Göz Kuruluğu

Göz Kuruluğu Nedir?

Göz kuruluğu (kuru göz sendromu), gözyaşının yeterli miktarda üretilmemesi veya gözyaşının kalitesinin bozularak çok hızlı buharlaşması sonucu göz yüzeyinin yeterince nemlendirilememesidir. Gözyaşı yalnızca ağladığımızda akan bir sıvı değildir; her göz kırpışta göz yüzeyine yayılan ince bir film tabakası oluşturarak gözü nemlendirir, besler, mikroplardan korur ve net görmeyi sağlar.

Gözyaşı filmi üç katmandan oluşur: En dışta buharlaşmayı önleyen yağ tabakası (göz kapağı kenarındaki meibomian bezlerinden salgılanır), ortada su tabakası (gözyaşı bezlerinden) ve en içte gözyaşının göz yüzeyine yapışmasını sağlayan mukus tabakası. Bu katmanlardan herhangi birindeki bozukluk göz kuruluğuna yol açar.

Göz kuruluğu çok yaygın bir sorundur; yetişkinlerin yaklaşık %5–30'unu etkiler ve yaşla birlikte sıklığı artar. Kadınlarda, özellikle menopoz sonrasında daha sık görülür. Uzun süre ekran kullanımı nedeniyle gençlerde de giderek artmaktadır. Genellikle ciddi bir hastalık değildir ancak yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürebilir; tedavi edilmeyen ağır vakalarda göz yüzeyinde hasar oluşabilir.

Göz Kuruluğu Türleri

• Gözyaşı yapımında azalma (aköz yetmezlik): Gözyaşı bezleri yeterince sıvı üretemez. Yaşlanma, Sjögren sendromu gibi otoimmün hastalıklar ve bazı ilaçlar neden olabilir.
• Buharlaşmaya bağlı göz kuruluğu: En sık türdür. Göz kapağı kenarındaki meibomian bezlerinin işlev bozukluğu nedeniyle gözyaşının yağ tabakası yetersiz kalır ve gözyaşı hızla buharlaşır.
• Karma tip: Her iki mekanizmanın birlikte bulunması.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Yaş: 50 yaşından sonra gözyaşı üretimi azalır.
• Kadın cinsiyet ve hormonal değişiklikler: Menopoz, gebelik ve doğum kontrol hapı kullanımı.
• Uzun süreli ekran kullanımı: Bilgisayar, telefon ve tablete bakarken göz kırpma sayısı yarı yarıya azalır.
• Kontakt lens kullanımı
• Çevresel etkenler: Kuru ve klimalı ortamlar, rüzgâr, sigara dumanı, hava kirliliği, yüksek rakım.
• İlaçlar: Alerji ilaçları (antihistaminikler), bazı antidepresanlar, tansiyon ilaçları (diüretikler, beta blokerler), akne tedavisinde kullanılan isotretinoin, hormon tedavileri, glokom damlaları.
• Sistemik hastalıklar: Sjögren sendromu, romatoid artrit, lupus, diyabet, tiroid hastalıkları, rozasea.
• Göz kapağı sorunları: Blefarit (göz kapağı iltihabı), meibomian bez işlev bozukluğu, göz kapaklarının tam kapanmaması.
• Göz ameliyatları: Lazer ile miyop tedavisi (LASIK) ve katarakt ameliyatı sonrasında geçici veya kalıcı göz kuruluğu gelişebilir.
• A vitamini eksikliği ve omega-3 yağ asidi yetersizliği

Belirtileri Nelerdir?

• Gözlerde yanma, batma, kum kaçmış gibi hissetme
• Kuruluk ve kaşıntı
• Gözlerde kızarıklık
• Işığa karşı hassasiyet
• Bulanık görme; göz kırpınca düzelen dalgalı görme
• Göz yorgunluğu, özellikle okuma veya ekran kullanımından sonra
• Kontakt lens takmakta zorlanma
• Gözlerin çevresinde ve kirpik diplerinde yapışkan salgı, sabahları göz kapaklarının yapışması
• Aşırı sulanma: Şaşırtıcı gelse de göz kuruluğu olan pek çok kişide gözler aşırı sulanır. Kuru ve tahriş olmuş göz, refleks olarak çok miktarda ancak kalitesiz gözyaşı üretir; bu gözyaşı gözü yeterince nemlendiremez.

Belirtiler genellikle gün ilerledikçe, ekran başında, kuru ve rüzgârlı ortamlarda artar.

Tanı Nasıl Konur?

• Göz muayenesi: Biyomikroskop ile göz yüzeyi, göz kapakları ve kapak kenarındaki bezler incelenir.
• Schirmer testi: Alt göz kapağına yerleştirilen ince bir kâğıt şeridin belirli bir sürede ne kadar ıslandığı ölçülerek gözyaşı miktarı değerlendirilir.
• Gözyaşı kırılma zamanı (TBUT): Göze boya damlatılarak gözyaşı filminin ne kadar sürede bozulduğu ölçülür; kısa süre gözyaşı kalitesinin bozuk olduğunu gösterir.
• Göz yüzeyi boyaması: Floresein veya lissamin yeşili boyalarla göz yüzeyindeki hasarlı bölgeler görünür hale getirilir.
• Meibografi ve gözyaşı ozmolaritesi ölçümü: Bazı merkezlerde ileri değerlendirme için kullanılır.
• Kan testleri: Sjögren sendromu gibi altta yatan hastalıklardan şüpheleniliyorsa yapılır.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi göz kuruluğunun tipine, şiddetine ve altta yatan nedene göre belirlenir. Çoğu hastada birkaç yöntemin birlikte kullanılması gerekir.

Suni Gözyaşları

Tedavinin temelini oluşturur. Damla, jel ve merhem şeklinde bulunur. Gün içinde sık kullanılacaksa koruyucu madde içermeyen tek dozluk damlalar tercih edilmelidir. Jel ve merhemler daha uzun etkilidir ancak görmeyi geçici olarak bulanıklaştırabildiği için genellikle geceleri kullanılır. Buharlaşmaya bağlı kurulukta yağ içerikli damlalar faydalıdır.

Göz Kapağı Bakımı

• Sıcak kompres: Kapalı göz kapaklarına günde 1–2 kez 5–10 dakika ılık kompres uygulamak meibomian bezlerindeki koyulaşmış yağı akışkan hale getirir.
• Kapak masajı ve temizliği: Kompres sonrasında kapak kenarlarına hafif masaj ve özel temizleme solüsyonları ya da mendillerle kirpik diplerinin temizlenmesi.

İlaç Tedavileri

• İltihap giderici damlalar: Siklosporin gibi bağışıklık düzenleyici damlalar gözyaşı üretimini artırır; kısa süreli kortizonlu damlalar ise yalnızca hekim kontrolünde kullanılır.
• Antibiyotikler: Meibomian bez işlev bozukluğu ve blefaritte, iltihap giderici etkileri için bazı ağız yoluyla veya merhem şeklinde antibiyotikler kullanılabilir.
• Otolog serum damlası: Ağır vakalarda hastanın kendi kanından hazırlanan damlalar.

Girişimsel Tedaviler

• Punktum tıkacı: Gözyaşının boşaldığı küçük kanalcıkların silikon tıkaçlarla kapatılması, gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun süre kalmasını sağlar.
• Termal pulsasyon ve IPL (yoğun atımlı ışık) tedavisi: Meibomian bez işlev bozukluğunda bezlerin açılmasına ve işlevinin düzelmesine yardımcı olur.
• Skleral lensler: Ağır vakalarda göz yüzeyini sıvıyla nemli tutan özel kontakt lensler.

Ekran Kullanımında Göz Kuruluğu

Uzun süre bilgisayar ve telefon kullananlarda göz kuruluğu çok sık görülür. Bunu azaltmak için:

• 20-20-20 kuralını uygulayın: Her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca yaklaşık 6 metre (20 feet) uzağa bakın.
• Bilinçli olarak sık ve tam göz kırpın.
• Ekranı göz hizasının biraz altına yerleştirin; aşağı bakarken göz kapakları göz yüzeyini daha çok örter ve buharlaşma azalır.
• Ekran parlaklığını ortam ışığına uygun ayarlayın.
• Klima veya fanın havasının doğrudan yüzünüze gelmesini önleyin.

Günlük Yaşamda Dikkat Edilecekler

• Bol su için; vücudun yeterli sıvı alması gözyaşı yapımını destekler.
• Ev ve iş ortamında, özellikle kışın kalorifer açıkken nemlendirici kullanın.
• Dışarıda rüzgâr ve güneşe karşı yanları kapalı güneş gözlüğü takın.
• Sigara içmeyin ve sigara dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Balık, ceviz ve keten tohumu gibi omega-3 yağ asitlerinden zengin besinler tüketin.
• Kontakt lens kullanıyorsanız kullanım süresine dikkat edin ve uygun lens tipi için hekiminize danışın.
• Göz kuruluğu yapabilecek ilaçlar kullanıyorsanız alternatifleri hekiminizle konuşun; ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.
• Göz makyajını her gece temizleyin ve kirpik diplerine göz kalemi sürmekten kaçının.

Olası Komplikasyonlar

Tedavi edilmeyen ağır göz kuruluğu göz yüzeyinde iltihaba, kornea (saydam tabaka) yüzeyinde aşınma ve yaralara, göz enfeksiyonlarına ve görme kaybına yol açabilir. Ayrıca okuma, araç kullanma ve ekran başında çalışma gibi günlük aktiviteleri zorlaştırarak yaşam kalitesini düşürür.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Gözlerinizde sürekli yanma, batma, kızarıklık, bulanık görme veya aşırı sulanma varsa ve suni gözyaşlarıyla birkaç hafta içinde düzelmiyorsa bir göz hastalıkları uzmanına başvurun. Ağız kuruluğu ve eklem ağrılarıyla birlikte göz kuruluğu varsa Sjögren sendromu açısından değerlendirme gerekebilir.

Acil durum: Gözde şiddetli ağrı, ani görme kaybı, ışığa karşı aşırı hassasiyet, gözde beyaz bir leke veya yoğun çapaklı akıntı varsa (özellikle kontakt lens kullananlarda) aynı gün göz acil servisine başvurun; bu belirtiler kornea yarası veya enfeksiyonunu gösterebilir.

Göz kuruluğu göz hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; altta yatan otoimmün bir hastalık varsa romatoloji uzmanları da tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.