Servikal Radikülopati

Servikal Radikülopati Nedir?

Servikal radikülopati, boyun omurgasından (servikal bölge) çıkan sinir köklerinden birinin sıkışması, tahriş olması veya iltihaplanması sonucu ortaya çıkan bir tablodur. Sinir kökü, omurilikten ayrılıp omurlar arasındaki aralıktan geçerek omuza, kola, ele ve parmaklara uzanan sinirlerin başlangıç noktasıdır. Bu kök baskı altında kaldığında yalnızca boyunda değil, o sinirin beslediği bölgede de ağrı, uyuşma, karıncalanma ve kas güçsüzlüğü görülür. Halk arasında sıklıkla "boyun fıtığı" ya da "boyundan kola yayılan ağrı" olarak anılır.

Boyun omurgası yedi omurdan oluşur ve bunlara C1'den C7'ye kadar numara verilir. Sinir kökleri omurlar arasındaki küçük kanallardan (foramen) çıkar. En sık etkilenen kökler C6 ve C7'dir; bunlar başparmak, işaret parmağı ve orta parmak bölgesine uzanan duyuyu ve ön kol-el bileği kaslarının gücünü yönetir. Radikülopati çoğunlukla tek taraflıdır, nadiren iki taraflı da görülebilir.

Servikal radikülopati, her boyun ağrısı anlamına gelmez. Yalnızca kas gerginliğine bağlı boyun ağrısında sinir köküne ait belirtiler (kola yayılan ağrı, uyuşma, güçsüzlük) bulunmaz. Radikülopatide ise sinir kökünün yayılım alanını izleyen belirtiler ön plandadır. Bu ayrım, doğru tanı ve tedavi planı için önemlidir.

Hastalık her yaşta görülebilir; ancak genellikle 40-60 yaş arasında, disk ve eklem yapılarındaki yıpranmaya bağlı olarak daha sık ortaya çıkar. Gençlerde ise daha çok ani gelişen disk fıtıklaşması söz konusu olur. Çoğu olgu, uygun tedaviyle haftalar ila aylar içinde belirgin biçimde düzelir ve ameliyat gerektirmez.

Belirtileri

Belirtiler, hangi sinir kökünün etkilendiğine göre değişir. Ortak özellik, ağrının boyundan başlayıp omuz, kol, ön kol veya ele doğru yayılmasıdır. Ağrı çoğu zaman keskin, yanıcı ya da elektrik çarpması gibi tarif edilir ve boynun belirli pozisyonlarında artar.

• Boyundan omuza, koldan ele doğru yayılan ağrı
• El ve parmaklarda uyuşma, karıncalanma veya iğne batması hissi
• Kol, el veya parmaklarda kuvvet kaybı; cisim tutmada, kavanoz açmada zorlanma
• Boynu yan tarafa çevirdiğinde veya geriye doğru büktüğünde ağrının artması
• Omuz kürek kemiği çevresinde ağrı
• Gece ağrısı; bazı hastalarda elin başın üzerine konulunca rahatlama
• Refleks azalması (hekim muayenesinde saptanır)
• Boyun hareketlerinde kısıtlılık ve kaslarda kasılma

Belirtilerin dağılımı ipucu verir. C6 kökü tutulduğunda başparmak ve işaret parmağında, C7 kökü tutulduğunda orta parmakta uyuşma daha belirgindir. C5 kökü omuz kaslarının güçsüzlüğüne, C8 kökü ise serçe parmak tarafındaki uyuşmaya ve el kavrama gücü kaybına yol açabilir. Bu bilgiler yalnızca fikir vermek içindir; kesin değerlendirme hekim muayenesiyle yapılır.

Uyarı: Her iki kolda birden uyuşma, yürümede dengesizlik, ellerde incelik gerektiren işlerde (düğme ilikleme gibi) belirgin beceri kaybı, idrar ya da dışkı kontrolünde sorun gibi belirtiler omuriliğin de baskı altında olabileceğini düşündürür ve gecikmeden değerlendirilmelidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Servikal radikülopatinin iki ana mekanizması vardır: sinir kökünün mekanik olarak sıkışması ve çevresindeki dokuların kimyasal olarak tahriş olması. Bu iki mekanizma çoğu zaman birlikte rol oynar.

• Disk fıtığı: Omurlar arasındaki disk yapısının dışa doğru taşması, özellikle genç ve orta yaşlı hastalarda sık nedendir.
• Dejeneratif değişiklikler (spondiloz): Yaşla birlikte disklerin yüksekliğini kaybetmesi, kemik çıkıntıların (osteofit) oluşması ve sinir çıkış kanalının daralması; ileri yaşta en sık nedendir.
• Travma: Trafik kazası, düşme veya ani boyun hareketleri sonrası disk ya da eklem hasarı.
• Enfeksiyon, tümör ve diğer nadir nedenler: Çok daha seyrek olmakla birlikte ateş, kilo kaybı ya da gece artan ağrı gibi bulgularla birlikte düşünülmelidir.

Risk faktörlerini şöyle sıralayabiliriz:

• İleri yaş
• Uzun süre öne eğik boyunla çalışma (bilgisayar, telefon kullanımı)
• Ağır kaldırma ve titreşime maruz kalma
• Sigara kullanımı; disk beslenmesini bozarak dejenerasyonu hızlandırır
• Önceki boyun yaralanmaları
• Ailede disk hastalığı öyküsü
• Hareketsiz yaşam ve zayıf boyun-omuz kasları

Günümüzde ekran başında geçen sürenin artması, özellikle genç yaş grubunda boyun ağrılarının yaygınlaşmasına neden olmaktadır. Tek başına kötü duruş her zaman radikülopatiye yol açmasa da, disk üzerindeki yükü artırarak zemin hazırlayabilir.

Tanı

Tanı, ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayeneyle başlar. Hekim ağrının yayılım yolunu, uyuşmanın hangi parmaklarda olduğunu, hangi hareketlerle arttığını sorar. Muayenede kas gücü, refleksler ve duyu kontrol edilir. Boyun belirli yönlere eğilirken ağrının kola yayılıp yayılmadığını gösteren özel testler (örneğin Spurling testi) sinir kökü tutulumu hakkında bilgi verir.

Görüntüleme her hastada hemen gerekmez. Belirtiler ilk haftalarda düzelme eğilimindeyse ve tehlike işareti yoksa çoğu zaman önce tedavi denenir. Aşağıdaki durumlarda görüntüleme istenir:

• Belirgin kas güçsüzlüğü veya ilerleyici nörolojik bulgu
• Omurilik baskısı şüphesi
• Uygun tedaviye rağmen düzelmeyen ağrı
• Travma, enfeksiyon veya tümör şüphesi
• Girişimsel tedavi ya da ameliyat planlanması

Kullanılan yöntemler şunlardır: Direkt grafi omurgadaki kemik yapıyı ve hizalanmayı gösterir. Manyetik rezonans görüntüleme (MR) disk ve sinir dokusunu en iyi gösteren yöntemdir. Bilgisayarlı tomografi, kemik yapıların ayrıntısı gerektiğinde tercih edilebilir. Elektromiyografi (EMG), sinir ileti hızlarını ve kas aktivitesini ölçerek hangi sinir kökünün etkilendiğini ve karpal tünel sendromu gibi benzer şikayet yapan durumlardan ayrımı yapmaya yardımcı olur.

Önemli bir nokta: MR'da disk bulgusu görülmesi her zaman şikayetin nedeni olduğu anlamına gelmez; birçok sağlıklı yetişkinde de yaşa bağlı disk değişiklikleri saptanır. Bu nedenle görüntüleme sonuçları mutlaka muayene bulgularıyla birlikte yorumlanmalıdır.

Ayırıcı tanıda omuz hastalıkları (rotator manşet sorunları), karpal tünel sendromu, dirsekte ulnar sinir sıkışması, torasik çıkış sendromu ve kalp kaynaklı ağrılar da düşünülür. Özellikle sol kola yayılan ağrıda, göğüs ağrısı veya nefes darlığı eşlik ediyorsa kalp kaynaklı bir neden dışlanmalıdır.

Tedavi Seçenekleri

Servikal radikülopatili hastaların büyük bölümü ameliyatsız (konservatif) tedaviyle düzelir. Doğal seyirde belirtilerin birkaç hafta ila üç ay içinde belirgin azalması beklenir. Tedavi planı hastanın ağrı şiddetine, nörolojik bulgularına ve yaşam kalitesine göre bireyselleştirilir.

İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle ağrı kesiciler, iltihap giderici ilaçlar, sinir ağrısına yönelik ilaçlar ve gerekirse kas gevşeticiler kullanılabilir. İlaçlar mide, böbrek ve kalp-damar durumuna göre seçilmeli; kendi kendine ilaç başlanmamalıdır. Kısa süreli oral steroid uygulaması seçilmiş hastalarda düşünülebilir.

Fizyoterapi ve rehabilitasyon: Tedavinin temel taşıdır. Programda genellikle şunlar yer alır:

• Sıcak veya soğuk uygulama, TENS gibi ağrı azaltıcı yöntemler
• Boyun hareket açıklığını koruyan nazik egzersizler
• Derin boyun fleksör kaslarını ve kürek kemiği stabilizatör kaslarını güçlendiren egzersizler
• Postür eğitimi ve ergonomik düzenleme
• Manuel tedavi ve mobilizasyon (uygun hastalarda ve eğitimli fizyoterapist tarafından)
• Gerekirse kısa süreli yumuşak boyunluk kullanımı; uzun süreli kullanım kasları zayıflatabileceği için önerilmez

Girişimsel tedaviler: Ağrısı yeterince azalmayan hastalarda, görüntüleme eşliğinde sinir kökü çevresine epidural steroid enjeksiyonu yapılabilir. Bu işlem ancak deneyimli hekimler tarafından, gerekli güvenlik önlemleriyle uygulanır ve her hastada gerekmez.

Cerrahi tedavi: Şu durumlarda ameliyat gündeme gelir: ilerleyici kas güçsüzlüğü, omurilik baskısı bulguları ya da uygun konservatif tedaviye rağmen kontrol edilemeyen ağrı. Sık uygulanan yöntemler arasında ön yaklaşımla disk çıkarılıp omurların birleştirilmesi (anterior servikal diskektomi ve füzyon), disk protezi uygulanması ve arka yaklaşımla sinir kökünün açılması bulunur. Hangi yöntemin seçileceğine beyin ve sinir cerrahisi veya ortopedi uzmanı karar verir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon süreci hem ameliyatsız izlemde hem de ameliyat sonrasında iyileşmenin önemli parçasıdır. Egzersizlerin doğru tekniği için bir fizyoterapist ya da fiziksel tıp uzmanının yönlendirmesi, yanlış hareketlerle şikayetlerin artmasını önler.

Günlük Yaşamda Dikkat Edilecekler

Tedavi süresince ve sonrasında yapılan basit düzenlemeler şikayetlerin tekrarını azaltabilir.

• Ekran başında çalışırken monitörü göz hizasına getirin; telefona bakarken başınızı öne eğmek yerine telefonu yukarı kaldırın
• Her 30-45 dakikada bir kısa mola verip omuz ve boyun germeleri yapın
• Uyurken boynu doğal pozisyonda tutan, çok yüksek olmayan bir yastık tercih edin; yüzüstü yatmaktan kaçının
• Ağır yükleri tek omuzda ya da tek elde taşımayın
• Ağrıyı artıran hareketlerden (başın uzun süre geriye atılması, ani boyun çevirmeleri) kaçının
• Sigarayı bırakmak disk sağlığı açısından önemlidir
• Düzenli aerobik egzersiz ve omuz-sırt kaslarını güçlendiren program uygulayın
• Stres kas gerginliğini artırabilir; gevşeme teknikleri yararlı olabilir

Ağrı geçtikten sonra egzersizleri bırakmamak, nüks riskini azaltmanın en etkili yollarından biridir.

Çocuklarda ve Yaşlılarda

Çocuklarda servikal radikülopati çok nadirdir ve genellikle travma ya da doğuştan omurga anomalileriyle ilişkilidir; çocuklardaki her boyun ağrısı şikayeti ayrıntılı değerlendirilmelidir. Yaşlılarda ise neredeyse her zaman dejeneratif değişiklikler ön plandadır ve omurilik baskısı (miyelopati) birlikteliği daha sık görülür. Bu nedenle yaşlı hastalarda el becerisi kaybı, yürüme bozukluğu gibi belirtiler daha dikkatle sorgulanır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Boyun ağrısı kola yayılıyorsa, uyuşma birkaç günden uzun sürüyorsa veya kuvvet kaybı fark ediyorsanız bir hekime başvurmak gerekir. Başvuru için uygun branşlar fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji, beyin ve sinir cerrahisi ya da ortopedidir.

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden acil servise başvurun:

• Her iki kolda veya bacaklarda ani güçsüzlük ya da uyuşma
• İdrar veya dışkıyı tutamama
• Yürürken ani dengesizlik
• Ateşle birlikte şiddetli boyun ağrısı
• Travma sonrası gelişen boyun ağrısı ve kol uyuşması
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya soğuk terlemeyle birlikte sol kola yayılan ağrı

Sık Sorulan Sorular

Hastaların en sık sorduğu sorular sayfa sonundaki bölümde yanıtlanmıştır. Kişisel durumunuz için kesin değerlendirmeyi mutlaka sizi muayene eden hekim yapar. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez.