Hipofiz Adenomu

Beyin Ve Sinir Cerrahisi
Halk arasında: hipofiz tümörü

Hipofiz adenomu, hipofiz bezinde oluşan genellikle iyi huylu bir tümördür. Belirtileri tümörün tipine göre değişir; baş ağrısı, görme kaybı, hormonal dengesizlikler (adet düzensizliği, akromegali, Cushing sendromu) görülebilir. Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik faktörler rol oynayabilir. Tanıda MRG ve hormon testleri kullanılır. Tedavi cerrahi, ilaç veya radyoterapi ile yapılır; küçük tümörler izlenebilir. Erken tanı ve düzenli takip önemlidir.

Hipofiz Adenomu Nedir?

Hipofiz adenomu, beynin tabanında, burun kökünün arkasında yer alan nohut büyüklüğündeki hipofiz bezinde gelişen, hemen her zaman iyi huylu (kanser olmayan) bir tümördür. Günümüzde bu tümörler hipofiz nöroendokrin tümörü (PitNET) olarak da adlandırılmaktadır.

Hipofiz bezi, vücudun "ana bezi" olarak bilinir. Büyüme hormonu, prolaktin, tiroit uyarıcı hormon (TSH), böbrek üstü bezlerini uyaran hormon (ACTH) ve üreme hormonlarını düzenleyen hormonlar (FSH, LH) gibi birçok önemli hormonu üretir. Bu hormonlar aracılığıyla tiroit bezi, böbrek üstü bezleri, yumurtalıklar ve testisler gibi diğer bezlerin çalışmasını yönetir.

Hipofiz adenomları oldukça sık görülür; ancak çoğu küçüktür ve hiçbir belirti vermez. Belirti veren adenomlar ya fazla hormon üreterek ya da büyüyüp çevredeki yapılara, özellikle görme sinirlerine baskı yaparak sorunlara yol açar. Doğru tanı ve tedaviyle hastaların büyük çoğunluğu başarıyla tedavi edilir.

Türleri

Boyutuna Göre

  • Mikroadenom: 1 santimetreden küçük adenomlar. Genellikle yalnızca hormon fazlalığına bağlı belirtiler verir ya da hiç belirti vermez.
  • Makroadenom: 1 santimetre ve daha büyük adenomlar. Çevre dokulara baskı yaparak görme bozukluğu, baş ağrısı ve hormon eksikliklerine yol açabilir.

Hormon Üretimine Göre

  • Prolaktinoma: En sık görülen hormon üreten hipofiz adenomudur. Fazla prolaktin üretir. Kadınlarda adet düzensizliği veya adet görememe, memeden süt gelmesi ve kısırlık; erkeklerde cinsel istekte azalma, sertleşme sorunu ve kısırlık yapar.
  • Büyüme hormonu salgılayan adenom: Erişkinlerde akromegaliye yol açar: el ve ayaklarda büyüme (yüzük ve ayakkabı numarasının artması), yüz hatlarında kabalaşma, çenenin öne çıkması, dişlerin aralanması, aşırı terleme, eklem ağrıları, horlama, yüksek tansiyon ve diyabet. Çocuklarda aşırı boy uzamasına (gigantizm) neden olur.
  • ACTH salgılayan adenom: Cushing hastalığına yol açar: yüzde yuvarlaklaşma ve kızarıklık, gövdede kilo artışı, ense arkasında yağ birikimi, ciltte mor çatlaklar, kolay morarma, kas güçsüzlüğü, yüksek tansiyon, diyabet ve kemik erimesi.
  • TSH salgılayan adenom: Nadirdir; tiroit bezinin aşırı çalışmasına (hipertiroidi) neden olur.
  • Hormon salgılamayan (non-fonksiyone) adenom: Hormon fazlalığı yapmaz; genellikle büyüyüp çevreye baskı yaptığında fark edilir. Makroadenomların büyük kısmı bu gruptadır.

Belirtileri Nelerdir?

Baskıya Bağlı Belirtiler

  • Görme bozukluğu: Hipofiz bezinin hemen üzerinden geçen görme sinirlerinin kesişim yerine baskı, tipik olarak her iki gözde görme alanının dış (yan) kısımlarının kaybına yol açar. Kişi yandan gelen araçları veya kişileri fark etmekte zorlanabilir; bu durum çoğu zaman fark edilmeden yavaş yavaş ilerler.
  • Baş ağrısı
  • Çift görme ve göz kapağı düşüklüğü: Büyük adenomların yanlardaki göz sinirlerine baskısıyla.

Hormon Eksikliğine Bağlı Belirtiler (Hipopitüitarizm)

Büyük adenomlar sağlıklı hipofiz dokusuna baskı yaparak hormon üretimini azaltabilir:

  • Yorgunluk, halsizlik ve iştahsızlık
  • Üşüme, kilo alma, kabızlık (tiroit hormonu eksikliği)
  • Tansiyon düşüklüğü, bulantı ve baş dönmesi (kortizol eksikliği)
  • Adet düzensizliği, cinsel istekte azalma, sertleşme sorunu, vücut kıllarında azalma
  • Çocuklarda büyüme geriliği

Hipofiz Apopleksisi

Nadir ancak acil bir durumdur. Adenomun içine aniden kanama olması veya adenomun kanlanmasının bozulmasıyla gelişir. Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, kusma, görme kaybı, çift görme ve bilinç bulanıklığı ile kendini gösterir; acil tedavi gerektirir.

Tanı Nasıl Konur?

  • Hormon testleri: Kanda prolaktin, büyüme hormonu ve IGF-1, kortizol, ACTH, tiroit hormonları ve TSH, üreme hormonları ölçülür. Gerekirse uyarı ve baskılama testleri yapılır; örneğin Cushing hastalığı şüphesinde gece tükürük kortizolü ve deksametazon baskılama testi, akromegali şüphesinde şeker yükleme testi.
  • Hipofiz MR: Adenomun yerini, boyutunu ve çevre yapılarla ilişkisini göstermede en iyi yöntemdir; ilaçlı (kontrastlı) olarak çekilir.
  • Görme alanı testi ve göz muayenesi: Özellikle makroadenomlarda görme sinirlerinin etkilenip etkilenmediğini değerlendirmek için yapılır.

Başka bir nedenle çekilen beyin MR'ında tesadüfen saptanan küçük hipofiz adenomlarına insidentaloma denir. Bu kişilerde hormon testleri yapılır; hormon fazlalığı ve görme sorunu yoksa genellikle düzenli MR ile izlenir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi; adenomun türüne, boyutuna, hormon üretimine ve neden olduğu belirtilere göre planlanır.

İzlem

Hormon salgılamayan, küçük ve belirti vermeyen adenomlar genellikle tedavi edilmeden, düzenli MR ve hormon testleriyle izlenir.

İlaç Tedavisi

  • Prolaktinoma: Tedavinin ilk basamağı ilaçtır. Dopamin agonisti adı verilen ilaçlar (kabergolin gibi) prolaktin düzeyini düşürür ve çoğu hastada tümörü belirgin şekilde küçültür. Çoğu prolaktinomada ameliyat gerekmez.
  • Akromegali ve Cushing hastalığı: Ameliyat sonrası hastalık devam ediyorsa veya ameliyat yapılamıyorsa hormon üretimini veya etkisini baskılayan ilaçlar kullanılır.
  • Hormon eksikliklerinin tamamlanması: Eksik olan tiroit hormonu, kortizol, cinsiyet hormonları veya büyüme hormonu ilaçla yerine konur.

Cerrahi Tedavi

Prolaktinoma dışındaki hormon salgılayan adenomlarda ve görme sinirlerine baskı yapan büyük adenomlarda tedavinin temeli cerrahidir. Ameliyat çoğunlukla burundan girilerek endoskopik yöntemle (transsfenoidal cerrahi) yapılır; kafatası açılmaz ve yüzde iz kalmaz. Deneyimli merkezlerde başarı oranları yüksektir. Ameliyat sonrasında geçici veya kalıcı hormon eksiklikleri, geçici idrar miktarında artış (diabetes insipidus) ve burundan beyin omurilik sıvısı sızıntısı gibi komplikasyonlar görülebilir.

Radyoterapi

Ameliyattan sonra kalan veya tekrarlayan adenomlarda, ilaç tedavisine yanıt vermeyen durumlarda radyocerrahi (gamma knife gibi) veya konvansiyonel radyoterapi uygulanabilir. Etkisi zaman içinde ortaya çıkar; yıllar içinde hormon eksikliği gelişebileceği için düzenli takip gerekir.

Prolaktinoma ve Gebelik

Prolaktinoma, özellikle doğurganlık çağındaki kadınlarda adet düzensizliği ve kısırlığın önemli nedenlerinden biridir. İlaç tedavisiyle prolaktin düzeyi normale döndüğünde çoğu kadında adetler düzene girer ve gebelik mümkün hale gelir. Gebelik saptandığında ilaç tedavisinin sürdürülüp sürdürülmeyeceğine endokrinoloji uzmanı karar verir. Gebelikte hipofiz bezi doğal olarak büyüdüğü için, özellikle makroprolaktinoması olan kadınların gebelik boyunca baş ağrısı ve görme değişiklikleri açısından yakından izlenmesi gerekir.

Hipofiz Adenomu Kanser midir?

Hipofiz adenomlarının hemen tamamı iyi huyludur ve vücudun başka yerlerine yayılmaz. Ancak bazı adenomlar çevre dokulara doğru büyüyerek ameliyatla tamamen çıkarılmasını zorlaştırabilir veya tekrarlayabilir. Gerçek anlamda hipofiz kanseri son derece nadirdir. Bununla birlikte iyi huylu olsalar da, hormon fazlalığı ve baskı etkileri nedeniyle hipofiz adenomlarının tedavisi ve takibi önemlidir.

Takip

Hipofiz adenomu tedavisi sonrasında düzenli hormon testleri, MR ve gerekirse görme alanı kontrolleri yapılır. Hormon eksikliği olan hastaların yerine koyma tedavilerini düzenli kullanması önemlidir. Kortizol eksikliği olan hastalar, ateşli hastalık, ameliyat veya ağır stres durumlarında ilaç dozlarının artırılması gerekebileceğini bilmeli ve bunu belirten bir kart taşımalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

  • Görme alanınızda daralma, özellikle yanları görememe fark ettiyseniz
  • Adetleriniz düzensizleştiyse veya kesildiyse, gebelik dışında memeden süt geliyorsa
  • Cinsel istekte azalma veya sertleşme sorunu yaşıyorsanız
  • El ve ayaklarınızda büyüme, yüz hatlarınızda değişiklik fark ettiyseniz
  • Yüzde yuvarlaklaşma, gövdede kilo artışı, ciltte mor çatlaklar ve kas güçsüzlüğü varsa
  • Açıklanamayan yorgunluk, halsizlik ve uzun süreli baş ağrınız varsa

Acil durum: Ani ve çok şiddetli baş ağrısıyla birlikte kusma, ani görme kaybı, çift görme veya bilinç bulanıklığı gelişirse beklemeden 112'yi arayın.

Hipofiz adenomu endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları ve beyin ve sinir cerrahisi uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir; görme takibinde göz hastalıkları uzmanları, gerekirse radyasyon onkolojisi uzmanları tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Hipofiz adenomu kanser midir?

Hayır, hipofiz adenomları büyük çoğunlukla iyi huyludur (kanser değildir). Nadiren kötü huylu olabilir, ancak bu çok seyrek görülür.

Hipofiz adenomu tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmezse tümör büyüyebilir, görme kaybına, hormon bozukluklarına ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Erken tedavi genellikle başarılıdır.

Ameliyat sonrası iyileşme süreci nasıldır?

Transsfenoidal cerrahi sonrası hastalar genellikle birkaç gün hastanede kalır. Tam iyileşme birkaç hafta sürebilir. Hormon düzeyleri ve görme takibi yapılır.

Hipofiz adenomu tekrarlar mı?

Evet, bazı tümörler tekrarlayabilir. Bu nedenle düzenli MRG ve hormon kontrolleri önerilir. Tekrarlama riski tümörün tipine ve tedaviye bağlıdır.

Hipofiz adenomu olanlar hamile kalabilir mi?

Evet, ancak hormon dengesi sağlanmalı ve gebelik yakından takip edilmelidir. Özellikle prolaktinomalarda ilaç tedavisi ile gebelik mümkündür.

Hipofiz Adenomu ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Hipofiz Adenomu ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →