Lenfoma

Tıbbi Onkoloji
Halk arasında: Lymphoma, Hodgkin hastalığı, Non-Hodgkin lenfoma

Lenfoma, lenf sistemi hücrelerinden kaynaklanan bir kanserdir. Belirtileri arasında ağrısız lenf düğümü şişlikleri, ateş, gece terlemeleri, kilo kaybı ve yorgunluk bulunur. Tanı için biyopsi ve görüntüleme yöntemleri kullanılır. Tedavi seçenekleri kemoterapi, radyoterapi, akıllı ilaçlar ve kök hücre naklidir. Erken teşhis ve uygun tedaviyle birçok lenfoma türü iyileştirilebilir. Bu sayfa hasta dostu bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime danışılmalıdır.

Lenfoma Nedir?

Lenfoma, vücudun bağışıklık sisteminin bir parçası olan lenf sisteminde, lenfosit adı verilen beyaz kan hücrelerinden gelişen bir kan kanseri türüdür. Lenf sistemi; lenf bezleri (lenf düğümleri), dalak, timus bezi, kemik iliği, bademcikler ve vücudun birçok organında bulunan lenf dokusundan oluşur ve enfeksiyonlarla savaşmada görev alır. Lenfomada lenfositler kontrolsüz şekilde çoğalarak lenf bezlerinde ve diğer organlarda birikir ve tümörler oluşturur.

Lenfoma, en sık görülen kan kanserlerinden biridir ve her yaşta görülebilir. Lenfomalar iki ana gruba ayrılır: Hodgkin lenfoma ve Hodgkin dışı (non-Hodgkin) lenfoma. Lenfoma tedavisinde son yıllarda büyük ilerlemeler sağlanmıştır. Hodgkin lenfoma, en iyi tedavi edilebilen kanserlerden biridir ve hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Hodgkin dışı lenfomaların da birçok türü tedaviyle kontrol altına alınabilir veya tamamen iyileştirilebilir.

Lenfoma Türleri

Hodgkin Lenfoma

  • Lenfomaların yaklaşık %10–15'ini oluşturur.
  • Mikroskop altında görülen karakteristik Reed-Sternberg hücreleriyle tanımlanır.
  • İki yaş zirvesi vardır: 15–35 yaş arası gençler ve 55 yaş üzeri.
  • Genellikle boyun ve göğüs boşluğundaki (mediasten) lenf bezlerinden başlar ve komşu lenf bezlerine düzenli şekilde yayılır.
  • Tedaviyle kür oranı çok yüksektir; erken evrede %90'ın üzerindedir.

Hodgkin Dışı (Non-Hodgkin) Lenfoma

Lenfomaların büyük çoğunluğunu oluşturur. B veya T lenfositlerden gelişen 60'tan fazla alt türü vardır. Büyüme hızına göre iki gruba ayrılır:

  • Agresif (hızlı büyüyen) lenfomalar: Hızla ilerler ve hemen tedavi gerektirir; ancak tedaviye iyi yanıt verir ve birçoğu tamamen iyileştirilebilir.
    • Diffüz büyük B hücreli lenfoma: En sık görülen lenfoma türüdür.
    • Burkitt lenfoma: Çok hızlı büyür; çocuklarda ve gençlerde daha sık görülür.
    • Mantle hücreli lenfoma ve T hücreli lenfomalar
  • İndolan (yavaş seyirli) lenfomalar: Yıllarca yavaş ilerler; bazen uzun süre tedavi gerekmez. Genellikle tamamen iyileşmez ancak uzun yıllar kontrol altında tutulabilir.
    • Foliküler lenfoma: En sık görülen yavaş seyirli lenfomadır.
    • Marjinal zon lenfoma: MALT lenfoma bu gruptadır; mide MALT lenfoması Helicobacter pylori enfeksiyonuyla ilişkilidir.
    • Küçük lenfositik lenfoma: Kronik lenfositik lösemiyle aynı hastalığın farklı bir görünümüdür.
  • Primer merkezi sinir sistemi lenfoması: Beyin ve omurilikte görülen nadir bir türdür.
  • Deri lenfomaları: Mikozis fungoides gibi; deride kızarıklık, plak ve tümörlerle seyreder.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Lenfomaların çoğunda belirli bir neden bulunamaz. Riski artıran faktörler şunlardır:

  • Bağışıklık sistemi zayıflığı: HIV enfeksiyonu, organ nakli sonrası bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı, doğuştan bağışıklık yetmezlikleri.
  • Otoimmün hastalıklar: Romatoid artrit, Sjögren sendromu, lupus, çölyak hastalığı, Hashimoto tiroiditi.
  • Enfeksiyonlar: Epstein-Barr virüsü (Hodgkin lenfoma ve Burkitt lenfoma), Helicobacter pylori (mide MALT lenfoması), hepatit C, HTLV-1, herpes virüsü 8.
  • Kimyasal maddeler: Bazı tarım ilaçları, herbisitler ve çözücüler.
  • Daha önce kemoterapi veya radyoterapi almış olmak
  • Aile öyküsü: Birinci derece akrabalarda lenfoma bulunması.
  • Yaş: Hodgkin dışı lenfomaların çoğu 60 yaş üzerinde görülür.
  • Göğüs implantları: Çok nadiren, pürüzlü yüzeyli implantlarla ilişkili özel bir lenfoma türü bildirilmiştir.

Lenfoma bulaşıcı değildir.

Belirtileri Nelerdir?

  • Ağrısız lenf bezi büyümesi: En sık belirtidir. Boyunda, koltuk altında veya kasıkta ele gelen, genellikle ağrısız, sert-lastik kıvamında, giderek büyüyen şişlikler. Enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümeleri genellikle ağrılıdır ve birkaç hafta içinde küçülür; lenfomada ise büyüme devam eder.
  • B semptomları: Lenfomaya özgü genel belirtilerdir ve hastalığın evrelemesinde önemlidir:
    • Açıklanamayan, tekrarlayan ateş (38 °C üzerinde)
    • Gece terlemesi (çarşafı ıslatacak kadar)
    • Son 6 ayda vücut ağırlığının %10'undan fazla açıklanamayan kilo kaybı
  • Yorgunluk ve halsizlik
  • Kaşıntı: Özellikle Hodgkin lenfomada yaygın ve inatçı kaşıntı.
  • Göğüs boşluğu tutulumunda: Öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı, yüz ve boyunda şişlik.
  • Karın tutulumunda: Karın ağrısı, şişkinlik, çabuk doyma (dalak büyümesi).
  • Sindirim sistemi tutulumunda: Mide ağrısı, bulantı, kanama, bağırsak tıkanıklığı.
  • Kemik iliği tutulumunda: Kansızlık, kanama eğilimi, sık enfeksiyon.
  • Merkezi sinir sistemi tutulumunda: Baş ağrısı, kişilik değişikliği, nöbetler, güçsüzlük.
  • Hodgkin lenfomada alkol sonrası lenf bezlerinde ağrı: Nadir ancak karakteristik bir belirtidir.

Tanı Nasıl Konur?

  • Fizik muayene: Tüm lenf bezi bölgeleri, dalak ve karaciğer muayene edilir.
  • Lenf bezi biyopsisi: Lenfoma tanısı için şarttır. Genellikle büyümüş bir lenf bezinin tamamı veya bir kısmı cerrahi olarak çıkarılır (eksizyonel biyopsi) ya da görüntüleme eşliğinde kalın iğneyle doku alınır. İnce iğne aspirasyonu çoğu zaman lenfoma tanısı ve alt tipinin belirlenmesi için yeterli değildir.
  • Patolojik inceleme: İmmünohistokimya, akım sitometri, sitogenetik ve moleküler testlerle lenfomanın türü ve alt tipi kesin olarak belirlenir. Bu bilgiler tedavi seçiminde belirleyicidir.
  • Kan testleri: Tam kan sayımı, LDH, sedimantasyon, beta-2 mikroglobulin, karaciğer ve böbrek fonksiyonları; HIV, hepatit B ve C testleri (tedavi öncesinde mutlaka yapılır).
  • PET-BT: Lenfomanın vücuttaki yaygınlığını belirlemede (evreleme) ve tedaviye yanıtı değerlendirmede en önemli görüntüleme yöntemidir.
  • Bilgisayarlı tomografi ve MR
  • Kemik iliği biyopsisi: Bazı lenfoma türlerinde kemik iliği tutulumunu araştırmak için.
  • Lomber ponksiyon: Merkezi sinir sistemi tutulumu riski olan hastalarda.
  • Kalp ve akciğer fonksiyon testleri: Tedavi öncesinde.

Evreleme

Lenfomalar genellikle Ann Arbor/Lugano sistemiyle evrelendirilir:

  • Evre 1: Tek bir lenf bezi bölgesinde tutulum.
  • Evre 2: Diyaframın aynı tarafında iki veya daha fazla lenf bezi bölgesinde tutulum.
  • Evre 3: Diyaframın her iki tarafında lenf bezi tutulumu.
  • Evre 4: Karaciğer, kemik iliği, akciğer gibi lenf sistemi dışındaki organlarda yaygın tutulum.

B semptomlarının varlığı ve büyük tümör kitlesi (bulky hastalık) de evrelemede ve tedavi planlamasında dikkate alınır.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi; lenfomanın türüne, evresine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve risk faktörlerine göre hematoloji uzmanları tarafından planlanır.

İzlem ("Bekle ve Gör")

Belirti vermeyen, düşük tümör yüküne sahip yavaş seyirli lenfomalarda (örneğin foliküler lenfoma) hemen tedavi gerekmeyebilir. Hasta düzenli olarak izlenir ve hastalık ilerlediğinde veya belirti verdiğinde tedaviye başlanır. Erken tedavinin bu hastalarda yaşam süresine ek katkısı gösterilmemiştir.

Kemoterapi ve İmmünokemoterapi

  • Hodgkin lenfomada: ABVD veya BEACOPP gibi kemoterapi protokolleri; gerekli durumlarda brentuksimab vedotin gibi ilaçlarla birlikte.
  • B hücreli Hodgkin dışı lenfomalarda: Rituksimab gibi monoklonal antikorlarla birlikte kemoterapi (örneğin R-CHOP) temel tedavidir.

Radyoterapi

Erken evre lenfomalarda tek başına veya kemoterapiyle birlikte, büyük tümör kitlelerinde ve belirtilerin giderilmesinde kullanılır.

Hedefe Yönelik Tedaviler ve İmmünoterapi

  • Monoklonal antikorlar: Rituksimab, obinutuzumab, brentuksimab vedotin, polatuzumab vedotin.
  • Bağışıklık kontrol noktası inhibitörleri: Nivolumab, pembrolizumab; özellikle tekrarlayan Hodgkin lenfomada.
  • BTK inhibitörleri ve diğer hedefe yönelik ilaçlar: Mantle hücreli lenfoma ve diğer bazı türlerde.
  • Bispesifik antikorlar: Tekrarlayan lenfomalarda yeni tedavi seçenekleri.
  • CAR-T hücre tedavisi: Tekrarlayan veya dirençli büyük B hücreli lenfoma ve diğer bazı türlerde.

Kök Hücre Nakli

Tekrarlayan veya ilk tedaviye yanıt vermeyen lenfomalarda yüksek doz kemoterapi sonrası hastanın kendi kök hücreleriyle (otolog) veya vericiden alınan kök hücrelerle (allojenik) nakil yapılabilir.

Mide MALT Lenfomasında Özel Tedavi

Helicobacter pylori ile ilişkili erken evre mide MALT lenfomasında bakterinin antibiyotiklerle tedavi edilmesi, birçok hastada lenfomanın gerilemesini sağlayabilir.

Tedavi Sonrası Takip

Tedavi sonrası düzenli kontroller, nüksün erken saptanması ve tedavinin geç yan etkilerinin (kalp sorunları, tiroit bozuklukları, ikincil kanserler, kısırlık) izlenmesi için önemlidir. Göğüs bölgesine radyoterapi alan genç kadınlarda meme kanseri taraması daha erken başlatılabilir. Tedavi öncesinde doğurganlığın korunması seçenekleri (sperm veya yumurta dondurma) hekimle konuşulmalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Boyunda, koltuk altında veya kasıkta 2–4 haftadan uzun süren, ağrısız ve giderek büyüyen bir şişlik, açıklanamayan tekrarlayan ateş, çarşafı ıslatan gece terlemeleri, açıklanamayan kilo kaybı, geçmeyen yaygın kaşıntı ya da sürekli yorgunluk varsa bir hekime başvurun. Bu belirtiler çoğu zaman enfeksiyon gibi zararsız nedenlere bağlıdır; ancak devam ediyorsa mutlaka değerlendirilmelidir.

Acil durum: Hızla artan nefes darlığı, yüz, boyun ve kollarda ani şişlik (üst ana toplardamar basısı), kollarda veya bacaklarda ani güçsüzlük ve uyuşma, idrar ve dışkı kontrolünün kaybı, şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı, şiddetli karın ağrısı ya da kemoterapi alan bir hastada 38 °C ve üzerinde ateş varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Lenfoma hematoloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir; çocuklarda çocuk hematolojisi ve onkolojisi uzmanları görev alır. Bazı merkezlerde tıbbi onkoloji uzmanları da lenfoma tedavisi yapar. Sürece radyasyon onkolojisi, patoloji, nükleer tıp, radyoloji, biyopsi için genel cerrahi ve kulak burun boğaz, deri lenfomalarında dermatoloji uzmanları katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Lenfoma kanser midir?

Evet, lenfoma bir kanser türüdür. Lenf sistemindeki hücrelerin kontrolsüz büyümesiyle oluşur. Ancak günümüzde birçok lenfoma türü başarılı şekilde tedavi edilebilmektedir.

Lenfomada hangi belirtiler görülür?

En sık boyun, koltuk altı veya kasıkta ağrısız şişlikler görülür. Ateş, gece terlemesi, kilo kaybı, yorgunluk ve kaşıntı da eşlik edebilir. Bu belirtiler uzun sürerse doktora başvurulmalıdır.

Lenfoma tanısı nasıl konur?

Kesin tanı, lenf düğümünden alınan biyopsi örneğinin patolojik incelenmesiyle konur. Ayrıca kan testleri, görüntüleme ve kemik iliği biyopsisi gibi tetkiklerle evreleme yapılır.

Lenfoma tedavisinde hangi yöntemler uygulanır?

Tedavi; kemoterapi, radyoterapi, akıllı ilaçlar, immünoterapi ve kök hücre nakli gibi yöntemleri içerir. Hastanın durumuna göre tedavi planı kişiselleştirilir.

Lenfoma bulaşıcı mıdır?

Hayır, lenfoma bulaşıcı bir hastalık değildir. Ancak bazı virüsler (EBV, HIV gibi) lenfoma riskini artırabilir.

Lenfoma ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Lenfoma ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →