Sinüzit

Sinüzit Nedir?

Sinüzit, yüz kemiklerinin içinde bulunan ve burun boşluğuyla bağlantılı olan hava dolu boşlukların (sinüslerin) iç yüzeyini döşeyen zarın iltihaplanmasıdır. Sinüsler alında, gözlerin arasında, yanakların arkasında ve gözlerin arkasında yer alır. Normalde sinüslerde üretilen ince mukus, küçük açıklıklardan burun boşluğuna akar. Sinüs ağızları şiştiğinde veya tıkandığında mukus birikir, hava akışı bozulur ve mikropların üremesi için uygun bir ortam oluşur.

Sinüs iltihabı burnun iç yüzeyinin iltihabıyla hemen her zaman birlikte görüldüğü için günümüzde tıpta rinosinüzit terimi de kullanılır. Sinüzit çok yaygın bir hastalıktır; yetişkinlerin önemli bir kısmı yılda en az bir kez sinüzit atağı geçirir. Çoğu sinüzit soğuk algınlığından sonra gelişen viral bir iltihaptır ve 7–10 gün içinde kendiliğinden geçer.

Sinüzit vakalarının büyük çoğunluğunda antibiyotiğe gerek yoktur. Gereksiz antibiyotik kullanımı hem yan etkilere hem de antibiyotik direncine yol açar. Ancak bazı durumlarda bakteriyel enfeksiyon gelişebilir ve nadiren göz veya beyin gibi komşu yapılara yayılan ciddi komplikasyonlar görülebilir.

Türleri

• Akut sinüzit: 4 haftadan kısa süren sinüzit. Çoğunlukla soğuk algınlığından sonra gelişir.
• Subakut sinüzit: 4–12 hafta süren sinüzit.
• Kronik sinüzit: Tedaviye rağmen 12 haftadan uzun süren sinüzit. Burun polipleri ile birlikte veya polipsiz olabilir.
• Tekrarlayan akut sinüzit: Yılda 4 veya daha fazla akut sinüzit atağı geçirilmesi; ataklar arasında belirtiler tamamen düzelir.

Etkilenen sinüse göre de adlandırılır: Alın sinüsü (frontal), yanak sinüsü (maksiller), göz arası sinüs (etmoid) ve gözlerin arkasındaki sinüs (sfenoid) sinüziti.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Viral enfeksiyonlar: Soğuk algınlığı ve grip; akut sinüzitin en sık nedenidir.
• Bakteriyel enfeksiyonlar: Viral enfeksiyondan sonra gelişebilir.
• Alerjik nezle: Burun içinin sürekli şişmesi sinüs ağızlarını tıkar.
• Burun kemiği eğriliği (septum deviasyonu)
• Burun polipleri
• Burun eti (konka) büyümesi; çocuklarda geniz eti büyümesi
• Diş kökü enfeksiyonları: Üst azı dişlerinin kökleri yanak sinüsüne çok yakın olduğu için diş enfeksiyonları sinüzite yol açabilir.
• Sigara ve sigara dumanına maruz kalma
• Hava kirliliği ve kimyasal maddeler
• Astım ve aspirin hassasiyeti
• Bağışıklık sistemi zayıflığı, kistik fibrozis
• Uçak yolculuğu ve dalış: Basınç değişiklikleri.
• Mantar enfeksiyonları: Özellikle bağışıklığı zayıf kişilerde ve diyabet hastalarında.

Belirtileri Nelerdir?

• Burun tıkanıklığı
• Sarı-yeşil, koyu burun akıntısı veya geniz akıntısı
• Yüzde ağrı, basınç veya dolgunluk hissi: Alında, gözlerin çevresinde, yanaklarda; öne eğilince artar.
• Koku alma duyusunda azalma veya kayıp
• Baş ağrısı
• Üst dişlerde ağrı
• Ağız kokusu
• Öksürük, özellikle geceleri ve geniz akıntısına bağlı
• Ateş (özellikle akut bakteriyel sinüzitte)
• Halsizlik, yorgunluk
• Kulakta dolgunluk hissi

Bakteriyel Sinüzit Ne Zaman Düşünülür?

• Belirtiler 10 günden uzun sürüyor ve düzelme göstermiyorsa,
• Başlangıçta 3–4 gün boyunca yüksek ateş (39°C üzeri) ve koyu, iltihaplı akıntı varsa,
• Soğuk algınlığı düzelmeye başladıktan sonra belirtiler yeniden kötüleşiyorsa ("çift tepeli seyir").

Tanı Nasıl Konur?

• Öykü ve muayene: Akut sinüzit tanısı genellikle belirtiler ve muayene ile konur; rutin olarak görüntüleme gerekmez.
• Burun endoskopisi: Kulak burun boğaz uzmanı tarafından ince bir kamera ile burun içi ve sinüs ağızları incelenir; polip, akıntı ve yapısal sorunlar görülebilir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Kronik sinüzitte, ameliyat planlanırken veya komplikasyon şüphesinde kullanılır.
• MR: Göz ve beyin komplikasyonları ya da tümör şüphesinde.
• Kültür: Tedaviye dirençli durumlarda endoskopi ile alınan akıntıdan.
• Alerji testleri: Alerjik nezle şüphesinde.

Sinüs grafileri (direkt röntgen) tanıda güvenilir değildir ve günümüzde genellikle önerilmez.

Tedavi Seçenekleri

Akut Sinüzit

• Burun yıkama: Tuzlu su (serum fizyolojik veya deniz suyu) ile burun yıkama, mukusun atılmasına ve tıkanıklığın azalmasına yardımcı olur.
• Kortizonlu burun spreyleri: Burun içindeki şişliği azaltır.
• Ağrı kesici ve ateş düşürücüler: Parasetamol veya ibuprofen.
• Burun açıcı spreyler: Kısa süreli rahatlama sağlar; ancak 3–5 günden uzun kullanılmamalıdır. Uzun kullanım burnun daha fazla tıkanmasına (ilaç bağımlılığı – rinitis medikamentoza) yol açar.
• Buhar, ılık kompres, bol sıvı ve dinlenme
• Antibiyotikler: Yalnızca bakteriyel sinüzit düşünüldüğünde hekim tarafından önerilir. Başlanırsa önerilen süre boyunca kullanılmalıdır.

Kronik Sinüzit

• Düzenli burun yıkama ve uzun süreli kortizonlu burun spreyleri
• Alerji varsa alerji tedavisi; gerekirse aşı tedavisi (immünoterapi)
• Seçilmiş durumlarda kısa süreli kortizon tabletleri veya uzun süreli antibiyotik
• Biyolojik ilaçlar: Polipli, ağır ve tekrarlayan kronik sinüzitte, özellikle astımı olan hastalarda.
• Endoskopik sinüs cerrahisi (FESS): İlaç tedavisine yanıt vermeyen hastalarda, burundan kesi yapılmadan kamera yardımıyla sinüs ağızlarının genişletilmesi ve poliplerin temizlenmesi.
• Burun kemiği eğriliği ve konka büyümesinin düzeltilmesi: Gerekirse aynı ameliyatta.
• Balon sinüplasti: Seçilmiş hastalarda sinüs ağızlarının balonla genişletilmesi.

Olası Komplikasyonlar

Sinüzit komplikasyonları nadirdir; ancak ciddi olabilir ve özellikle çocuklarda daha sık görülür:

• Göz çevresi enfeksiyonu (periorbital/orbital selülit): Göz kapaklarında şişlik, kızarıklık, göz ağrısı, gözü hareket ettirmede zorluk, görme bozukluğu.
• Menenjit ve beyin apsesi: Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç değişikliği.
• Kemik iltihabı (osteomiyelit): Özellikle alın kemiğinde şişlik.
• Kavernöz sinüs trombozu: Beyin tabanındaki damarlarda pıhtı; çok nadir ama hayatı tehdit eder.
• Kronikleşme ve astımın kötüleşmesi

Çocuklarda Sinüzit

Çocuklarda sinüzit sıklıkla soğuk algınlığından sonra gelişir. Belirtiler arasında 10 günden uzun süren burun akıntısı, gündüz de devam eden öksürük, ağız kokusu, huzursuzluk ve ateş bulunur. Çocuklarda geniz eti büyümesi sinüzite zemin hazırlayabilir. Gözlerin çevresinde şişlik veya kızarıklık gelişen çocuklar vakit kaybetmeden hekime götürülmelidir.

Korunma Yolları

• Ellerinizi sık yıkayın; soğuk algınlığı ve grip olan kişilerle yakın temastan kaçının.
• Yıllık grip aşısı yaptırın.
• Sigara içmeyin, sigara dumanından uzak durun.
• Alerjik nezlenizi tedavi ettirin.
• Ev içi havayı çok kuru tutmayın; gerekirse nemlendirici kullanın.
• Soğuk algınlığı sırasında burnunuzu tuzlu suyla yıkayın.
• Burun açıcı spreyleri uzun süre kullanmayın.
• Diş kontrollerinizi aksatmayın.

Sık Sorulan Sorular

• Sinüzit bulaşıcı mıdır? Sinüzitin kendisi bulaşıcı değildir; ancak ona yol açan soğuk algınlığı virüsleri bulaşabilir.
• Burun akıntısının yeşil olması antibiyotik gerektirir mi? Hayır; akıntının rengi tek başına bakteriyel enfeksiyonu göstermez.
• Uçağa binebilir miyim? Aktif sinüzit sırasında uçak yolculuğu basınç değişikliği nedeniyle yüz ve kulak ağrısını artırabilir; gerekirse hekiminizin önerdiği burun spreyini kalkış ve inişten önce kullanın.
• Sinüzit baş ağrısı ile migren karışır mı? Evet; "sinüs baş ağrısı" sanılan ağrıların önemli bir kısmı aslında migrendir. Burun akıntısı ve tıkanıklık yoksa başka nedenler düşünülmelidir.
• Sinüzit ameliyatı sonrası hastalık tekrarlar mı? Ameliyat belirtileri belirgin şekilde azaltır; ancak özellikle polipli kronik sinüzitte düzenli ilaç tedavisi ve takip gerekir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Belirtileriniz 10 günden uzun sürüyorsa, düzelmeye başladıktan sonra yeniden kötüleşiyorsa, yüksek ateşiniz varsa, yılda birkaç kez sinüzit geçiriyorsanız ya da 12 haftadan uzun süren burun tıkanıklığı, geniz akıntısı ve koku kaybınız varsa bir kulak burun boğaz uzmanına başvurun.

Acil durum: Göz çevresinde şişlik ve kızarıklık, gözde ağrı, çift görme veya görme kaybı, gözü hareket ettirmede zorluk, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, alında şişlik, bilinç bulanıklığı veya yüksek ateş ile birlikte genel durum bozukluğu varsa beklemeden acil servise başvurun.

Sinüzit kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; akut ataklarda aile hekimliği, çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları, alerji varlığında alerji ve immünoloji uzmanlarından destek alınabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.