Bağırsak kanseri

Bağırsak kanseri Nedir?

Bağırsak kanseri, kalın bağırsak (kolon) veya rektumda başlayan kanser türüdür. Tıp dilinde kolorektal kanser olarak bilinir. Kolon ve rektum, sindirim sisteminin son bölümleridir. Bağırsak kanseri, genellikle bağırsak duvarında oluşan polip adı verilen iyi huylu gelişimlerin yıllar içinde kanser hücrelerine dönüşmesiyle ortaya çıkar. Bu süreç çoğu zaman on yılı bulabilir. Erken evrede hastalık genellikle belirti vermediği için düzenli tarama testleri büyük önem taşır. Erken tanı, tedavi başarısını önemli ölçüde artırır.

Belirtileri Nelerdir?

Bağırsak kanseri erken dönemde sessiz ilerleyebilir. Ancak tümör büyüdükçe çeşitli belirtiler gelişebilir. En yaygın belirtiler şunlardır:

• Dışkılama alışkanlığının değişmesi: Uzun süren kabızlık veya ishal, ya da her ikisinin dönüşümlü olarak yaşanması
• Dışkıda kan veya dışkının renginin koyulaşması
• Dışkının incelmesi (kalem gibi)
• Karında sürekli kramp, ağrı veya rahatsızlık hissi
• Bağırsakların tam boşalmadığı hissi
• İstemsiz kilo kaybı ve iştahsızlık
• Sebepsiz yorgunluk, halsizlik ve kansızlık (anemi)

Eğer dışkıda kan görürseniz, dışkılama alışkanlığınızda bir haftadan uzun süren değişiklik olursa, karın ağrınız sürekli hale gelirse veya açıklanamayan kilo kaybı yaşarsanız mutlaka bir genel cerrahi uzmanına başvurun. Bu belirtilerin çoğu başka hastalıklarla da ilişkili olabilir; ancak kesin tanı için değerlendirme şarttır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Bağırsak kanserinin tek bir nedeni olmamakla birlikte, bazı faktörler riski belirgin şekilde artırır. Bu faktörlerin bir kısmı değiştirilebilir, bir kısmı ise kişinin iradesi dışındadır:

• İleri yaş: Vakaların büyük çoğunluğu 50 yaş üzerinde görülür.
• Aile öyküsü: Birinci derece akrabalarında bağırsak kanseri olan kişilerde risk artar.
• Kalıtsal sendromlar: Ailesel adenomatöz polipozis (FAP) ve Lynch sendromu gibi nadir genetik hastalıklar, genç yaşta kanser riskini çok artırır.
• Kronik bağırsak hastalıkları: Crohn hastalığı veya ülseratif kolit gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları uzun süreli ise risk artar.
• Beslenme alışkanlıkları: Kırmızı ve işlenmiş et tüketiminin fazla, lifli gıdaların az olması riski artırabilir.
• Hareketsiz yaşam ve obezite: Fiziksel aktivitenin azlığı ve fazla kilolu olmak riski artırır.
• Sigara ve alkol: Uzun süreli sigara ve aşırı alkol kullanımı bağırsak kanseri riskini artırır.
• Diyabet: Tip 2 diyabet hastalarında bağırsak kanseri gelişme olasılığı daha yüksektir.

Bu risk faktörlerine sahip olmak kanser olacağınız anlamına gelmez; ancak düzenli tarama yaptırmanız ve yaşam tarzı değişiklikleriyle riskinizi azaltmanız önerilir.

Tanı Nasıl Konur?

Bağırsak kanseri tanısı için hasta öyküsü, fizik muayene ve çeşitli tetkikler birlikte değerlendirilir. Hekiminiz öncelikle risk faktörlerinizi ve belirtilerinizi sorgular. Ardından şu yöntemlerden faydalanılabilir:

• Dışkıda gizli kan testi: Dışkıda gözle görülmeyen kan varlığını tespit eder. Tarama amaçlı kullanılır.
• Kolonoskopi: Ucunda kamera bulunan esnek bir tüp ile kalın bağırsağın tamamı incelenir. Bu işlem sırasında saptanan polipler çıkarılabilir ve biyopsi alınabilir. Bağırsak kanseri tanısında en güvenilir yöntemdir.
• Biyopsi: Kolonoskopi sırasında veya cerrahi olarak alınan dokunun patolojik incelemesi ile kesin tanı konur.
• Görüntüleme yöntemleri: Bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve pozitron emisyon tomografisi (PET) ile hastalığın yayılımı değerlendirilir.
• Kan testleri: Tam kan sayımı ve tümör belirteçleri (örneğin CEA) tanıya yardımcı olabilir, ancak tek başına tanı koydurmaz.

Dışkıda kan veya açıklanamayan semptomlarınız varsa, gecikmeden bir genel cerrahi veya gastroenteroloji uzmanına başvurmanız çok önemlidir. Erken tanı hayat kurtarıcı olabilir.

Tedavi ve Korunma

Bağırsak kanseri tedavisi üç temel yaklaşımla yapılır: cerrahi, sistemik tedavi (kemoterapi ve hedefe yönelik ilaçlar) ve radyoterapi. Tedavi planı, kanserin evresine ve hastanın genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir.

• Cerrahi: Erken evredeki tümörlerde cerrahi ile tümör ve çevresindeki sağlam doku çıkarılır. Bu işlem açık veya laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılabilir. İleri evrelerde önce kemoterapi veya radyoterapi uygulanıp tümör küçültüldükten sonra cerrahi planlanabilir.
• Kemoterapi: Kanser hücrelerini öldürmek için ilaç kullanımıdır. Cerrahi sonrası tekrarlama riskini azaltmak için veya ileri evrelerde hastalığı kontrol altına almak için uygulanabilir.
• Radyoterapi: Yüksek enerjili ışınlarla kanser hücrelerinin yok edilmesidir. Özellikle rektum kanserinde cerrahi öncesi veya sonrası kullanılabilir.
• Hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapi: Kanserin moleküler özelliklerine göre etki eden yeni nesil ilaçlar bazı hastalarda kullanılır.

Korunma açısından sağlıklı yaşam alışkanlıkları benimsemek çok önemlidir. Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıl) tüketmeye çalışın, işlenmiş et ve kırmızı eti sınırlayın, haftanın çoğu günü orta yoğunlukta egzersiz yapın, sigara ve alkolden uzak durun, ideal kilonuzu koruyun. Ayrıca 50 yaşından itibaren düzenli olarak kolorektal kanser taraması yaptırın. Aile öyküsü veya kalıtsal risk faktörleri varsa taramalara daha erken başlanması gerekebilir. Bu nedenle doktorunuzla risklerinizi konuşarak size özel bir tarama planı oluşturun.