Yabancı cisim yutulması

Yabancı Cisim Yutulması Nedir?

Yabancı cisim yutulması, yiyecek olmayan bir nesnenin ağızdan yutularak sindirim kanalına (yemek borusu, mide, bağırsaklar) geçmesi ya da büyük bir yiyecek lokmasının yemek borusunda takılıp kalmasıdır. En sık 6 ay ile 3 yaş arasındaki çocuklarda görülür; çünkü bu yaştaki çocuklar çevrelerini nesneleri ağızlarına götürerek keşfederler. Erişkinlerde ise daha çok yiyecek lokmalarının (özellikle et parçalarının) takılması, protez ve dişlerin yutulması, balık ve tavuk kemikleri şeklinde görülür.

Yutulan yabancı cisimlerin büyük çoğunluğu (%80–90) sindirim kanalından kendiliğinden geçerek dışkıyla atılır ve herhangi bir sorun oluşturmaz. Ancak bazı cisimler yemek borusunda takılabilir, sindirim kanalında hasara yol açabilir veya tehlikeli olabilir. Özellikle düğme pil, mıknatıs ve sivri cisimler ciddi yaralanmalara neden olabileceği için acil müdahale gerektirir.

Önemli ayrım: Yabancı cismin soluk yoluna kaçması (aspirasyon) farklı ve çok daha acil bir durumdur. Ani öksürük, boğulma, nefes alamama, konuşamama veya morarma varsa, cisim soluk yolunu tıkıyor olabilir ve hemen ilk yardım ile 112'nin aranması gerekir.

Sık Yutulan Cisimler

• Madeni paralar: Çocuklarda en sık yutulan cisimlerdir.
• Düğme piller: Saat, hesap makinesi, uzaktan kumanda, oyuncak ve tartılarda bulunan yassı yuvarlak piller. Çok tehlikelidir.
• Mıknatıslar: Oyuncaklardan ve buzdolabı süslerinden çıkan küçük mıknatıslar.
• Sivri ve keskin cisimler: Toplu iğne, çengelli iğne, kürdan, balık kemiği, cam parçaları.
• Oyuncak parçaları, boncuklar, düğmeler
• Uzun cisimler: Kalem, kalem kapağı.
• Yiyecek lokmaları: Erişkinlerde özellikle et parçaları.
• Diş protezleri
• Su ile şişen boncuklar (su boncukları): Bağırsakta genişleyerek tıkanıklığa yol açabilir.

Tehlikeli Cisimler

Düğme Piller

Düğme piller yemek borusunda takıldığında, dokuyla temas eden yüzeyde elektrik akımı oluşturarak 2 saat gibi kısa bir sürede yemek borusunda ciddi yanıklara yol açabilir. Bu yanıklar yemek borusunun delinmesine, büyük damarların yaralanmasına ve hayatı tehdit eden kanamalara neden olabilir. Bir çocuğun düğme pil yuttuğundan şüpheleniliyorsa, belirti olmasa bile hemen acil servise başvurulmalıdır. Hekim önerisiyle, hastaneye giderken bal verilmesi (bir yaşından büyük çocuklarda) yanığı azaltmaya yardımcı olabilir; ancak bu, acil başvuruyu geciktirmemelidir.

Mıknatıslar

Birden fazla mıknatıs veya bir mıknatıs ile metal bir cismin birlikte yutulması durumunda, cisimler bağırsak duvarlarının arasından birbirini çekerek bağırsakları sıkıştırabilir. Bu durum bağırsak delinmesine, fistül oluşumuna ve tıkanıklığa yol açabilir. Mıknatıs yutulması acil değerlendirme gerektirir.

Sivri ve Keskin Cisimler

Sindirim kanalının herhangi bir yerinde delinmeye yol açabilir; genellikle endoskopik olarak çıkarılması gerekir.

Uzun ve Büyük Cisimler

Belirli bir boyutun üzerindeki cisimler mideden çıkamayabilir ve endoskopik olarak çıkarılmaları gerekebilir.

Belirtileri Nelerdir?

Yutulan cisimlerin bir kısmı hiçbir belirti vermez. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:

Yemek Borusunda Takılma Belirtileri

• Yutkunmada güçlük veya ağrı
• Salya akması, tükürüğü yutamama
• Boğazda veya göğüste takılma hissi
• Kusma, yiyecekleri geri çıkarma
• Beslenmeyi reddetme (bebek ve küçük çocuklarda)
• Göğüs ağrısı
• Öksürük, hırıltılı solunum (yemek borusundaki cisim soluk borusuna baskı yaparsa)

Mide ve Bağırsak Sorunlarının Belirtileri

• Karın ağrısı ve karında şişlik
• Kusma
• Dışkıda kan veya siyah dışkı
• Ateş

Yabancı Cisim Yutulduğunda Ne Yapılmalı?

• Sakin olun.
• Çocuğu kusturmaya çalışmayın; cisim yemek borusunda takılabilir veya soluk yoluna kaçabilir.
• Ağızda görünen cismi parmakla körlemesine çıkarmaya çalışmayın; cismi daha derine itebilirsiniz.
• Hiçbir şey yedirmeyin ve içirmeyin, özellikle yutma güçlüğü varsa (düğme pil durumunda hekim önerisi olan bal hariç).
• Yutulan cismin benzerini veya ambalajını hastaneye götürün; boyutu ve türü tedaviyi belirler.
• Düğme pil, mıknatıs veya sivri cisim yutulduğundan şüpheleniyorsanız ya da yutma güçlüğü, salya akması, kusma, göğüs veya karın ağrısı varsa hemen acil servise başvurun.
• Madeni para gibi küçük ve künt bir cisim yutulduysa ve çocukta hiçbir belirti yoksa bile, cismin nerede olduğunu belirlemek için hekime başvurulması önerilir.

Boğulma Durumunda İlk Yardım

Kişi öksürebiliyorsa öksürmeye teşvik edin. Konuşamıyor, nefes alamıyor veya öksüremiyorsa hemen 112'yi arayın. Bir yaşından büyük çocuklarda ve erişkinlerde Heimlich manevrası (karına bastırma), bir yaşından küçük bebeklerde sırta vuruşlar ve göğüs basıları uygulanır. Bu teknikleri ilk yardım eğitimiyle öğrenmek hayat kurtarabilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Röntgen: Metal cisimlerin (madeni para, pil, iğne) yerini gösterir. Düğme pil ile madeni para röntgende ayırt edilebilir. Boyundan karına kadar çekilen röntgenler cismin nerede olduğunu belirler.
• Bilgisayarlı tomografi: Röntgende görünmeyen cisimler veya komplikasyon şüphesinde.
• Endoskopi: Hem tanı hem tedavi amaçlıdır.

Plastik, cam ve ahşap gibi bazı cisimler röntgende görünmeyebilir; bu durumda belirtiler ve öykü önemlidir.

Tedavi Seçenekleri

• İzlem: Mideye ulaşmış, küçük, künt ve tehlikesiz cisimlerin çoğu kendiliğinden atılır. Ailelerden dışkının birkaç gün izlenmesi istenebilir. Belirli bir süre içinde çıkmayan cisimler için röntgen tekrarlanabilir.
• Endoskopik çıkarma: Yemek borusunda takılan cisimler, düğme piller, birden fazla mıknatıs, sivri ve uzun cisimler ile mideden geçemeyecek kadar büyük cisimler ağızdan ilerletilen kameralı bir tüp (endoskop) ve özel aletlerle çıkarılır. Çocuklarda genellikle genel anestezi altında yapılır. Yemek borusunda takılan düğme pil, saatler içinde ciddi hasar yapabileceği için acil olarak çıkarılır.
• Cerrahi: Bağırsak delinmesi, tıkanıklık veya endoskopik yöntemle çıkarılamayan cisimlerde gerekebilir.

Erişkinlerde Yiyecek Takılması

Erişkinlerde yabancı cisim sorunlarının en sık nedeni, iyi çiğnenmeden yutulan et parçalarının yemek borusunda takılmasıdır. Bu durum çoğu zaman yemek borusunda daha önceden var olan bir darlık, halka veya eozinofilik özofajit gibi bir hastalığa işaret eder. Kişi tükürüğünü yutamaz, göğsünde baskı ve ağrı hisseder. Takılan lokmayı itmek için ekmek yemek veya bol su içmek önerilmez; sorunu ağırlaştırabilir. Tükürüğün yutulamadığı durumlar acildir; lokma endoskopi ile çıkarılır. Lokma çıkarıldıktan sonra altta yatan yemek borusu hastalığının araştırılması ve tedavi edilmesi, sorunun tekrarlamasını önlemek açısından önemlidir. Diş protezi kullananlar, ileri yaştakiler ve yutma güçlüğü olan kişiler yemek yerken özellikle dikkatli olmalıdır.

Korunma Yolları

• Küçük çocukların ulaşabileceği yerlerde madeni para, düğme pil, mıknatıs, boncuk, toplu iğne gibi küçük cisimler bırakmayın.
• Pil yuvaları vidalı ve güvenli olmayan oyuncak ve cihazları kullanmayın; kullanılmış pilleri güvenli şekilde atın.
• Çocuğun yaşına uygun oyuncaklar seçin; küçük parça içeren oyuncakları üç yaşından küçük çocuklara vermeyin.
• Oyuncakları düzenli kontrol edin; kırık ve parçası kopan oyuncakları atın.
• Küçük mıknatıs içeren oyuncak ve süs eşyalarını çocuklardan uzak tutun.
• Küçük çocuklara fındık, fıstık, bütün üzüm, sert şeker gibi boğulma riski taşıyan yiyecekleri vermeyin.
• Erişkinler yemeği küçük lokmalar halinde ve iyice çiğneyerek yemelidir; özellikle protez kullananlar ve alkol alanlar dikkatli olmalıdır.
• İlk yardım eğitimi alın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Acil durum: Aşağıdaki durumlarda beklemeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın:

• Düğme pil, mıknatıs veya sivri-keskin bir cisim yutulduğundan şüpheleniliyorsa
• Nefes darlığı, öksürük nöbeti, hırıltılı solunum veya morarma varsa
• Yutkunamama, salya akması, kusma, göğüs veya karın ağrısı varsa
• Kanlı kusma, dışkıda kan veya siyah dışkı varsa
• Ateş ve karında şişlik geliştiyse

Yabancı cisim yutulması acil tıp, çocuk sağlığı ve hastalıkları, çocuk gastroenterolojisi, gastroenteroloji ve çocuk cerrahisi uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.