Astigmat
Astigmat, kornea veya lensin düzensiz eğriliği nedeniyle ışığın retinaya odaklanamaması sonucu oluşan bir kırma kusurudur. Bulanık görme, göz yorgunluğu, baş ağrısı ve gece görüş zorluğu gibi belirtilere yol açar. Genetik faktörler başlıca neden olup, göz yaralanmaları veya cerrahi sonrası da gelişebilir. Tanı, göz muayenesi ile konur. Tedavide gözlük, kontakt lens veya lazer cerrahisi seçenekleri bulunur. Düzenli göz kontrolleri erken teşhis için önemlidir.
Astigmat Nedir?
Astigmat (astigmatizma), gözün ön yüzeyindeki saydam tabakanın (kornea) veya göz içindeki merceğin kavsinin düzensiz olması nedeniyle ışık ışınlarının retina üzerinde tek bir noktada odaklanamaması sonucu ortaya çıkan bir kırma kusurudur. Normal bir kornea, basketbol topu gibi her yönde eşit kavislidir. Astigmatlı bir gözde ise kornea daha çok bir rugby topu veya kaşığın iç yüzeyi gibi bir yönde daha dik, diğer yönde daha yatık kavislidir. Bu nedenle ışık retina üzerinde birden fazla noktada odaklanır ve görüntü hem uzakta hem yakında bulanık veya bozuk görülür.
Astigmat çok yaygın bir durumdur; insanların büyük bir kısmında hafif derecede astigmat bulunur ve çoğu zaman hiçbir şikâyete yol açmaz. Astigmat sıklıkla miyopi (uzağı görememe) veya hipermetropi (yakını görememe) ile birlikte görülür. Çoğunlukla doğuştandır ve yaşam boyunca nispeten sabit kalır; ancak yaşla birlikte veya bazı göz hastalıklarına bağlı olarak değişebilir.
Astigmat gözlük, kontakt lens veya cerrahi yöntemlerle kolayca düzeltilebilir. Çocuklarda ise düzeltilmeyen yüksek astigmat göz tembelliğine yol açabileceği için erken fark edilmesi önemlidir.
Astigmat Türleri
- Korneal astigmat: Korneanın kavsindeki düzensizlikten kaynaklanır; en sık görülen türdür.
- Lentiküler astigmat: Göz içindeki doğal merceğin şeklindeki düzensizlikten kaynaklanır.
- Düzenli (regüler) astigmat: En dik ve en yatık kavisler birbirine dik açıdadır; gözlük ve kontakt lensle kolayca düzeltilebilir. Astigmatların çoğu bu türdendir.
- Düzensiz (irregüler) astigmat: Kornea yüzeyinin düzensiz olmasıdır. Keratokonus, kornea yaralanmaları, kornea ameliyatları ve kornea hastalıklarından sonra görülür. Gözlükle tam düzeltilemez; genellikle sert veya özel kontakt lensler gerekir.
Ayrıca astigmat; miyopi veya hipermetropi ile birlikte olup olmamasına göre miyopik, hipermetropik veya mikst (karma) astigmat olarak da sınıflandırılır.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Kalıtım: Astigmat çoğunlukla doğuştandır ve ailesel olarak görülebilir.
- Keratokonus: Korneanın giderek incelip koni şeklinde öne doğru çıkıntı yapması; ilerleyici ve düzensiz astigmata yol açar. Genellikle ergenlikte başlar. Gözleri sık ve sert ovuşturmak keratokonusun ilerlemesine katkıda bulunabilir.
- Göz yaralanmaları ve kornea yara izleri
- Göz ameliyatları: Katarakt veya kornea nakli gibi ameliyatlar sonrasında astigmat gelişebilir.
- Göz kapağındaki kitleler: Şalazyon gibi kitlelerin korneaya baskı yapması.
- Pterjium: Gözün beyaz kısmından korneaya doğru uzanan doku büyümesi.
- Prematüre doğum ve düşük doğum ağırlığı
Karanlıkta veya yakından okumak ya da ekrana uzun süre bakmak astigmata neden olmaz; ancak var olan astigmatın belirtilerini daha fark edilir hale getirebilir.
Belirtileri Nelerdir?
- Hem uzak hem yakın mesafede bulanık veya bozuk görme
- Düz çizgilerin eğri veya yamuk görünmesi
- Harflerin ve rakamların gölgeli veya çift görünmesi; benzer harfleri (H ile N, 8 ile 0) karıştırma
- Gece görmede zorluk; araba farlarının ve ışıkların çevresinde ışık saçılması ve parlama
- Göz yorgunluğu ve gözlerde ağrı, özellikle okuma ve ekran kullanımından sonra
- Baş ağrısı, özellikle alın ve şakaklarda
- Net görmek için gözleri kısma
- Uzun süre okumada veya yakın çalışmada zorlanma
Çocuklarda
Çocuklar iyi göremediklerini ifade edemeyebilir. Gözleri kısma, başı yana eğme, kitabı veya ekranı çok yakından tutma, gözleri sık ovuşturma, okumaktan kaçınma, baş ağrısı, dikkat eksikliği ve okul başarısında düşüş astigmat veya diğer kırma kusurlarının belirtisi olabilir.
Tanı Nasıl Konur?
- Görme keskinliği ölçümü: Uzak ve yakın görme eşelleri ile.
- Refraksiyon (göz numarası) ölçümü: Otorefraktometre ve deneme camlarıyla astigmatın derecesi ve aksı (yönü) belirlenir. Çocuklarda doğru ölçüm için gözün odaklama kasını gevşeten damlalarla (sikloplejik) muayene yapılır.
- Keratometri: Korneanın kavsinin ölçülmesi.
- Kornea topografisi: Korneanın yüzeyinin ayrıntılı haritasının çıkarılması. Düzensiz astigmat ve keratokonusun tanısında, ayrıca lazer ameliyatı öncesinde çok önemlidir.
- Biyomikroskop ve göz dibi muayenesi: Diğer göz hastalıklarının değerlendirilmesi.
Astigmat derecesi diyoptri (D) ile ifade edilir. 0,5 D altındaki astigmat genellikle şikâyet yaratmaz; 1 D ve üzeri astigmat çoğunlukla düzeltme gerektirir.
Tedavi Seçenekleri
Gözlük
Astigmatı düzeltmenin en basit ve en güvenli yoludur. Astigmatın aksına göre özel olarak hazırlanmış silindirik camlar kullanılır. İlk kez astigmat gözlüğü takan kişilerde birkaç gün boyunca baş dönmesi, zeminin eğik görünmesi gibi alışma belirtileri olabilir; bunlar genellikle kısa sürede geçer.
Kontakt Lensler
- Torik yumuşak lensler: Astigmatı düzeltmek için özel olarak tasarlanmış, gözde doğru pozisyonda durması sağlanan lenslerdir.
- Sert gaz geçirgen lensler: Özellikle yüksek ve düzensiz astigmatta daha net görme sağlar.
- Skleral lensler: Keratokonus ve ileri düzensiz astigmatta kullanılan büyük çaplı özel lensler.
- Ortokeratoloji lensleri: Gece takılarak korneanın şeklini geçici olarak değiştiren lensler; seçilmiş hastalarda kullanılır.
Kontakt lenslerin hijyen kurallarına uygun kullanılması ve düzenli göz kontrolü yaptırılması önemlidir.
Cerrahi Tedavi
- Lazer tedavileri (LASIK, PRK, SMILE): Korneanın şekli lazer ile yeniden biçimlendirilerek astigmat düzeltilir. Göz numarası en az bir yıldır sabit olan, 18 yaş üstü ve kornea kalınlığı ile yapısı uygun olan kişilerde uygulanır.
- Torik göz içi mercekler: Katarakt ameliyatı sırasında veya göz numarasını düzeltmek amacıyla göz içine yerleştirilen, astigmatı da düzelten özel mercekler.
- Kornea çapraz bağlama (cross-linking): Keratokonusun ilerlemesini durdurmak amacıyla korneayı güçlendiren bir tedavi yöntemidir.
- Korneal halka (intrastromal halka) uygulaması ve kornea nakli: İleri keratokonusta kullanılabilir.
Çocuklarda Astigmat ve Göz Tembelliği
Bebeklerde bir miktar astigmat normaldir ve genellikle ilk yıllarda azalır. Ancak yüksek astigmat veya iki göz arasında belirgin numara farkı, gözün net görüntü alamamasına ve göz tembelliğine (ambliyopi) yol açabilir. Göz tembelliği erken yaşta, genellikle 7–8 yaşından önce gözlük ve gerekirse kapama tedavisiyle düzeltilebilir. Bu nedenle tüm çocukların, şikâyet olmasa bile okul öncesi dönemde göz muayenesinden geçirilmesi önerilir.
Astigmat Hakkında Sık Sorulanlar
- Astigmat zamanla geçer mi? Doğuştan olan astigmat genellikle kendiliğinden geçmez; ancak gözlük veya lensle görme tamamen düzeltilebilir.
- Gözlük takmazsam astigmatım artar mı? Gözlük takmamak astigmatı artırmaz; ancak göz yorgunluğu ve baş ağrısına yol açar. Çocuklarda ise göz tembelliğine neden olabilir.
- Astigmat lazerle düzelir mi? Uygun kornea yapısına sahip kişilerde lazer tedavisiyle astigmat düzeltilebilir; keratokonus ve ince kornea varsa lazer uygulanmaz.
Göz Sağlığı İçin Öneriler
- Gözlüğünüzü veya lensinizi hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
- Gözlerinizi sert şekilde ovuşturmaktan kaçının; alerjik kaşıntı varsa tedavi ettirin.
- Uzun süre ekran başında çalışıyorsanız 20-20-20 kuralını uygulayın: Her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca yaklaşık 6 metre uzağa bakın.
- Okurken ve çalışırken yeterli aydınlatma kullanın.
- Göz numaranızın değiştiğini fark ederseniz göz muayenesi yaptırın; özellikle ergenlerde hızla artan astigmat keratokonus açısından değerlendirilmelidir.
- Güneşli havalarda UV korumalı güneş gözlüğü kullanın.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Uzağı veya yakını bulanık görüyorsanız, düz çizgileri eğri görüyorsanız, sık baş ağrısı ve göz yorgunluğu yaşıyorsanız, gece araba kullanırken ışıklardan rahatsız oluyorsanız ya da çocuğunuzda gözleri kısma, başı yana eğme veya okumaktan kaçınma fark ederseniz bir göz hastalıkları uzmanına başvurun. Gözlük numaranız sık sık değişiyorsa keratokonus açısından değerlendirme yaptırın.
Acil durum: Ani görme kaybı, gözde şiddetli ağrı ve kızarıklık, ışık çakmaları ile birlikte görme alanında perde inmesi, göz yaralanması veya kontakt lens kullanırken gözde ağrı, kızarıklık ve çapak olursa beklemeden göz acil servisine başvurun.
Astigmat göz hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; çocuklarda çocuk göz hastalıkları ve şaşılık alanında deneyimli göz hekimleri, keratokonus ve düzensiz astigmatta kornea alanında deneyimli göz hekimleri değerlendirir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Astigmat zamanla kötüleşir mi?
Astigmat genellikle yavaş ilerler, ancak bazı durumlarda özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde değişebilir. Düzenli göz muayeneleri ile takip edilmesi önerilir.
Astigmat lazerle tamamen düzelir mi?
Lazer cerrahisi (LASIK, PRK gibi) astigmatı büyük ölçüde düzeltebilir, ancak her hasta için uygun olmayabilir. Kalıcı sonuçlar genellikle iyidir, ancak yaşla birlikte tekrar gözlük ihtiyacı doğabilir.
Astigmat çocuklarda görülür mü?
Evet, astigmat doğuştan olabilir ve çocuklarda sık görülür. Çocuklar belirtilerini ifade edemeyebileceği için düzenli göz taramaları önemlidir.
Astigmat gözlük kullanmazsam ne olur?
Gözlük kullanmamak görme bulanıklığına, göz yorgunluğuna ve baş ağrılarına neden olabilir. Özellikle çocuklarda tedavi edilmezse göz tembelliği (ambliyopi) gelişme riski vardır.
Astigmat ile miyop arasındaki fark nedir?
Miyop uzağı bulanık görme, hipermetrop yakını bulanık görme iken astigmat hem yakın hem uzakta bulanık veya çarpık görmeye neden olur. Üçü birlikte de bulunabilir.
Kendi durumunuzu yazın, Astigmat ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →