İnek Sütü Alerjisi

İnek Sütü Alerjisi Nedir?

İnek sütü alerjisi, bebeğin veya çocuğun bağışıklık sisteminin inek sütünde bulunan proteinlere (başlıca kazein ve peynir altı suyu proteinleri) karşı aşırı ve anormal bir tepki vermesidir. Bebeklik döneminde en sık görülen besin alerjisidir ve genellikle yaşamın ilk yılında, çoğunlukla inek sütü içeren mamalara veya ek gıdalara başlandığında ortaya çıkar. Yalnızca anne sütüyle beslenen bebeklerde de, annenin tükettiği süt proteinlerinin anne sütüne geçmesi nedeniyle görülebilir.

İnek sütü alerjisi, laktoz intoleransı ile karıştırılmamalıdır. Laktoz intoleransı, sütteki şekerin (laktoz) sindirilememesidir ve bağışıklık sistemiyle ilgili değildir; bebeklerde nadir görülür. İnek sütü alerjisi ise süt proteinine karşı gelişen bağışıklık tepkisidir.

İnek sütü alerjisinin iyi tarafı, çocukların büyük çoğunluğunda zamanla kaybolmasıdır. Çocukların önemli bir kısmı 3–5 yaşına kadar inek sütüne tolerans kazanır. Doğru tanı ve uygun beslenme planıyla bebeklerin büyümesi ve gelişmesi sağlıklı şekilde sürdürülebilir.

İnek Sütü Alerjisi Türleri

IgE Aracılı (Hızlı Başlayan) Alerji

Bağışıklık sistemi süt proteinine karşı IgE adı verilen alerji antikorları üretir. Belirtiler süt alındıktan sonraki dakikalar ile 2 saat içinde ortaya çıkar. Kurdeşen, dudaklarda şişlik, kusma ve nadiren ağır alerjik reaksiyon (anafilaksi) görülebilir.

IgE Aracılı Olmayan (Gecikmiş) Alerji

Belirtiler saatler, hatta günler sonra ortaya çıkar ve genellikle sindirim sistemini etkiler. Bebeklerde daha sık görülür:

• Alerjik proktokolit: Genellikle sağlıklı görünen, anne sütü alan bebeklerde dışkıda çizgi şeklinde kan ve mukus.
• Besin proteinine bağlı enteropati: Uzun süren ishal, kilo alamama.
• Besin proteini kaynaklı enterokolit sendromu (FPIES): Süt alındıktan 1–4 saat sonra başlayan tekrarlayan şiddetli kusma, solukluk, halsizlik; ağır durumlarda sıvı kaybı ve şok.

Karma Tip

Her iki mekanizmanın birlikte rol oynadığı durumlar; örneğin atopik egzama ve eozinofilik özofajit.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Ailede alerji öyküsü: Anne, baba veya kardeşlerde besin alerjisi, astım, egzama veya alerjik nezle bulunması.
• Atopik egzama: Özellikle erken başlayan ve ağır egzaması olan bebeklerde risk yüksektir.
• Diğer besin alerjileri
• Bağırsak bariyerinin bebeklik döneminde henüz olgunlaşmamış olması

Belirtileri Nelerdir?

Cilt Belirtileri

• Kurdeşen (ürtiker), kaşıntılı kızarıklıklar
• Dudaklarda, yüzde ve göz çevresinde şişlik
• Atopik egzamanın başlaması veya kötüleşmesi

Sindirim Sistemi Belirtileri

• Kusma ve sık kusma
• Reflü, beslenme sırasında huzursuzluk ve ağlama
• İshal veya kabızlık
• Dışkıda kan veya mukus
• Karın ağrısı, gaz, şişkinlik
• Beslenmeyi reddetme
• Kilo alamama, büyüme geriliği

Solunum Sistemi Belirtileri

• Burun akıntısı, hapşırma
• Öksürük, hırıltılı solunum

Genel Belirtiler

• Uzun süren ve yatıştırılamayan ağlama (koliğe benzer)
• Huzursuzluk ve uyku sorunları
• Demir eksikliği anemisi (dışkıyla gizli kan kaybına bağlı)

Bu belirtilerin çoğu, bebeklik döneminde başka nedenlerle de sık görülebilir. Tek bir belirti alerji olduğunu göstermez; tanı mutlaka hekim tarafından konmalıdır.

Tanı Nasıl Konur?

• Ayrıntılı öykü ve muayene: Belirtilerin ne zaman başladığı, beslenme şekli, süt ile belirtiler arasındaki zaman ilişkisi, ailede alerji öyküsü, büyüme eğrisi.
• Deri prik testi ve kanda spesifik IgE ölçümü: IgE aracılı alerjinin tanısında kullanılır. IgE aracılı olmayan alerjilerde bu testler genellikle negatiftir.
• Eliminasyon (çıkarma) diyeti: İnek sütü proteininin bebeğin beslenmesinden (anne sütü alıyorsa annenin diyetinden) 2–4 hafta süreyle tamamen çıkarılması ve belirtilerin düzelip düzelmediğinin izlenmesi.
• Oral yükleme testi: Tanıda altın standarttır. Eliminasyon diyeti ile belirtiler düzeldikten sonra, hekim kontrolünde inek sütü yeniden verilerek belirtilerin tekrarlayıp tekrarlamadığı gözlenir. IgE aracılı alerjisi olan veya ağır reaksiyon öyküsü olan bebeklerde bu test mutlaka hastanede yapılmalıdır.
• Dışkıda gizli kan testi ve kan sayımı: Gerektiğinde.

Tedavi ve Beslenme

İnek sütü alerjisinin tedavisi, inek sütü proteininin ve içeren tüm ürünlerin beslenmeden tamamen çıkarılmasıdır.

Anne Sütü Alan Bebekler

• Anne sütü en iyi besindir ve emzirmeye devam edilmelidir.
• Anne, süt ve süt ürünlerini (süt, yoğurt, peynir, tereyağı, kaymak, dondurma ve süt içeren hazır gıdalar) kendi diyetinden çıkarır.
• Annenin kalsiyum ve D vitamini ihtiyacı için hekim veya diyetisyen tarafından takviye önerilir.

Mama ile Beslenen Bebekler

• İleri derecede hidrolize mamalar: Süt proteinlerinin küçük parçalara ayrıldığı özel mamalardır; bebeklerin çoğu tarafından tolere edilir ve ilk tercihtir.
• Aminoasit bazlı mamalar: Ağır alerjilerde, hidrolize mamaya yanıt vermeyen bebeklerde ve ağır reaksiyon öyküsü olanlarda kullanılır.
• Uygun olmayan alternatifler: Keçi, koyun ve manda sütü inek sütü proteinlerine çok benzediği için alerjik bebeklerde kullanılmamalıdır. Soya bazlı mamalar 6 aydan küçük bebeklerde önerilmez; daha büyük bebeklerde ise yalnızca hekim önerisiyle kullanılabilir. Pirinç sütü, badem sütü gibi bitkisel içecekler bebek maması yerine geçmez.

Ek Gıdaya Geçiş ve Büyük Çocuklar

• Ek gıdaya diğer bebeklerle aynı dönemde başlanır; ancak süt içermeyen besinler seçilir.
• Kalsiyum, protein, D vitamini ve enerji ihtiyacının karşılanması için diyetisyen desteği önemlidir.
• Besin etiketlerinde süt, süt tozu, peynir altı suyu (whey), kazein, kazeinat, laktalbumin, tereyağı, krema gibi ifadelere dikkat edilmelidir.
• Bisküvi, kek, ekmek, sucuk, salam, hazır çorbalar ve bazı ilaçlar gizli süt proteini içerebilir.

Acil Durum Hazırlığı

IgE aracılı alerjisi olan ve ağır reaksiyon riski taşıyan çocuklara hekim tarafından adrenalin oto-enjektörü reçete edilebilir; aile kullanımını öğrenmelidir.

Tolerans Gelişiminin Takibi: Süt Merdiveni

İnek sütü alerjisi olan çocukların çoğu zamanla tolerans kazandığından düzenli aralıklarla (genellikle 6–12 ayda bir) yeniden değerlendirilir. Gecikmiş tip ve hafif alerjisi olan bazı çocuklarda, hekim kontrolünde evde "süt merdiveni" adı verilen bir yöntem uygulanabilir: Önce yüksek sıcaklıkta pişirilmiş ve az miktarda süt içeren ürünlerle (örneğin sütlü bisküvi) başlanır, tolerans geliştikçe kek, pizza, yoğurt ve sonunda süt gibi daha az işlem görmüş ürünlere adım adım geçilir. Bu yöntem IgE aracılı ağır alerjilerde evde uygulanmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

• İnek sütü alerjisi geçer mi? Çocukların büyük çoğunluğunda okul çağından önce geçer. IgE aracılı alerjiler daha uzun sürebilir.
• Laktozsuz süt alerjik bebeğe verilebilir mi? Hayır; laktozsuz süt yine inek sütü proteini içerir ve alerjik bebeklerde reaksiyona yol açar.
• Anne süt ürünlerini bırakırsa yeterli beslenebilir mi? Evet; diyetisyen desteği ve gerekli takviyelerle anne dengeli beslenmeye devam edebilir.
• Kardeşlerinde de alerji olur mu? Alerjik yatkınlık ailesel olabilir; ancak kardeşlerde mutlaka inek sütü alerjisi gelişeceği anlamına gelmez. Belirti olmadan kardeşlerin diyetinden süt çıkarılmamalıdır.
• Keçi sütü uygun mu? Hayır; keçi sütü proteinleri inek sütüne çok benzer ve çoğu alerjik bebekte reaksiyona yol açar.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Bebeğinizde süt veya mama ile ilişkili görünen kusma, ishal, dışkıda kan veya mukus, uzun süren huzursuzluk ve ağlama, egzama, kurdeşen ya da kilo alamama varsa çocuk doktorunuza başvurun. Hekim önerisi olmadan bebeğinizin mamasını değiştirmeyin veya gereksiz diyet kısıtlamaları yapmayın; bunlar bebeğin büyümesini olumsuz etkileyebilir.

Acil durum: Süt veya süt ürünü aldıktan sonra nefes darlığı, hırıltı, yüzde, dudaklarda veya dilde hızla artan şişlik, yaygın kurdeşen ile birlikte kusma, solukluk, aşırı halsizlik, bilinç bulanıklığı ya da tekrarlayan şiddetli kusma ile birlikte gevşeklik ve uyku hali varsa beklemeden 112'yi arayın. Adrenalin oto-enjektörü reçete edildiyse hemen uygulayın.

İnek sütü alerjisi çocuk sağlığı ve hastalıkları, çocuk alerji ve immünoloji ve çocuk gastroenterolojisi uzmanları tarafından değerlendirilir ve takip edilir; beslenme planı için diyetisyenlerden destek alınır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.