Kalp Krizi

Kalp Krizi Nedir?

Kalp krizi (miyokard enfarktüsü), kalp kasını besleyen koroner atardamarlardan birinin aniden tıkanması sonucu kalp kasının bir bölümünün oksijensiz kalması ve hasar görmesidir. Tıkanıklık genellikle damar duvarında yıllar içinde biriken yağlı plağın (ateroskleroz) yırtılması ve üzerinde pıhtı oluşmasıyla gelişir. Kan akımı ne kadar uzun süre kesik kalırsa kalp kasındaki hasar o kadar büyük olur.

Kalp krizi, dünyada ve Türkiye'de ölüm nedenlerinin başında gelir. Kalp krizinde zaman kalp kasıdır: Tıkalı damar ne kadar erken açılırsa, o kadar fazla kalp kası kurtarılır. Bu nedenle belirtilerin tanınması ve hemen 112'nin aranması hayati önem taşır. Günümüzde anjiyo ve stent gibi tedavilerle, zamanında hastaneye ulaşan hastaların büyük çoğunluğu kalp krizini atlatarak normal yaşamlarına dönebilmektedir.

Kalp Krizi Türleri

• ST yükselmeli miyokard enfarktüsü (STEMI): Koroner damarın tamamen tıkandığı, EKG'de tipik değişikliklerin görüldüğü ağır kalp krizi türüdür. Damarın en kısa sürede anjiyo ile açılması gerekir.
• ST yükselmesiz miyokard enfarktüsü (NSTEMI): Damarın kısmen tıkandığı veya geçici olarak tıkanıp açıldığı türdür. Kan testlerinde kalp hasarı belirteçleri yükselir.
• Kararsız angina: Kalp kası hasarı olmadan, istirahatte de ortaya çıkan veya giderek artan göğüs ağrısıdır; yaklaşan bir kalp krizinin habercisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Bu üç durum birlikte akut koroner sendrom olarak adlandırılır.

Belirtileri Nelerdir?

• Göğüs ağrısı: En sık belirtidir. Göğsün ortasında veya sol tarafında baskı, sıkışma, ağırlık, yanma veya "göğsün üzerine fil oturmuş gibi" bir his. Genellikle birkaç dakikadan uzun sürer veya gidip gelir. İstirahatle geçmez.
• Yayılan ağrı: Sol kola (bazen her iki kola), omuza, boyuna, çeneye, dişlere, sırta veya mide çukuruna yayılan ağrı.
• Nefes darlığı
• Soğuk terleme
• Bulantı, kusma, hazımsızlık hissi
• Baş dönmesi, sersemlik, bayılma
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Kaygı, ölüm korkusu

Kadınlarda, Yaşlılarda ve Diyabetlilerde

Kadınlarda, yaşlılarda ve diyabet hastalarında kalp krizi tipik göğüs ağrısı olmadan da ortaya çıkabilir. Bu kişilerde nefes darlığı, aşırı yorgunluk, bulantı, mide ağrısı, sırt veya çene ağrısı, baş dönmesi gibi belirtiler ön planda olabilir. Diyabet hastalarında sinir hasarı nedeniyle ağrı hiç hissedilmeyebilir ("sessiz kalp krizi"). Bu nedenle bu gruplarda belirtiler ciddiye alınmalıdır.

Risk Faktörleri

Değiştirilebilir Risk Faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri: En önemli değiştirilebilir risk faktörüdür.
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol: Özellikle LDL ("kötü") kolesterolün yüksekliği.
• Diyabet
• Obezite, özellikle karın bölgesinde yağlanma
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme: Doymuş yağ, trans yağ, tuz ve şekerden zengin beslenme.
• Aşırı alkol tüketimi
• Kronik stres ve depresyon
• Uyuşturucu kullanımı: Özellikle kokain ve amfetamin gençlerde kalp krizine yol açabilir.

Değiştirilemeyen Risk Faktörleri

• Yaş: Erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaş üzeri.
• Erkek cinsiyet: Kadınlarda menopozdan sonra risk artar.
• Aile öyküsü: Birinci derece erkek yakınlarında 55 yaşından, kadın yakınlarında 65 yaşından önce kalp hastalığı olması.
• Ailesel kolesterol yüksekliği

Kalp Krizi Anında Ne Yapılmalı?

• Hemen 112'yi arayın. Kendi aracınızla hastaneye gitmeye çalışmayın; ambulans ekibi yolda tedaviye başlayabilir ve sizi anjiyo yapılabilen bir merkeze yönlendirebilir.
• Hareket etmeyin, oturun veya yarı oturur pozisyonda dinlenin.
• Aspirine alerjiniz yoksa ve hekiminiz daha önce aksini söylemediyse, 112 ekibinin önerisiyle 1 adet aspirin (genellikle 300 mg, çiğneyerek) alınabilir.
• Daha önce hekiminiz tarafından reçete edilmiş dil altı nitrat ilacınız varsa, önerildiği şekilde kullanın.
• Kişi bilincini kaybeder, nefes almıyorsa veya normal nefes almıyorsa hemen kalp masajına (temel yaşam desteği) başlayın: Göğsün ortasına, dakikada 100–120 kez, 5–6 cm derinliğinde bastırın. Varsa otomatik eksternal defibrilatör (OED) kullanın.

Tanı Nasıl Konur?

• Elektrokardiyografi (EKG): Hastaneye veya ambulansa ulaşır ulaşmaz ilk 10 dakika içinde çekilir; kalp krizinin türünü belirler.
• Kan testleri: Kalp kası hasar gördüğünde kana karışan troponin düzeyi ölçülür; seri ölçümler yapılır.
• Ekokardiyografi: Kalbin kasılma gücü ve hasarlı bölgeler değerlendirilir.
• Koroner anjiyografi: Kalp damarlarına kasık veya bilekten girilen ince bir kateterle ilaç verilerek tıkanıklığın yeri ve derecesi belirlenir; aynı seansta tedavi de yapılır.

Tedavi Seçenekleri

Acil Tedavi

• Anjiyoplasti ve stent (perkütan koroner girişim): Tıkalı damar balon ile açılır ve damarın açık kalması için stent adı verilen ince bir tel kafes yerleştirilir. STEMI'de mümkün olan en kısa sürede, ideal olarak hastaneye varıştan sonraki ilk 90 dakika içinde yapılmalıdır.
• Pıhtı eritici ilaçlar (trombolitik tedavi): Anjiyo yapılabilen bir merkeze zamanında ulaşılamayacak durumlarda damar yoluyla verilir.
• İlaçlar: Aspirin ve diğer pıhtı önleyiciler, kan sulandırıcılar, beta blokerler, nitratlar, ağrı kesiciler ve oksijen (gerekirse).
• Koroner bypass ameliyatı: Çok sayıda damarda ciddi darlık olan veya stent uygulanamayan hastalarda, vücudun başka bir yerinden alınan damarlarla tıkalı bölgenin ötesine yeni bir yol oluşturulur.

Uzun Dönem Tedavi

Kalp krizi geçiren hastalarda yeni bir kriz riskini azaltmak için yaşam boyu düzenli ilaç kullanımı gerekir: Pıhtı önleyiciler (genellikle stent sonrası belirli bir süre iki ilaç birlikte), yüksek doz statin (kolesterol ilacı), beta blokerler, ACE inhibitörleri gibi ilaçlar. İlaçlar hekime danışmadan kesinlikle bırakılmamalıdır; özellikle stent sonrası pıhtı önleyici ilaçların erken bırakılması stentin tıkanmasına yol açabilir.

Olası Komplikasyonlar

• Ritim bozuklukları: Özellikle ilk saatlerde görülen ventriküler fibrilasyon gibi ölümcül ritim bozuklukları, kalp krizine bağlı ani ölümlerin en sık nedenidir.
• Kalp yetmezliği: Hasar gören kalp kasının pompalama gücünün azalması.
• Kardiyojenik şok: Kalbin vücuda yeterli kan pompalayamaması; acil ve ağır bir durumdur.
• Kalp kapağı sorunları ve kalp duvarında yırtılma: Nadir ancak ciddi komplikasyonlardır.
• Kalp içinde pıhtı oluşumu ve inme
• Kalp zarı iltihabı (perikardit)

Hızlı tedavi, bu komplikasyonların görülme sıklığını belirgin şekilde azaltır.

Kalp Rehabilitasyonu ve İyileşme

• Kalp krizinden sonra uzman ekip eşliğinde yapılan kardiyak rehabilitasyon programları; egzersiz, beslenme eğitimi ve psikolojik destek ile iyileşmeyi hızlandırır ve yeni kriz riskini azaltır.
• Günlük aktivitelere, işe ve cinsel yaşama dönüş zamanını hekiminizle konuşun; çoğu hasta birkaç hafta içinde normal yaşamına döner.
• Kalp krizi sonrası depresyon ve kaygı sık görülür; destek almaktan çekinmeyin.

Kalp Krizinden Korunma

• Sigarayı ve tüm tütün ürünlerini bırakın; pasif içicilikten de uzak durun.
• Tansiyonunuzu, kolesterolünüzü ve kan şekerinizi düzenli ölçtürün ve kontrol altında tutun.
• Akdeniz tipi beslenin: Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, balık, zeytinyağı ve kuruyemiş ağırlıklı; tuz, şeker, işlenmiş gıda ve doymuş yağdan fakir.
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz yapın.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun, bel çevrenizi kontrol edin.
• Alkolü sınırlayın, stresle baş etmeyi öğrenin, yeterli uyuyun.
• 40 yaşından sonra kalp-damar risk değerlendirmesi için düzenli kontrol yaptırın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Acil durum: Birkaç dakikadan uzun süren veya gidip gelen göğüs ağrısı, baskı ya da sıkışma hissi; kola, boyuna, çeneye veya sırta yayılan ağrı; nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı veya baş dönmesi varsa beklemeden 112'yi arayın. Belirtilerin geçmesini beklemeyin; "mide ağrısıdır", "yorgunluktur" diye vakit kaybetmeyin.

Eforla ortaya çıkan ve istirahatle geçen göğüs ağrısı, çabuk yorulma veya nefes darlığı yaşıyorsanız ya da kalp hastalığı risk faktörleriniz varsa bir kardiyoloji uzmanına başvurun.

Kalp krizi kardiyoloji ve acil tıp uzmanları tarafından tedavi edilir; bypass gerektiğinde kalp ve damar cerrahisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.