Glokom

Göz Hastalıkları
Halk arasında: glokom, göz tansiyonu, karasu, göz içi basıncı, optik sinir hasarı

Göz içi basıncının yükselmesi başta olmak üzere çeşitli nedenlerle göz sinirinin hasar gördüğü, görme alanını sinsice daraltan ilerleyici göz hastalığı (göz tansiyonu/karasu). En yaygın tipi belirti vermeden ilerler; kaybolan görme geri gelmez ama erken tanı ve düzenli tedaviyle durdurulabilir. Akut glokom krizi ani ağrı ve bulanık görmeyle ACİLdir. Düzenli göz muayenesi hayati önemdedir.

Glokom Nedir?

Glokom (halk arasında "göz tansiyonu" veya "karasu"), gözden beyne görüntüyü taşıyan görme sinirinin (optik sinir) ilerleyici şekilde hasar gördüğü ve tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına yol açan bir göz hastalığı grubudur. Glokomun en önemli risk faktörü göz içi basıncının yüksek olmasıdır; ancak göz içi basıncı normal olan kişilerde de glokom gelişebilir.

Gözün ön kısmında sürekli olarak "aköz hümör" adı verilen berrak bir sıvı üretilir ve bu sıvı, iris ile korneanın birleştiği açıdaki süzgeç benzeri bir yapıdan (trabeküler ağ) dışarı akar. Bu dengede bir bozulma olduğunda sıvı göz içinde birikir ve basınç yükselir. Yüksek basınç zamanla görme sinirine zarar verir.

Glokom dünyada geri dönüşümsüz körlüğün önde gelen nedenlerinden biridir. En sık görülen türü olan açık açılı glokom çoğu zaman hiçbir belirti vermeden, sinsice ilerler; hasar önce çevresel (yan) görmeyi etkiler ve kişi bunu ancak ileri evrede fark eder. Bu nedenle "sessiz görme hırsızı" olarak da adlandırılır. Glokomla kaybedilen görme geri kazanılamaz; ancak erken tanı ve düzenli tedaviyle görme kaybının önüne geçilebilir veya ilerlemesi büyük ölçüde yavaşlatılabilir.

Glokom Türleri

  • Primer açık açılı glokom: En sık görülen türdür. Gözdeki sıvı akış açısı açık olduğu halde süzgeç sistemi zamanla yeterince çalışmaz ve basınç yavaş yavaş yükselir. Ağrısızdır ve genellikle ileri evreye kadar belirti vermez.
  • Normal basınçlı glokom: Göz içi basıncı normal sınırlarda olduğu halde görme sinirinde glokom hasarı gelişir. Görme sinirine giden kan akımındaki sorunlar rol oynayabilir.
  • Kapalı açılı glokom: İrisin öne doğru yer değiştirmesiyle sıvının dışarı aktığı açının daralması veya kapanmasıdır.
    • Akut kapalı açılı glokom krizi: Açının aniden kapanmasıyla göz içi basıncının hızla ve çok yükselmesidir. Acil tedavi gerektirir; tedavi edilmezse birkaç saat ile birkaç gün içinde kalıcı görme kaybı gelişebilir.
    • Kronik kapalı açılı glokom: Açının yavaş yavaş kapanmasıdır; açık açılı glokom gibi sinsi ilerleyebilir.
  • Sekonder glokom: Başka bir göz hastalığı veya durum sonucu gelişir: Göz yaralanmaları, üveit (göz içi iltihabı), uzun süreli kortizon kullanımı, ileri katarakt, diyabetik göz hastalığına bağlı yeni damar oluşumu (neovasküler glokom), psödoeksfoliasyon ve pigment dağılım sendromu.
  • Konjenital (doğumsal) ve çocukluk çağı glokomu: Gözün sıvı akış sisteminin doğumsal gelişim bozukluğuna bağlıdır. Bebeklerde iri görünen gözler, sulanma, ışıktan rahatsızlık ve korneada bulanıklık ile ortaya çıkar; erken cerrahi tedavi gerektirir.

Risk Faktörleri

  • Yüksek göz içi basıncı
  • İleri yaş: 40 yaşından sonra risk artar; 60 yaşından sonra belirgin şekilde yükselir.
  • Aile öyküsü: Birinci derece akrabada glokom varsa risk birkaç kat artar.
  • Irk: Afrika kökenlilerde açık açılı glokom, Asya kökenlilerde kapalı açılı glokom daha sıktır.
  • Yüksek miyopi: Açık açılı glokom riskini artırır.
  • Hipermetropi: Kapalı açılı glokom riskini artırır.
  • İnce kornea
  • Diyabet
  • Yüksek veya düşük tansiyon: Özellikle gece tansiyonun aşırı düşmesi.
  • Migren ve uyku apnesi: Özellikle normal basınçlı glokomla ilişkilendirilmiştir.
  • Uzun süreli kortizon kullanımı: Göz damlası, sprey, krem veya tablet şeklinde.
  • Göz yaralanmaları ve göz ameliyatları

Belirtileri Nelerdir?

Açık Açılı Glokom

  • Erken dönemde hiçbir belirti yoktur; ağrı ve kızarıklık olmaz.
  • İlerleyen dönemde çevresel (yan) görmede yavaş ve fark edilmeyen kayıplar olur; kişi bunu genellikle ancak ileri evrede fark eder.
  • İleri evrede "tünel görme" gelişir: Kişi yalnızca merkezdeki dar bir alanı görebilir.
  • Tedavi edilmezse tam körlük gelişebilir.

Akut Kapalı Açılı Glokom Krizi

  • Gözde ani başlayan şiddetli ağrı
  • Gözde belirgin kızarıklık
  • Bulanık görme
  • Işıkların çevresinde gökkuşağı renginde haleler görme
  • Şiddetli baş ağrısı
  • Bulantı ve kusma
  • Gözbebeğinin orta derecede genişlemesi ve ışığa tepkisizliği
  • Korneanın buğulu görünmesi

Kriz genellikle karanlık ortamda, stres sırasında veya göz bebeğini büyüten bazı ilaçlar kullanıldıktan sonra ortaya çıkar.

Tanı Nasıl Konur?

Glokomun erken dönemde belirti vermemesi nedeniyle düzenli göz muayenesi tanının anahtarıdır. Tam bir glokom değerlendirmesi şunları içerir:

  • Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Normal göz içi basıncı genellikle 10–21 mmHg arasındadır. Ancak tek başına basınç ölçümü tanı için yeterli değildir.
  • Görme siniri muayenesi (fundoskopi): Göz bebeği büyütülerek görme sinirinin başı incelenir; sinirde çukurlaşma (çanaklaşma) ve renk değişikliği değerlendirilir.
  • Görme alanı testi (perimetri): Çevresel görmedeki kayıplar saptanır ve hastalığın ilerleyişi izlenir.
  • Optik koherens tomografi (OKT): Görme siniri ve retinadaki sinir lifi tabakasının kalınlığını ölçerek erken hasarı gösterir.
  • Gonyoskopi: Özel bir lensle gözün sıvı akış açısının açık veya kapalı olduğu değerlendirilir.
  • Kornea kalınlığı ölçümü (pakimetri): İnce kornea basıncın olduğundan düşük ölçülmesine yol açabilir ve bağımsız bir risk faktörüdür.

Kimler Düzenli Muayene Olmalı?

  • 40 yaş üzerindeki herkes en az 1–2 yılda bir kapsamlı göz muayenesi yaptırmalıdır.
  • Ailesinde glokom olanlar, yüksek miyopisi olanlar, diyabet hastaları ve uzun süreli kortizon kullananlar daha erken yaşta ve daha sık muayene olmalıdır.

Tedavi Seçenekleri

Glokom tedavisinin amacı göz içi basıncını, görme sinirine zarar vermeyecek bir hedef düzeye indirerek hasarın ilerlemesini durdurmak veya yavaşlatmaktır. Glokom tedavisi genellikle ömür boyu sürer.

Göz Damlaları

Tedavinin ilk basamağıdır. Farklı gruplarda damlalar kullanılır:

  • Prostaglandin analogları: Latanoprost, travoprost, bimatoprost. Sıvının dışarı akışını artırır; günde bir kez kullanılır. Göz kızarıklığı, kirpiklerde uzama ve irisin renginde koyulaşma yapabilir.
  • Beta blokerler: Timolol. Sıvı üretimini azaltır. Astım, KOAH ve bazı kalp ritim bozukluklarında dikkatli kullanılmalıdır.
  • Karbonik anhidraz inhibitörleri: Dorzolamid, brinzolamid. Sıvı üretimini azaltır.
  • Alfa agonistler: Brimonidin. Sıvı üretimini azaltır ve akışı artırır. Küçük çocuklarda kullanılmamalıdır.
  • Rho kinaz inhibitörleri ve kombinasyon damlaları

Damla kullanımında önemli noktalar:

  • Damlalar belirti olmasa bile her gün, aynı saatlerde ve düzenli kullanılmalıdır. Düzensiz kullanım görme kaybının en önemli nedenlerinden biridir.
  • Birden fazla damla kullanılıyorsa aralarında en az 5 dakika beklenmelidir.
  • Damlattıktan sonra gözler kapatılıp gözün iç köşesine 1–2 dakika hafifçe bastırılması, ilacın vücuda emilimini ve yan etkileri azaltır.
  • Damla şişesinin ucu göze veya kirpiklere değdirilmemelidir.
  • Kullandığınız göz damlalarını tüm hekimlerinize bildirin.

Lazer Tedavileri

  • Selektif lazer trabeküloplasti (SLT): Açık açılı glokomda, gözün süzgeç sistemine lazer uygulanarak sıvı akışı artırılır. Muayenehane koşullarında birkaç dakikada yapılır. İlk tedavi seçeneği olarak da kullanılabilir ve damla ihtiyacını azaltabilir.
  • Lazer periferik iridotomi: Kapalı açılı glokomda ve dar açılı gözlerde irise küçük bir delik açılarak sıvının akması için yeni bir yol oluşturulur. Akut krizi önler ve tedavi eder. Genellikle diğer göze de koruyucu olarak uygulanır.
  • Siklofotokoagülasyon: Sıvı üreten dokuya lazer uygulanarak sıvı üretimi azaltılır; genellikle ileri ve dirençli glokomda kullanılır.

Cerrahi Tedavi

  • Trabekülektomi: Göz içindeki sıvının göz zarı altına akması için yeni bir kanal oluşturulur. Glokomun en sık yapılan ameliyatıdır.
  • Glokom drenaj cihazları (tüp şant): Göz içine yerleştirilen ince bir tüple sıvı boşaltılır.
  • Minimal invaziv glokom cerrahisi (MIGS): Küçük cihazlar veya kesilerle yapılan, daha hızlı iyileşme sağlayan yöntemler; genellikle hafif-orta glokomda, sıklıkla katarakt ameliyatıyla birlikte uygulanır.
  • Katarakt ameliyatı: Kapalı açılı glokomda göz merceğinin çıkarılması açıyı genişleterek basıncı düşürebilir.

Akut Glokom Krizinin Tedavisi

Akut kapalı açılı glokom krizi acil bir durumdur. Basıncı hızla düşürmek için göz damlaları, ağızdan veya damardan ilaçlar verilir; ardından lazer iridotomi uygulanır.

Glokomla Yaşam

  • Kontrol randevularınızı aksatmayın; göz içi basıncınız, görme siniriniz ve görme alanınız düzenli takip edilmelidir.
  • Damlalarınızı hiç atlamadan kullanın; telefon hatırlatıcıları faydalı olabilir.
  • Düzenli, orta yoğunlukta egzersiz (yürüyüş gibi) göz içi basıncını hafifçe düşürebilir. Başın aşağıda kaldığı yoga pozisyonlarından kaçınılması önerilir.
  • Gözünüzü darbelerden koruyun.
  • Kortizon içeren ilaçları hekiminize danışmadan kullanmayın.
  • Kapalı açılı glokom riski olan kişiler, göz bebeğini büyütebilen bazı soğuk algınlığı, alerji, idrar ve mide ilaçlarını kullanmadan önce hekime danışmalıdır.
  • Ailenizdeki birinci derece akrabalarınızı göz muayenesine yönlendirin.
  • Görme alanı kaybı araç kullanmayı etkileyebilir; hekiminizle bu konuyu konuşun.

Ne Zaman Göz Doktoruna Başvurulmalı?

40 yaşından sonra belirti olmasa bile düzenli göz muayenesi yaptırın. Ailenizde glokom varsa, yüksek miyopiniz veya diyabetiniz varsa, uzun süre kortizon kullandıysanız, çevresel görmenizde daralma fark ettiyseniz ya da sık sık gözlük numaranız değişiyorsa bir göz hastalıkları uzmanına başvurun. Bebeğinizin gözleri iri görünüyor, sulanıyor ve ışıktan rahatsız oluyorsa da gecikmeden göz doktoruna götürün.

Acil durum: Gözde ani başlayan şiddetli ağrı ve kızarıklık, ani görme bulanıklığı veya kaybı, ışıkların çevresinde gökkuşağı renginde haleler görme, şiddetli baş ağrısıyla birlikte bulantı ve kusma varsa bu durum akut glokom krizi olabilir; vakit kaybetmeden acil servise veya bir göz hastalıkları kliniğine başvurun. Glokom ameliyatı sonrası gözde artan ağrı, kızarıklık, akıntı veya görme azalması da acil değerlendirme gerektirir.

Glokomun tanı ve tedavisi göz hastalıkları uzmanları tarafından yapılır; ileri ve karmaşık olgular glokom alanında uzmanlaşmış göz hekimlerince takip edilir. Çocukluk çağı glokomunda çocuk göz hastalıkları uzmanları, eşlik eden diyabet ve tansiyon sorunlarında iç hastalıkları ve endokrinoloji uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Glokom (göz tansiyonu) belirti verir mi?

En yaygın türü (açık açılı glokom) genellikle uzun süre HİÇBİR belirti vermez; görme alanı sinsice daralır ve kişi çoğu zaman geç fark eder. Bu yüzden belirti beklemeden düzenli göz muayenesi şarttır. Akut (dar açılı) tip ise ani şiddetli ağrı, kızarıklık ve bulanık görmeyle ACİL belirti verir.

Glokomda kaybolan görme geri gelir mi?

Hayır. Glokomun yol açtığı göz siniri hasarı ve buna bağlı görme kaybı kalıcıdır, geri kazanılamaz. Ancak erken tanı ve düzenli tedaviyle hastalığın ilerlemesi durdurulabilir veya yavaşlatılabilir; amaç kalan görmeyi korumaktır. Bu nedenle erken tanı çok önemlidir.

Göz tansiyonu damlasını ne zaman bırakabilirim?

Şikâyetiniz olmaması ilacı bırakabileceğiniz anlamına GELMEZ. Glokom damlaları genellikle düzenli ve ömür boyu, hekimin belirttiği şekilde kullanılır; ilacı kendiliğinizden kesmek basıncın yükselip görmenizin sessizce azalmasına yol açabilir. Değişiklik kararını mutlaka göz hekiminiz verir.

Kimler glokom açısından risk altında?

40 yaş üstü olanlar, ailesinde glokom bulunanlar, yüksek göz tansiyonu, şeker ve yüksek tansiyon hastaları, yüksek numaralı gözlük kullananlar, uzun süre kortizon kullananlar ve göz travması/ameliyatı geçirenler risk altındadır. Bu kişilerin düzenli göz kontrolü daha da önemlidir.

Glokom için hangi bölüme gitmeliyim?

Glokom için Göz Hastalıkları bölümüne başvurmalısınız. Göz hekimi göz içi basıncı, göz siniri, görme alanı ve OCT gibi incelemelerle tanı koyar ve size uygun (damla, lazer veya cerrahi) tedaviyi planlayıp düzenli takip eder.

Glokom ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Glokom ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →