Karaciğer kanseri

Karaciğer Kanseri Nedir?

Karaciğer kanseri, karaciğer hücrelerinden veya karaciğer içindeki safra kanallarından gelişen kötü huylu tümörlerdir. Karaciğer, karnın sağ üst bölümünde yer alan, vücudun en büyük iç organıdır; besinlerin işlenmesi, zararlı maddelerin temizlenmesi, safra üretimi, pıhtılaşma proteinlerinin yapımı ve enerji depolanması gibi yaşamsal görevleri vardır.

Karaciğerden kaynaklanan (birincil) kanserlerin en sık görülen türü hepatosellüler karsinomdur (HCC); birincil karaciğer kanserlerinin yaklaşık %75–85'ini oluşturur. Hepatosellüler karsinom çoğunlukla siroz veya kronik karaciğer hastalığı zemininde gelişir. Dünya genelinde kansere bağlı ölümlerin önde gelen nedenlerinden biridir. Erken evrede belirti vermediği için çoğu zaman ileri evrede tanı alır. Ancak risk grubundaki kişilerin düzenli taranmasıyla erken evrede yakalanabilir ve erken evrede tedavi edilebilme şansı yüksektir.

Karaciğer kanseri ile karaciğere yayılmış (metastatik) kanser birbirinden farklıdır. Kalın bağırsak, meme, akciğer ve pankreas gibi organların kanserleri sıklıkla karaciğere yayılır. Yetişkinlerde karaciğerde saptanan kötü huylu tümörlerin çoğu aslında başka organlardan yayılan kanserlerdir ve kaynak organın kanseri olarak tedavi edilir.

Karaciğer Kanseri Türleri

• Hepatosellüler karsinom (HCC): Karaciğerin ana hücrelerinden (hepatositler) gelişir; en sık görülen türdür.
• Kolanjiyokarsinom (safra yolu kanseri): Karaciğer içindeki veya dışındaki safra kanallarından gelişir.
• Hepatoblastom: Genellikle 3 yaşından küçük çocuklarda görülen nadir bir karaciğer kanseridir.
• Anjiyosarkom: Karaciğerin damarlarından gelişen çok nadir bir tümördür; vinil klorür gibi kimyasallara maruziyetle ilişkilidir.
• Fibrolameller karsinom: Genellikle karaciğer hastalığı olmayan genç erişkinlerde görülen nadir bir hepatosellüler karsinom alt türüdür.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Siroz: Karaciğer kanserinin en önemli risk faktörüdür. Hepatosellüler karsinomların büyük çoğunluğu siroz zemininde gelişir. Sirozun nedeni ne olursa olsun risk artar.
• Kronik hepatit B enfeksiyonu: Dünyada ve Türkiye'de karaciğer kanserinin en önemli nedenlerindendir. Hepatit B, siroz gelişmeden de karaciğer kanserine yol açabilir.
• Kronik hepatit C enfeksiyonu
• Uzun süreli ve yoğun alkol kullanımı
• Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı: Obezite, tip 2 diyabet ve metabolik sendromla ilişkili yağlı karaciğer, giderek artan önemli bir nedendir.
• Aflatoksin: Uygun koşullarda saklanmayan tahıllar, yerfıstığı, fındık, Antep fıstığı ve baharatlarda üreyen küflerin ürettiği toksin; özellikle hepatit B ile birlikte riski belirgin artırır.
• Kalıtsal karaciğer hastalıkları: Hemokromatoz (demir birikimi), Wilson hastalığı (bakır birikimi), alfa-1 antitripsin eksikliği.
• Otoimmün hepatit ve primer biliyer kolanjit
• Sigara kullanımı
• Erkek cinsiyet ve ileri yaş
• Uzun süreli anabolik steroid kullanımı

Belirtileri Nelerdir?

Karaciğer kanseri erken evrede genellikle belirti vermez. Belirtiler genellikle tümör büyüdüğünde veya karaciğer işlevleri bozulduğunda ortaya çıkar:

• Karnın sağ üst bölümünde ağrı veya dolgunluk hissi; ağrı sağ omuza veya sırta yayılabilir
• Karnın sağ üst tarafında ele gelen kitle veya sertlik
• Açıklanamayan kilo kaybı
• İştahsızlık ve az yemekle çabuk doyma
• Bulantı ve kusma
• Halsizlik ve yorgunluk
• Ciltte ve gözlerde sararma (sarılık), koyu renkli idrar ve açık renkli dışkı
• Karında şişlik ve sıvı birikmesi (asit)
• Bacaklarda şişlik
• Ciltte kaşıntı
• Ateş
• Kolay morarma ve kanama

Önemli: Sirozu olan bir hastada karaciğer işlevlerinde açıklanamayan ani kötüleşme, karında hızla artan sıvı veya yeni gelişen sarılık karaciğer kanserinin işareti olabilir.

Risk Grubundakilerde Tarama

Karaciğer kanseri riski yüksek olan kişilerde düzenli tarama, kanserin erken ve tedavi edilebilir evrede yakalanmasını sağlar. Tarama genellikle 6 ayda bir karaciğer ultrasonu ile yapılır; buna kanda alfa-fetoprotein (AFP) ölçümü eklenebilir.

Tarama önerilen gruplar:

• Nedeni ne olursa olsun sirozu olan tüm hastalar
• Kronik hepatit B taşıyıcılarından belirli risk gruplarında olanlar (yaş, cinsiyet, aile öyküsü ve virüs yüküne göre)
• İleri derecede karaciğer fibrozisi olan kronik hepatit C hastaları
• Ailesinde karaciğer kanseri öyküsü olan hepatit B taşıyıcıları

Tanı Nasıl Konur?

• Kan testleri: Karaciğer fonksiyon testleri, pıhtılaşma testleri, tam kan sayımı, hepatit B ve C testleri ve tümör belirteci alfa-fetoprotein (AFP). AFP yüksekliği karaciğer kanserini düşündürür; ancak normal olması kanseri dışlamaz.
• Ultrason: Tarama ve ilk değerlendirme için kullanılır.
• Dinamik (çok fazlı) kontrastlı BT veya MR: Karaciğer kanserinin tanısında en önemli görüntüleme yöntemleridir. Sirozu olan hastalarda hepatosellüler karsinom, kendine özgü kanlanma özellikleri sayesinde çoğu zaman biyopsiye gerek kalmadan görüntülemeyle tanınabilir.
• Biyopsi: Görüntüleme bulguları tipik değilse, sirozu olmayan hastalarda veya tedavi planlaması için doku örneği gerekiyorsa ince bir iğneyle karaciğerden doku alınır.
• Yayılım araştırması: Akciğer tomografisi ve gerekli durumlarda kemik sintigrafisi veya PET-BT.
• Karaciğer işlevinin değerlendirilmesi: Child-Pugh skoru gibi sistemlerle karaciğerin ne kadar iyi çalıştığı belirlenir; tedavi seçiminde tümörün yaygınlığı kadar önemlidir.

Evreleme

Karaciğer kanserinin evrelemesinde tümörün boyutu ve sayısı, damarlara ve diğer organlara yayılım, karaciğer işlevinin durumu ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir. Barselona Klinik Karaciğer Kanseri (BCLC) sistemi en sık kullanılan evreleme ve tedavi rehberidir. Hastalık çok erken, erken, orta, ileri ve son evre olarak sınıflandırılır ve her evre için uygun tedavi seçenekleri belirlenir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, karaciğer cerrahı, gastroenterolog (hepatolog), girişimsel radyolog, tıbbi onkolog ve radyasyon onkoloğundan oluşan multidisipliner bir ekip tarafından planlanır.

İyileştirici (Küratif) Tedaviler

• Cerrahi rezeksiyon: Tümörün bulunduğu karaciğer bölümünün ameliyatla çıkarılmasıdır. Karaciğer işlevi iyi olan ve tümörü sınırlı hastalarda uygulanır. Karaciğer kendini yenileyebilen bir organ olduğu için kalan sağlıklı karaciğer zamanla büyüyerek işlevini sürdürür.
• Karaciğer nakli: Siroz zemininde gelişen ve belirli boyut ve sayı ölçütlerini (Milano kriterleri gibi) karşılayan tümörlerde hem kanseri hem de altta yatan sirozu tedavi eder. Kadavradan veya canlı vericiden yapılabilir. Türkiye, canlı vericili karaciğer naklinde dünyada önde gelen ülkeler arasındadır.
• Lokal ablasyon tedavileri: Küçük tümörlerde (genellikle 3 cm'den küçük) ultrason veya tomografi eşliğinde cilt yoluyla tümörün içine yerleştirilen iğneyle radyofrekans veya mikrodalga enerjisi verilerek tümör yakılır. Ameliyat edilemeyen küçük tümörlerde cerrahiye yakın sonuçlar sağlayabilir.

Ara Evre Tedavileri

• Transarteriyel kemoembolizasyon (TAKE/TACE): Kasık damarından ilerletilen kateterle tümörü besleyen atardamara kemoterapi ilacı verilir ve damar tıkanarak tümörün beslenmesi kesilir. Ameliyat edilemeyen, karaciğerle sınırlı birden fazla tümörde sık kullanılır.
• Transarteriyel radyoembolizasyon (TARE/SIRT): Tümörü besleyen damara radyoaktif mikroküreler verilerek tümör içeriden ışınlanır.
• Stereotaktik vücut radyoterapisi: Yüksek doz radyasyonun tümöre hassas şekilde verilmesi.

İleri Evre Tedavileri

• İmmünoterapi kombinasyonları: Atezolizumab ile bevasizumab veya durvalumab ile tremelimumab gibi kombinasyonlar ileri evre hepatosellüler karsinomda ilk tercih edilen tedaviler arasındadır.
• Hedefe yönelik ilaçlar: Sorafenib, lenvatinib, regorafenib, kabozantinib gibi tümör büyümesini ve damar oluşumunu engelleyen ilaçlar.
• Destek (palyatif) tedavi: Ağrı kontrolü, beslenme desteği, sıvı birikiminin tedavisi ve yaşam kalitesinin korunması.

Altta Yatan Karaciğer Hastalığının Tedavisi

Hepatit B ve C'nin antiviral ilaçlarla tedavisi, alkolün tamamen bırakılması ve yağlı karaciğer hastalığının kontrolü, hem kanser tedavisinin başarısını artırır hem de yeni tümör gelişme riskini azaltır.

Korunma Yolları

• Hepatit B aşısı: Karaciğer kanserine karşı korunmanın en etkili yollarından biridir. Türkiye'de bebeklik döneminde rutin olarak uygulanır; aşısız yetişkinler de aşılanmalıdır.
• Hepatit C taraması ve tedavisi: Hepatit C günümüzde ilaçlarla tamamen tedavi edilebilmektedir.
• Hepatit B taşıyıcılarının düzenli takibi ve gerektiğinde tedavisi
• Alkolden uzak durmak
• Sağlıklı kiloyu korumak, dengeli beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve diyabeti kontrol altında tutmak
• Küflü tahıl, kuruyemiş ve baharatları tüketmemek; gıdaları serin ve kuru ortamda saklamak
• Sigarayı bırakmak
• Kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak: Ortak enjektör, jilet ve diş fırçası kullanmamak; steril olmayan koşullarda dövme ve piercing yaptırmamak.
• Risk grubundaysanız düzenli tarama yaptırmak

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Karnın sağ üst bölümünde geçmeyen ağrı veya dolgunluk, açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık, sarılık, karında şişlik ya da sağ üst karında ele gelen kitle varsa vakit kaybetmeden bir gastroenteroloji veya iç hastalıkları uzmanına başvurun. Sirozunuz, kronik hepatit B veya C enfeksiyonunuz varsa, belirti olmasa bile hekiminizin önerdiği aralıklarla tarama ve takiplerinizi aksatmayın.

Acil durum: Kanlı veya kahve telvesi görünümünde kusma, siyah katran renkli dışkı, bilinç bulanıklığı, aşırı uykuya eğilim, karında ani başlayan şiddetli ağrı ve şişlik, baş dönmesi ve bayılma, hızla artan sarılık ya da ateşle birlikte karın ağrısı varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Karaciğer kanserinin tanı ve tedavisi gastroenteroloji, genel cerrahi (hepatopankreatobiliyer cerrahi ve organ nakli), tıbbi onkoloji, girişimsel radyoloji ve radyasyon onkolojisi uzmanlarının iş birliğiyle yürütülür. Tanıda radyoloji ve patoloji, hepatit tedavisinde enfeksiyon hastalıkları, çocuklarda çocuk onkolojisi ve çocuk cerrahisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.