Yumuşak Dokuda Yabancı Cisim

Yumuşak Dokuda Yabancı Cisim Nedir?

Yumuşak dokuda yabancı cisim, deri, deri altı yağ dokusu, kas veya tendon gibi yumuşak dokulara kaza sonucu batan ve doku içinde kalan cisimlerdir. Cam parçaları, tahta kıymıkları, metal parçaları (iğne, tel, çivi), diken, balık kılçığı, plastik, taş ve kum en sık rastlanan yabancı cisimlerdir. En sık el, parmaklar ve ayak tabanı etkilenir; ancak vücudun herhangi bir bölgesinde görülebilir.

Yabancı cisim yaralanmaları çok yaygındır. Küçük ve yüzeyel yabancı cisimler çoğu zaman evde güvenle çıkarılabilir; ancak derin yerleşimli, görülemeyen, eklem, tendon, damar veya sinir yakınındaki cisimler ve enfeksiyon belirtisi olan yaralar hekim tarafından değerlendirilmelidir. Fark edilmeyen veya tam olarak çıkarılamayan yabancı cisimler enfeksiyona, apseye, kronik ağrıya ve iyileşmeyen yaralara yol açabilir.

Yabancı Cisim Türleri

• Tahta ve bitkisel cisimler: Kıymık, diken, kürdan, kalem ucu. Röntgende görülmez; zamanla parçalanabilir ve dokuda yoğun iltihaba yol açabilir. Enfeksiyon riski yüksektir; mutlaka tamamen çıkarılmalıdır.
• Cam: Çoğu cam parçası röntgende görülebilir. Keskin kenarları nedeniyle çıkarılırken çevre dokulara zarar verebilir.
• Metal: İğne, dikiş iğnesi, tel, çivi, zımba teli, metal talaşı, saçma. Röntgende kolayca görülür. Paslı metaller tetanoz riski taşır.
• Balık kılçığı ve hayvan kaynaklı cisimler: Deniz kestanesi dikenleri, balık kılçıkları; enfeksiyon ve iltihap riski yüksektir.
• Plastik ve kauçuk: Genellikle röntgende görülmez.
• Taş, kum ve toprak: Özellikle düşme ve trafik kazalarında yara içine girerek enfeksiyon ve kalıcı renk değişikliğine (travmatik dövme) yol açabilir.
• Kurşun ve saçma parçaları

Belirtileri Nelerdir?

• Batma yerinde ağrı; özellikle dokunulduğunda, basınca veya hareketle artan ağrı
• Deride batma noktası, küçük bir yara veya giriş deliği
• Yabancı cismin bir kısmının deri yüzeyinden görünmesi veya deri altında hissedilmesi
• Batma yerinde kanama
• "Bir şey batıyor" hissinin devam etmesi
• Kızarıklık ve şişlik

Enfeksiyon Belirtileri

• Artan ağrı, kızarıklık, sıcaklık ve şişlik
• Yaradan iltihap gelmesi
• Yaranın çevresinden yayılan kırmızı çizgiler (lenfanjit)
• Ateş ve titreme
• İyileşmeyen veya tekrar tekrar açılan yara

Bazı yabancı cisimler, özellikle küçük cam parçaları ve tahta kıymıkları, batma anında fark edilmeyebilir ve haftalar hatta aylar sonra enfeksiyon, ağrılı kitle veya iyileşmeyen yara ile ortaya çıkabilir.

Komplikasyonlar

• Yara enfeksiyonu ve selülit
• Apse oluşumu
• Tetanoz: Toprak, gübre veya paslı metallerle kirlenmiş yaralarda risk vardır; aşı durumu mutlaka değerlendirilmelidir.
• Tendon, sinir veya damar yaralanması: Parmaklarda hareket kaybı, uyuşma veya kanama.
• Eklem enfeksiyonu: Eklem içine veya yakınına batan cisimlerde.
• Kemik enfeksiyonu (osteomiyelit): Özellikle ayak tabanına çivi batmalarında.
• Yabancı cisim granülomu: Vücudun yabancı cisim çevresinde iltihaplı bir doku tepkisi oluşturması; ağrılı sert bir yumru olarak hissedilebilir.
• Kronik ağrı
• Yabancı cismin yer değiştirmesi: Nadiren, özellikle iğne gibi ince metal cisimler doku içinde hareket edebilir.

