Glokom

Glokom Nedir?

Glokom (halk arasında "göz tansiyonu" ya da "karasu"), göz içi basıncının yükselmesi başta olmak üzere çeşitli nedenlerle göz siniri (optik sinir) liflerinin zamanla hasar gördüğü ve görme alanının sinsice daraldığı ilerleyici bir göz hastalığıdır. Gözün ön kısmında sürekli üretilen sıvı normalde belli bir kanaldan dışarı süzülür; bu dengenin bozulması göz içi basıncını artırır ve bu basınç göz sinirine baskı yaparak lifleri yavaş yavaş tahrip eder. Glokomun en sinsi yanı, çoğu tipinde uzun süre HİÇBİR belirti vermemesidir; kişi görmesinin azaldığını genellikle sinir hasarı ilerledikten sonra fark eder. Bu nedenle glokom, dünyada geri dönüşü olmayan körlüğün önde gelen nedenlerindendir. Kaybolan görme geri gelmez; ancak erken tanı ve düzenli tedaviyle hastalığın ilerlemesi durdurulabilir ya da yavaşlatılabilir. İşte bu yüzden düzenli göz muayenesi hayati önem taşır.

Belirtileri Nelerdir?

Glokomun en yaygın türü (açık açılı glokom) genellikle YAVAŞ ve sessiz ilerler; erken dönemde ağrı ya da bulanıklık gibi bir belirti vermez. Görme alanındaki daralma önce yanlardan (çevresel görme) başlar ve merkezî görme uzun süre korunduğu için kişi durumu geç fark eder; ileri evrede "tünelden bakar gibi" görme oluşur. Bu yüzden belirtileri beklemek yerine düzenli taramaya güvenmek gerekir. Buna karşılık "akut (dar açılı) glokom krizi" ANİ ve şiddetli belirti verir: tek gözde ani şiddetli ağrı, kızarıklık, bulanık görme, ışıkların çevresinde hâle (renkli halkalar) görme, baş ağrısı, bulantı ve kusma eşlik edebilir. Bu tablo göz için ACİL bir durumdur ve saatler içinde kalıcı görme kaybına yol açabileceğinden gecikmeden göz hekimine/acile başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Glokomda temel sorun, göz siniri liflerinin hasar görmesidir; bunun en önemli değiştirilebilir nedeni yüksek göz içi basıncıdır. Ancak normal göz basıncına rağmen glokom gelişebildiği gibi, yüksek basıncı olan herkeste de glokom oluşmayabilir; bu yüzden sinirin durumu ve görme alanı birlikte değerlendirilir. Başlıca risk faktörleri: 40 yaş üstü olmak ve ilerleyen yaş, ailede glokom öyküsü (genetik yatkınlık), yüksek göz tansiyonu, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, ileri derecede miyop ya da hipermetrop olmak, uzun süreli kortizonlu ilaç kullanımı ve göz travması-ameliyat öyküsüdür. Bu risklere sahip kişilerin düzenli göz kontrolüne daha büyük özen göstermesi gerekir. Glokom bulaşıcı bir hastalık değildir.

Tanı Nasıl Konur?

Glokom tanısı tek bir teste değil, birkaç muayenenin birlikte değerlendirilmesine dayanır. Göz hekimi göz içi basıncını ölçer (tonometri), göz sinirini ayrıntılı inceler (fundus muayenesi) ve ön kamara açısını değerlendirir (gonyoskopi). Görme alanı testi (perimetri) ile görme kaybının olup olmadığı ve derecesi belirlenir; OCT adı verilen görüntüleme yöntemiyle sinir lifi tabakasının kalınlığı ölçülerek erken hasar saptanabilir. Kornea kalınlığı da basınç ölçümünü etkilediği için bakılabilir. Tek bir yüksek basınç ölçümü glokom demek olmadığı gibi, normal basınçta da glokom olabileceğinden bu testlerin birlikte yorumlanması şarttır. Tanı ve takip mutlaka bir göz hastalıkları uzmanı tarafından yapılmalıdır; erken tanı için özellikle risk grubundakilerin düzenli muayenesi kritiktir.

Tedavi Yöntemleri

Glokom tedavisinin amacı göz içi basıncını güvenli düzeye indirerek göz sinirindeki hasarın ilerlemesini durdurmak ya da yavaşlatmaktır; kaybolan görme geri kazanılamaz ama kalan görme korunabilir. Tedavi genellikle basamaklıdır. İlk seçenek çoğunlukla göze damlatılan basınç düşürücü ilaçlardır; bunların DÜZENLİ ve ömür boyu, hekimin belirttiği şekilde kullanılması çok önemlidir (şikâyet olmaması ilacın bırakılabileceği anlamına gelmez). İlaçların yetersiz kaldığı ya da uygun olduğu durumlarda lazer tedavileri (örneğin trabeküloplasti) uygulanabilir. İlaç ve lazerle yeterli kontrol sağlanamadığında basıncı düşürmek için cerrahi yöntemler gündeme gelir. Akut glokom krizi ise acil olarak basınç düşürücü tedavi ve genellikle lazer/cerrahi ile ele alınır. Hangi tedavinin uygun olduğuna hastalığın tipi, evresi ve kişinin durumuna göre göz hekimi karar verir; düzenli takip tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Glokom sessiz ilerlediği için, belirti beklemeden düzenli göz muayenesi en önemli korunma yoludur. Özellikle 40 yaşından sonra, ailesinde glokom olanlarda, yüksek göz tansiyonu, şeker/tansiyon hastalığı, yüksek numaralı gözlük kullanımı ya da uzun süreli kortizon kullanımı olanlarda göz hekiminin önerdiği aralıklarla kontrol yaptırılmalıdır. Görme alanınızda daralma, sık gözlük numarası değişimi ya da görmede azalma fark ederseniz vakit kaybetmeden göz hekimine başvurun. Şu tablo ise ACİLdir: tek gözde ani ve şiddetli ağrı, kızarıklık, bulanık görme, ışık çevresinde renkli halkalar, baş ağrısı ve bulantı-kusma — bu, akut glokom krizi olabilir ve kalıcı körlüğü önlemek için saatler içinde tedavi gerektirir. Unutmayın: glokomda kaybedilen görme geri gelmez, bu yüzden erkenlik her şeydir; düzenli takip görmenizi korumanın en etkili yoludur.