Mezotelyoma

Mezotelyoma Nedir?

Mezotelyoma, akciğerleri, karın organlarını ve kalbi saran ince zarları döşeyen mezotel hücrelerinden köken alan, nadir görülen ancak saldırgan seyirli bir kanser türüdür. En sık akciğeri saran zardan (plevra) gelişir; buna plevral mezotelyoma denir. Daha az sıklıkla karın zarından (periton), çok nadiren kalp zarından (perikard) veya testisi saran zardan gelişebilir.

Mezotelyomanın en önemli nedeni asbest maruziyetidir. Hastalık, asbest liflerinin solunmasından genellikle 30–40 yıl, hatta daha uzun süre sonra ortaya çıkar. Bu nedenle çoğu zaman ileri yaşta tanı alır.

Türkiye, mezotelyoma açısından özel bir öneme sahiptir. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'nun bazı kırsal bölgelerinde toprakta doğal olarak bulunan asbest ve bir diğer mineral lifi olan erionit, yıllarca ev badanası, damların sıvanması ve bebek pudrası olarak kullanılmıştır. Özellikle Kapadokya bölgesindeki bazı köylerde erionit maruziyetine bağlı mezotelyoma sıklığı dünyada en yüksek düzeylerdendir. Bu nedenle Türkiye'de mezotelyoma, mesleki maruziyeti olmayan kadın ve erkeklerde de görülebilmektedir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Mesleki asbest maruziyeti: Asbest madenciliği, inşaat, yıkım ve tadilat, gemi inşa ve söküm, yalıtım, fren balatası ve tesisat işleri.
• Çevresel asbest maruziyeti: Toprağında asbest bulunan bölgelerde yaşamak, beyaz toprağın (çorak, ak toprak) evlerde kullanılması.
• Erionit maruziyeti: Kapadokya bölgesindeki bazı yerleşim yerlerinde volkanik tüf kayalarında bulunan doğal mineral.
• Ev içi (ikincil) maruziyet: Asbestle çalışan kişilerin iş kıyafetleriyle eve taşıdığı lifler.
• Göğüs veya karın bölgesine geçirilmiş radyoterapi
• Genetik yatkınlık: BAP1 gen değişikliği gibi bazı kalıtsal durumlar riski artırabilir.

Sigara içmek mezotelyomaya doğrudan neden olmasa da asbest maruziyeti olan kişilerde akciğer kanseri riskini çok belirgin şekilde artırır.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle sinsi başlar ve başka hastalıklarla karışabilir.

Plevral (Göğüs Zarı) Mezotelyoma

• Giderek artan nefes darlığı (çoğu zaman akciğer zarları arasında sıvı birikmesine bağlı)
• Göğüs ağrısı, genellikle göğüs duvarında künt ve sürekli ağrı
• Kuru öksürük
• Açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ateş ve gece terlemesi
• Ses kısıklığı ve yutma güçlüğü (ileri dönemde)

Peritoneal (Karın Zarı) Mezotelyoma

• Karın şişliği ve karında sıvı birikmesi
• Karın ağrısı
• Bulantı, iştahsızlık ve kilo kaybı
• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik

Tanı Nasıl Konur?

• Ayrıntılı öykü: Meslek geçmişi, yaşanılan yerler ve evde beyaz toprak kullanımı gibi asbest ve erionit maruziyeti öyküsü tanıda çok önemlidir. Maruziyet onlarca yıl önce gerçekleşmiş olabilir.
• Göğüs röntgeni ve bilgisayarlı tomografi (BT): Akciğer zarında kalınlaşma, düzensizlik, kitleler ve sıvı birikimi görülür. Asbest maruziyetine işaret eden plevral plaklar da saptanabilir.
• PET-BT ve MR: Hastalığın yaygınlığını değerlendirmek için.
• Plevral sıvı incelemesi: Akciğer zarları arasındaki sıvıdan örnek alınarak hücreler incelenir; ancak tanı için çoğu zaman yeterli değildir.
• Biyopsi: Kesin tanı için doku örneği gereklidir. En sık torakoskopi (kapalı yöntemle göğüs boşluğuna girilerek) ile zardan biyopsi alınır; bu işlem sırasında sıvı boşaltılabilir ve tekrar birikmesini önleyici işlem yapılabilir. Patolojik incelemede mezotelyomanın alt tipi (epiteloid, sarkomatoid veya karışık) belirlenir.

Tedavi Seçenekleri

Mezotelyoma tedavisi; hastalığın türüne, yaygınlığına, alt tipine, hastanın genel sağlık durumuna ve tercihlerine göre, deneyimli merkezlerde, çok disiplinli bir ekip tarafından planlanır.

• İmmünoterapi: Bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanımasını sağlayan ilaçlar (iki ilacın birlikte kullanımı gibi), özellikle ileri evrede ve sarkomatoid alt tipte yaşam süresini uzatabilir.
• Kemoterapi: Uzun yıllardır kullanılan standart tedavilerden biridir; bazı durumlarda immünoterapiyle birlikte uygulanır.
• Cerrahi: Erken evre ve seçilmiş hastalarda tümörlü zarın ve gerekirse çevre dokuların çıkarılması (plörektomi/dekortikasyon). Cerrahi genellikle diğer tedavilerle birlikte uygulanır.
• Radyoterapi: Ağrı kontrolünde ve seçilmiş hastalarda tedavinin bir parçası olarak.
• Peritoneal mezotelyomada: Seçilmiş hastalarda tümörlerin cerrahi olarak temizlenmesi ve ameliyat sırasında karın içine ısıtılmış kemoterapi verilmesi (HIPEC).
• Klinik araştırmalar: Uygun hastalar yeni tedavileri araştıran çalışmalara katılabilir.

Destekleyici (Palyatif) Tedaviler

• Sıvı birikiminin kontrolü: Akciğer zarları arasındaki sıvının boşaltılması, tekrar birikmesini önlemek için zarların yapıştırılması (plöredez) veya evde sıvı boşaltmaya olanak tanıyan kalıcı kateter yerleştirilmesi.
• Ağrı tedavisi
• Nefes darlığının giderilmesi ve oksijen desteği
• Beslenme desteği ve psikolojik destek

Palyatif bakım, hastalığın her döneminde yaşam kalitesini artırmak amacıyla diğer tedavilerle birlikte uygulanabilir.

Seyir

Mezotelyoma genellikle ileri evrede tanı aldığı için seyri ciddi olabilir. Hastalığın seyrini etkileyen başlıca etkenler; tümörün alt tipi (epiteloid alt tip genellikle daha iyi seyirlidir), hastalığın yaygınlığı, hastanın yaşı ve genel sağlık durumudur. Peritoneal mezotelyomada uygun hastalarda yapılan kapsamlı cerrahi ve karın içi kemoterapi uzun süreli sağkalım sağlayabilmektedir. Erken tanı, tedavi seçeneklerini artırdığı için maruziyet öyküsü olan kişilerde belirtilerin önemsenmesi ve geciktirilmeden değerlendirilmesi büyük önem taşır.

Asbest Maruziyeti Olanlarda Takip

Geçmişte asbest veya erionit maruziyeti olan kişilerde mezotelyoma için kanıtlanmış bir tarama programı bulunmamaktadır. Ancak bu kişilerin hekimlerini maruziyet öyküsü konusunda bilgilendirmesi, sigarayı bırakması ve nefes darlığı, göğüs ağrısı, geçmeyen öksürük gibi yeni belirtileri vakit kaybetmeden değerlendirmeye alması önerilir. Bu kişilerde akciğer kanseri taraması da hekimle birlikte değerlendirilebilir.

Yasal Haklar

Mesleki asbest maruziyetine bağlı mezotelyoma bir meslek hastalığıdır. İş yerinde asbeste maruz kalarak hastalanan kişilerin meslek hastalığı tanısı alması durumunda yasal hakları bulunur. Bu konuda iş ve meslek hastalıkları birimlerinden bilgi alınabilir.

Korunma Yolları

• Asbest ve erionit maruziyetinden kaçının: Beyaz toprağı badana, sıva veya pudra olarak kullanmayın. Asbestli eski yapıların yıkım ve tadilatında uzman firmalarla çalışın; şüpheli malzemeleri kırmayın, zımparalamayın.
• İş yerinde koruyucu önlemler: Uygun solunum maskeleri ve koruyucu giysiler kullanın; iş kıyafetlerini eve götürmeyin.
• Riskli bölgelerde yaşayanlar için: Erionit ve asbest içeren bölgelerdeki yerleşim yerlerinde yapılan yeniden yerleşim ve iyileştirme çalışmaları önemlidir.
• Sigarayı bırakın: Asbest maruziyeti olanlarda akciğer kanseri riskini azaltır.
• Maruziyet öykünüzü hekiminize bildirin: Belirti olmasa bile düzenli kontrol için önemlidir.

Hastalıkla Yaşam

Mezotelyoma tanısı hasta ve aileleri için çok zorlayıcıdır. Tedavi seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgi almak, gerektiğinde ikinci görüş istemek, nefes darlığı, ağrı ve yorgunluk gibi belirtilerin iyi kontrol edilmesi ve psikolojik destek almak yaşam kalitesini artırır. Son yıllarda geliştirilen immünoterapi seçenekleri, bazı hastalarda hastalığın uzun süre kontrol altında tutulmasını sağlamaktadır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Geçmişte asbest veya beyaz toprak maruziyeti olan biri olarak nefes darlığı, göğüs ağrısı veya geçmeyen öksürüğünüz varsa
• Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi ve yorgunluk yaşıyorsanız
• Karın şişliği ve karın ağrısı varsa
• Asbest veya erionit içeren bölgelerde yaşadıysanız ve hiç kontrol yaptırmadıysanız

Acil durum: Ani ve şiddetli nefes darlığı, dudaklarda morarma veya şiddetli göğüs ağrısı varsa beklemeden 112'yi arayın.

Mezotelyoma göğüs hastalıkları, göğüs cerrahisi, tıbbi onkoloji ve radyasyon onkolojisi uzmanlarından oluşan ekipler tarafından tedavi edilir; peritoneal mezotelyomada genel cerrahi uzmanları da tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.