Evde Ne Yapılabilir?

Küçük, yüzeyel, görünen ve kolayca ulaşılabilen yabancı cisimler (örneğin yüzeyel tahta kıymığı veya diken) evde çıkarılabilir:

• Ellerinizi sabunla iyice yıkayın.
• Yabancı cismin bulunduğu bölgeyi sabunlu su ile temizleyin.
• Cımbız ve iğneyi alkol ile temizleyin veya kaynatın.
• İyi bir ışık ve gerekirse büyüteç kullanın.
• Cismin dışarıda kalan ucunu cımbızla tutarak girdiği açıda, yavaşça dışarı çekin.
• Kıymık tamamen deri altındaysa, temiz bir iğneyle üzerindeki deri hafifçe kaldırılarak ucu açığa çıkarılabilir.
• Çıkardıktan sonra bölgeyi tekrar sabunlu suyla yıkayın, antiseptik uygulayın ve temiz bir bandajla kapatın.
• Sonraki günlerde enfeksiyon belirtilerini izleyin.

Yapılmaması Gerekenler

• Derin, görülemeyen veya büyük yabancı cisimleri evde çıkarmaya çalışmayın.
• Bıçak, jilet gibi aletlerle deriyi kesmeyin.
• Yabancı cismi sıkarak çıkarmaya çalışmayın; parçalanmasına ve daha derine itilmesine yol açabilir.
• Göze, büyük bir damar yakınına veya derin dokulara saplanmış büyük cisimleri (bıçak, şiş, çubuk) asla yerinden çıkarmayın. Bu cisimler kanamayı baskılıyor olabilir; çıkarılması ciddi kanamaya yol açabilir. Cismi sabitleyerek beklemeden 112'yi arayın.

Tanı Nasıl Konur?

• Öykü ve fizik muayene: Yaralanmanın nasıl olduğu, cismin türü, yaralanmanın zamanı ve tetanoz aşı durumu sorgulanır; yara, çevresindeki dokular, parmak hareketleri, his ve dolaşım değerlendirilir.
• Röntgen: Metal, cam, taş ve kemik gibi cisimleri gösterir; ancak tahta, plastik ve bitkisel cisimleri genellikle göstermez.
• Ultrason: Röntgende görülmeyen tahta, plastik ve bitkisel cisimleri gösterebilir; ayrıca cismin derinliğini ve tendon, damar gibi yapılarla ilişkisini değerlendirir ve çıkarma işlemine rehberlik eder.
• Bilgisayarlı tomografi ve MR: Derin yerleşimli veya karmaşık durumlarda.

Tedavi Seçenekleri

• Yabancı cismin çıkarılması: Hekim, bölgeyi lokal anestezi ile uyuşturduktan sonra gerekirse küçük bir kesi yaparak cismi çıkarır. Derin veya küçük cisimlerin bulunmasında ultrason veya floroskopi (canlı röntgen) eşliğinde işlem yapılabilir.
• Yara temizliği: Yara bol serum fizyolojikle yıkanır, kir ve doku artıkları temizlenir.
• Yara kapatma: Temiz yaralar dikilebilir; kirli veya enfeksiyon riski yüksek yaralar açık bırakılabilir veya gecikmeli olarak kapatılır.
• Tetanoz aşısı: Aşı durumuna göre tetanoz aşısı ve gerekirse tetanoz immünoglobulini uygulanır. Son tetanoz aşısının üzerinden kirli yaralarda 5 yıldan, temiz yaralarda 10 yıldan fazla geçmişse rapel doz önerilir.
• Antibiyotikler: Kirli, derin, ezilme tipi yaralarda, hayvan veya bitkisel cisimlerde, ayak tabanı batmalarında, diyabet hastalarında veya enfeksiyon gelişmişse kullanılabilir.
• Cerrahi tedavi: Tendon, sinir veya damar yaralanması, eklem içi yabancı cisim veya derin enfeksiyon durumlarında ameliyathane koşullarında tedavi gerekir; el yaralanmalarında el cerrahisi uzmanı değerlendirmesi önemlidir.
• Bazı durumlarda takip: Çok küçük, derin, enfeksiyon belirtisi olmayan ve önemli yapılara yakın olmayan bazı metal veya cam parçaları, çıkarılmaya çalışılmasının vereceği zarar fazla olabileceğinden yerinde bırakılıp takip edilebilir. Bu karar hekim tarafından verilir.

Özel Durumlar

• Ayak tabanına çivi batması: Özellikle spor ayakkabının tabanından geçen çivi batmalarında, ayakkabı içindeki bakteriler nedeniyle derin doku ve kemik enfeksiyonu riski vardır. Hekim değerlendirmesi önerilir.
• Diyabet hastaları: Ayakta his azalması nedeniyle yabancı cisim fark edilmeyebilir ve enfeksiyon hızla ilerleyebilir. Ayaklarınızı her gün kontrol edin ve en küçük yarada bile hekime başvurun.
• Deniz kestanesi dikenleri: Kırılgan oldukları için çıkarılması zordur; sıcak su uygulaması ağrıyı azaltabilir. Eklem yakınındaki dikenler hekime çıkartılmalıdır.
• Çocuklar: Çocuklar yaralanmayı fark etmeyebilir veya söylemeyebilir. Kulak, burun veya göze kaçan yabancı cisimler mutlaka hekim tarafından çıkarılmalıdır.
• Balık oltası iğnesi: Kanca yapısı nedeniyle geri çekilerek çıkarılmamalıdır; özel tekniklerle hekim tarafından çıkarılmalıdır.

Korunma Yolları

• Bahçe, inşaat, marangozluk ve tamir işlerinde koruyucu eldiven ve uygun ayakkabı kullanın.
• Çıplak ayakla dolaşmayın; özellikle bahçe, plaj ve inşaat alanlarında.
• Kırık camları dikkatle toplayın; ıslak bir kağıt havluyla küçük parçaları temizleyin.
• Çivili tahta ve hurdaları uygun şekilde atın.
• Deniz kestanesi bulunan kayalık alanlarda deniz ayakkabısı giyin.
• Tetanoz aşınızı her 10 yılda bir yaptırın.
• Diyabet hastaları ayaklarını her gün kontrol etmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Yabancı cisim derinse, görülemiyorsa, evde çıkarılamıyorsa veya tamamen çıkarıldığından emin değilseniz; cam veya metal parçası battıysa; yabancı cisim eklem, yüz, el içi veya ayak tabanındaysa; son tetanoz aşınızın üzerinden uzun süre geçtiyse; diyabet hastasıysanız ya da batma yerinde kızarıklık, şişlik, artan ağrı veya iltihap gelişirse hekime başvurun. Yaralanmadan sonra uzun süre geçmesine rağmen bölgede ağrı veya sert bir yumru devam ediyorsa da değerlendirme gerekir.

Acil durum: Derin dokulara saplanmış büyük bir cisim, durdurulamayan kanama, parmak veya elde hareket kaybı, uyuşma, parmakta solukluk veya morarma, göze kaçan veya göze batan cisim, yüksek ateşle birlikte hızla yayılan kızarıklık ve şişlik ya da çene kasılması ve yutma güçlüğü gibi tetanoz belirtileri varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Saplanmış büyük cisimleri yerinden çıkarmayın.

Yumuşak dokuda yabancı cisim acil tıp, aile hekimliği ve genel cerrahi uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. El yaralanmalarında el cerrahisi, plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi ve ortopedi ve travmatoloji, tanıda radyoloji, göz yaralanmalarında göz hastalıkları, enfeksiyonlarda enfeksiyon hastalıkları uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.