Katarakt

Katarakt Nedir?

Katarakt, gözün içinde bulunan ve normalde berrak olan doğal merceğin (lens) zamanla bulanıklaşmasıdır. Göz merceği, göz bebeğinin hemen arkasında yer alır ve gözün içine giren ışığı retina üzerinde odaklayarak net görmeyi sağlar. Mercek bulanıklaştığında ışık geçişi engellenir ve dağılır; görüntü bulanık, soluk, puslu veya sisli hale gelir. Halk arasında "perde inmesi" olarak da bilinir; ancak katarakt gözün üzerinde oluşan bir zar değil, göz içindeki merceğin bulanıklaşmasıdır.

Katarakt, dünyada görme kaybının ve körlüğün en sık nedenidir. Genellikle yaşlanmaya bağlı olarak yavaş yavaş gelişir; 60 yaş üzerindeki kişilerin büyük çoğunluğunda belirli derecede katarakt bulunur. Çoğu zaman her iki gözde görülür; ancak bir göz diğerine göre daha fazla etkilenebilir.

İyi haber şudur: Katarakt, günümüzde dünyada en sık yapılan ve en başarılı ameliyatlardan biri olan katarakt ameliyatı ile tamamen tedavi edilebilir. Bulanıklaşmış mercek çıkarılarak yerine yapay bir göz içi mercek yerleştirilir ve hastaların büyük çoğunluğunda görme belirgin şekilde düzelir.

Katarakt Türleri

• Yaşa bağlı (senil) katarakt: En sık görülen türdür. Mercekteki proteinlerin yaşla birlikte yapısının bozulması ve kümelenmesi sonucu gelişir.
• Nükleer katarakt: Merceğin merkezinde gelişir; zamanla mercek sarı-kahverengi renk alır. Başlangıçta yakın görmeyi geçici olarak iyileştirebilir ("ikinci görme").
• Kortikal katarakt: Merceğin kenarlarından merkeze doğru uzanan, tekerlek tellerini andıran bulanıklıklar; ışık saçılması ve parlama yapar.
• Arka kapsül altı katarakt: Merceğin arka yüzeyinde gelişir; daha hızlı ilerler, okumayı ve parlak ışıkta görmeyi belirgin şekilde etkiler. Diyabet hastalarında ve kortizon kullananlarda daha sıktır.
• Doğuştan (konjenital) katarakt: Doğumda veya bebeklikte bulunan katarakt; gebelikte geçirilen enfeksiyonlar (kızamıkçık gibi), genetik ve metabolik hastalıklarla ilişkili olabilir. Göz tembelliğini önlemek için erken tedavi edilmelidir.
• Travmatik katarakt: Göze darbe veya delici yaralanma sonrası gelişir.
• İkincil katarakt: Diyabet, uzun süreli kortizon kullanımı, göz içi iltihaplar ve göz ameliyatları sonrası gelişen katarakt.

Risk Faktörleri

• İleri yaş: En önemli risk faktörüdür.
• Diyabet: Kataraktın daha erken yaşta ve daha hızlı gelişmesine yol açar.
• Sigara: Katarakt riskini artırır.
• Aşırı alkol tüketimi
• Güneşin ultraviyole (UV) ışınlarına uzun süre korunmasız maruz kalma
• Uzun süreli kortizon kullanımı: Tablet, inhaler veya göz damlası şeklinde.
• Göz yaralanmaları ve göz ameliyatları
• Göz içi iltihaplar (üveit)
• Yüksek miyopi
• Aile öyküsü
• Obezite ve yüksek tansiyon
• Radyasyona maruz kalma

Belirtileri Nelerdir?

Katarakt genellikle yavaş ilerler ve başlangıçta fark edilmeyebilir. Belirtiler yıllar içinde artar:

• Bulanık, puslu, sisli veya buğulu görme
• Renklerin soluk, sarımsı veya kahverengimsi görünmesi
• Işığa karşı hassasiyet ve parlamadan rahatsızlık; güneşte veya parlak ışıkta görmede zorlanma
• Gece görmede zorluk; özellikle gece araba kullanırken karşıdan gelen farların çevresinde haleler ve ışık saçılması
• Okumak için daha parlak ışığa ihtiyaç duyma
• Tek gözde çift görme
• Gözlük numarasının sık sık değişmesi
• Kontrast duyarlılığında azalma; merdivenleri ve kaldırım kenarlarını ayırt etmekte zorlanma
• İleri dönemde göz bebeğinde beyaz veya sarımsı görünüm

Katarakt ağrı, kızarıklık veya sulanma yapmaz. Bu belirtiler varsa başka göz hastalıkları düşünülmelidir.

Tanı Nasıl Konur?

• Görme keskinliği ölçümü
• Biyomikroskop (yarık lamba) muayenesi: Göz merceği büyütülerek incelenir; kataraktın türü ve yoğunluğu belirlenir.
• Göz bebeği büyütülerek göz dibi muayenesi: Retina, sarı nokta ve göz siniri değerlendirilir; görmeyi etkileyebilecek başka hastalıklar araştırılır.
• Göz içi basıncı ölçümü
• Ameliyat öncesi ölçümler (biyometri): Göz uzunluğu ve kornea kavisi ölçülerek yerleştirilecek göz içi merceğin numarası hesaplanır.

Tedavi Seçenekleri

Erken Dönem

Katarakt başlangıç döneminde günlük yaşamı etkilemiyorsa, gözlük numarasının güncellenmesi, okurken daha iyi aydınlatma kullanılması ve güneş gözlüğü takılması geçici olarak yeterli olabilir. Kataraktı eritecek veya geriletecek kanıtlanmış bir ilaç, damla veya bitkisel ürün yoktur.

Katarakt Ameliyatı

Katarakt, okuma, araç kullanma, iş yapma ve günlük aktiviteleri zorlaştırmaya başladığında ameliyat önerilir. Kataraktın "olgunlaşmasını" beklemeye gerek yoktur; günümüzde ameliyat zamanlaması kişinin görme ihtiyaçlarına göre belirlenir.

• Fakoemülsifikasyon: En sık uygulanan yöntemdir. Gözde açılan 2–3 mm'lik küçük bir kesiden girilerek bulanık mercek ultrason enerjisiyle parçalanır ve emilir. Ardından katlanabilir yapay göz içi mercek yerleştirilir. Genellikle dikiş gerektirmez.
• Femtosaniye lazer destekli katarakt cerrahisi: Ameliyatın bazı aşamalarının lazer ile yapıldığı yöntemdir.
• Ekstrakapsüler katarakt cerrahisi: Çok ileri ve sert kataraktlarda daha büyük bir kesiyle uygulanabilir.

Ameliyat genellikle lokal anestezi (damla veya iğne ile göz uyuşturma) altında, 15–30 dakika içinde yapılır ve hasta aynı gün evine döner. İki gözde katarakt varsa genellikle farklı günlerde ameliyat edilir.

Göz İçi Mercek Seçenekleri

• Tek odaklı (monofokal) mercekler: Genellikle uzak görmeyi netleştirir; yakın için okuma gözlüğü gerekir.
• Çok odaklı (multifokal) ve genişletilmiş odak derinlikli mercekler: Uzak, orta ve yakın mesafede gözlüğe bağımlılığı azaltır; gece ışık halelerine yol açabilir.
• Torik mercekler: Astigmatizmayı da düzeltir.

Ameliyat Sonrası Dönem

• Hekimin önerdiği antibiyotikli ve iltihap giderici göz damlalarını düzenli kullanın.
• Gözünüzü ovuşturmayın ve bastırmayın; ilk geceler göz koruyucusu ile uyuyun.
• İlk 1–2 hafta gözünüze su ve sabun kaçırmamaya dikkat edin; havuz, deniz ve hamamdan kaçının.
• Ağır kaldırma ve öne eğilme gerektiren işlerden birkaç gün kaçının.
• Toz ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Kontrol muayenelerine düzenli gidin. Görme genellikle birkaç gün içinde belirgin şekilde düzelir.

İkincil Katarakt (Arka Kapsül Kesifleşmesi)

Ameliyattan aylar veya yıllar sonra, yapay merceğin arkasındaki ince zarın bulanıklaşmasıyla görme yeniden bulanıklaşabilir. Bu durum katarakt tekrarı değildir; muayenehanede birkaç dakikada yapılan ağrısız bir lazer işlemi (YAG lazer kapsülotomi) ile düzeltilir.

Olası Riskler

Katarakt ameliyatı çok güvenli ve başarılı bir ameliyattır; ancak her ameliyat gibi nadir de olsa riskler taşır: Göz içi enfeksiyonu (endoftalmi), göz içi basıncında artış, kornea ödemi, retina dekolmanı, göz içi merceğin yer değiştirmesi ve sarı noktada ödem. Diyabet, glokom ve diğer göz hastalıkları olan kişilerde dikkatli takip gerekir.

Kataraktan Korunma

• Güneşli havalarda UV korumalı güneş gözlüğü ve şapka kullanın.
• Sigarayı bırakın, alkolü sınırlayın.
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutun.
• Sebze ve meyveden zengin, antioksidanlardan zengin beslenin.
• Kortizonlu ilaçları hekim kontrolü dışında uzun süre kullanmayın.
• Gözlerinizi yaralanmalara karşı koruyun.
• 40 yaşından sonra düzenli göz muayenesi yaptırın.
• Görmeniz bulanıklaştığında gece araç kullanmaktan kaçının ve muayene olmadan sürüşe devam etmeyin.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Görmenizde bulanıklık, renklerde solukluk, ışıktan rahatsızlık, gece görmede zorluk veya gözlük numaranızda sık değişiklik fark ederseniz bir göz hastalıkları uzmanına başvurun. Bebeğinizin göz bebeğinde beyaz yansıma görürseniz vakit kaybetmeden göz muayenesi yaptırın.

Acil durum: Ani görme kaybı, gözde şiddetli ağrı, kızarıklık, ışık çakmaları veya görme alanında perde inmesi varsa beklemeden göz acil servisine başvurun. Katarakt ameliyatından sonra gözde artan ağrı, kızarıklık, akıntı veya görmede ani azalma olursa hemen hekiminize başvurun; bunlar göz içi enfeksiyonunun belirtisi olabilir.

Katarakt göz hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; çocukluk çağı kataraktları çocuk göz hastalıkları alanında deneyimli göz hekimleri tarafından değerlendirilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.