Farkı

Arpacık en sık şalazyon ile karıştırılır. Şalazyon, meibomian bezinin kanalının tıkanması sonucu oluşan, enfeksiyon olmayan kronik bir iltihaptır. Şalazyon genellikle ağrısızdır, daha yavaş büyür, kapak kenarından biraz daha uzakta yerleşir ve sert bir yumru şeklinde ele gelir. İyileşmeyen bir iç arpacık zamanla şalazyona dönüşebilir. Arpacık ise ani başlar, ağrılı, kırmızı ve hassastır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Bakteriyel enfeksiyon: Çoğunlukla stafilokok bakterileri.
• Blefarit: Göz kapağı kenarının kronik iltihabı; arpacık için en önemli risk faktörüdür.
• Meibomian bez işlev bozukluğu: Bez salgısının koyulaşması ve kanalların tıkanması.
• Gözleri kirli ellerle ovuşturmak
• Göz makyajı: Eski, kontamine veya başkasıyla paylaşılan makyaj malzemeleri; makyajı çıkarmadan uyumak.
• Kontakt lens kullanımı: Lenslerin elle takılıp çıkarılması sırasında hijyen kurallarına uyulmaması.
• Cilt hastalıkları: Rozasea, seboreik dermatit, akne.
• Diyabet ve bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar
• Daha önce arpacık geçirmiş olmak
• Stres, yorgunluk ve uykusuzluk: Doğrudan neden olmasa da yatkınlığı artırabilir.
• Göz kapağına yakın bölgede sivilce veya yağlı cilt

Halk arasında bilinenin aksine arpacık "göz değmesi" veya bir yiyeceğe imrenmekten kaynaklanmaz; bakteriyel bir enfeksiyondur.

Belirtileri Nelerdir?

• Göz kapağı kenarında veya iç yüzeyinde kırmızı, şiş, sivilce benzeri kabarıklık
• Göz kapağında ağrı ve dokunmakla hassasiyet
• Göz kapağının tamamında veya bir bölümünde şişlik ve kızarıklık
• Gözde batma, kum kaçmış hissi
• Gözde sulanma
• Işığa hassasiyet
• Kabarıklığın ortasında sarı-beyaz bir iltihap ucu oluşması
• Kapak kenarında kabuklanma

Arpacık genellikle birkaç gün içinde büyür, iltihap ucu oluşturur, kendiliğinden patlar ve içindeki iltihap boşalınca ağrı azalarak iyileşir.

Tanı Nasıl Konur?

Arpacık tanısı genellikle göz kapağının görünümüne bakılarak kolayca konur. Göz hekimi gerektiğinde göz kapağını ters çevirerek iç yüzeyini inceler ve biyomikroskop ile değerlendirme yapar. Ek bir teste genellikle gerek yoktur. Sık tekrarlayan veya alışılmadık görünümdeki lezyonlarda, özellikle ileri yaştaki kişilerde ve aynı yerde tekrarlayan kitlelerde, göz kapağı kanserlerini dışlamak için biyopsi gerekebilir.

Tedavi Nasıl Yapılır?

Evde Bakım

• Ilık kompres: Tedavinin temelidir. Temiz bir bezi ılık suyla ıslatıp sıkın ve kapalı göz kapağının üzerine 10–15 dakika süreyle, günde 3–4 kez uygulayın. Ilık kompres, tıkanmış bezlerdeki yağın akışkanlaşmasını, iltihabın kendiliğinden boşalmasını ve iyileşmenin hızlanmasını sağlar. Suyun çok sıcak olmamasına dikkat edin.
• Nazik masaj: Kompres sonrasında göz kapağına hafifçe masaj yapmak boşalmaya yardımcı olabilir.
• Göz kapağı hijyeni: Kapak kenarlarını sulandırılmış bebek şampuanı veya özel kapak temizleme ürünleriyle nazikçe temizleyin.
• Arpacığı asla sıkmayın veya patlatmaya çalışmayın: Enfeksiyonun göz kapağının derin dokularına ve çevreye yayılmasına yol açabilir.
• Arpacık iyileşene kadar göz makyajı ve kontakt lens kullanmayın.
• Gerekirse parasetamol gibi ağrı kesiciler kullanılabilir.

İlaç Tedavisi

• Antibiyotikli göz merhemi veya damlası: Hekim, özellikle enfeksiyonun yayılma riski varsa veya kapak kenarında blefarit eşlik ediyorsa önerebilir.
• Ağızdan antibiyotik: Enfeksiyon göz kapağının çevresine yayıldıysa (preseptal selülit), arpacık çok büyükse veya sık tekrarlıyorsa kullanılabilir.

Cerrahi Boşaltma

Ilık kompres ve ilaç tedavisine rağmen 1–2 haftada iyileşmeyen büyük arpacıklarda göz hekimi, lokal anestezi altında küçük bir kesi yaparak iltihabı boşaltabilir. Bu işlem kısa sürer ve genellikle muayenehane koşullarında yapılır. İyileşmeyip şalazyona dönüşen lezyonlar da benzer şekilde cerrahi olarak çıkarılabilir veya içine kortizon enjeksiyonu yapılabilir.

Arpacığın Tekrarlamasını Önlemek İçin

• Ellerinizi sık yıkayın ve gözlerinizi ovuşturmaktan kaçının.
• Göz kapağı hijyenine özen gösterin; özellikle blefaritiniz varsa her gün kapak kenarlarını temizleyin ve ılık kompres uygulayın.
• Göz makyajınızı her gece çıkarın; makyaj malzemelerinizi kimseyle paylaşmayın ve özellikle maskara ile göz kalemini 3 ayda bir yenileyin.
• Arpacık geçirdiğiniz dönemde kullandığınız göz makyaj ürünlerini atın.
• Kontakt lens kullanıyorsanız lensinizi takmadan ve çıkarmadan önce ellerinizi yıkayın, lens hijyen kurallarına uyun.
• Havlu ve yastık kılıfınızı başkalarıyla paylaşmayın ve sık değiştirin.
• Rozasea, akne veya seboreik dermatit gibi cilt hastalıklarınızı tedavi ettirin.
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutun.
• Sık tekrarlayan arpacıklarda göz numaranızı ve kan şekerinizi kontrol ettirin; hekiminiz ayrıca kapak hijyenine yönelik uzun süreli bir bakım programı önerebilir.

Arpacık Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

• "Arpacık çok bulaşıcıdır": Arpacık kişiden kişiye kolay bulaşmaz; ancak bakteriler eller ve paylaşılan eşyalarla taşınabileceği için hijyen kurallarına uymak yine de önemlidir.
• "Arpacığa iğne ile delik açmak gerekir": Evde iğne veya sıkma ile müdahale enfeksiyonun yayılmasına ve iz kalmasına yol açabilir; boşaltma gerekiyorsa yalnızca hekim tarafından yapılmalıdır.
• "Arpacık için sıcak çay poşeti veya yumurta sürmek gerekir": Önemli olan ılık ve temiz bir kompres uygulamaktır; hijyenik olmayan malzemeler gözde ek enfeksiyona neden olabilir.
• "Arpacık kendiliğinden geçmez": Arpacıkların büyük çoğunluğu ılık kompres ve hijyenle 1–2 haftada kendiliğinden iyileşir.

Çocuklarda Arpacık

Çocuklar gözlerini kirli elleriyle sık ovuşturdukları için arpacık daha sık görülür. Çocuklarda ılık kompres uygulaması sabırla yapılmalı, çocuğun arpacığı kaşıması ve sıkması engellenmelidir. Sık tekrarlayan arpacıklarda göz numarası (kırma kusuru) kontrol edilmelidir; çünkü iyi göremeyen çocuklar gözlerini daha sık ovuşturur. Arpacık genellikle bulaşıcı değildir ve çocuğun okula gitmesine engel değildir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Arpacık 1–2 hafta içinde düzelmiyorsa, giderek büyüyorsa, çok ağrılıysa, sık tekrarlıyorsa ya da göz kapağında kanayan veya şekli değişen bir kitle varsa bir göz hastalıkları uzmanına başvurun.

Acil durum: Göz kapağının tamamında ve göz çevresinde hızla yayılan kızarıklık ve şişlik, ateş, gözü açamama, görme bozukluğu, gözü hareket ettirirken ağrı veya göz küresinin öne doğru çıkması varsa beklemeden acil servise başvurun. Bu belirtiler enfeksiyonun göz çevresi dokulara yayıldığını (orbital selülit) gösterebilir ve acil tedavi gerektirir.

Arpacık göz hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; ilk değerlendirme aile hekimleri tarafından yapılabilir. Eşlik eden cilt hastalıklarında dermatoloji uzmanlarından destek alınabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.