Kolesteatoma

Kolesteatoma Nedir?

Kolesteatoma (kolesteatom), orta kulakta ve kulak arkasındaki kemik boşluklarında (mastoid) deri hücrelerinin anormal şekilde birikip büyümesiyle oluşan, kese şeklinde bir yapıdır. Adında "oma" eki bulunmasına ve tümör gibi büyümesine rağmen kanser değildir. Ancak zamanla büyüyerek çevresindeki kemikleri eritme özelliği taşır. Bu nedenle tedavi edilmezse işitme kemikçiklerinde, denge organında, yüz sinirinde ve kafatası tabanında hasara yol açabilir ve nadiren beyin zarı iltihabı veya beyin apsesi gibi hayatı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilir.

Normalde dış kulak yolunun derisi, ölü hücrelerini kendiliğinden dışarıya doğru atar. Kolesteatomada ise deri dokusu orta kulağa doğru büyür ve dökülen hücreler bir kese içinde birikir. Biriken bu hücreler bakterilerin üremesi için uygun bir ortam oluşturur ve sık enfeksiyonlara yol açar. Kolesteatoma her yaşta görülebilir; ancak en sık çocuklarda ve genç erişkinlerde saptanır. Kesin tedavisi cerrahidir.

Kolesteatoma Türleri

• Edinsel (sonradan gelişen) kolesteatoma: En sık görülen türdür.
  • Primer edinsel kolesteatoma: Östaki borusu işlev bozukluğu nedeniyle orta kulakta sürekli negatif basınç oluşur. Bu basınç kulak zarının bir bölümünü (genellikle üst kısmını) içeri doğru çekerek bir cep (retraksiyon cebi) oluşturur. Bu cep içinde deri hücreleri birikerek kolesteatomaya dönüşür.
  • Sekonder edinsel kolesteatoma: Kulak zarındaki bir delikten (perforasyon) dış kulak yolu derisinin orta kulağa doğru ilerlemesiyle oluşur. Kulak ameliyatları veya travmalar sonrasında da gelişebilir.
• Doğumsal (konjenital) kolesteatoma: Anne karnında gelişim sırasında orta kulakta kalan deri hücrelerinden kaynaklanır. Kulak zarı sağlamdır ve zarın arkasında beyaz bir kitle şeklinde görülür. Genellikle çocuklukta, sıklıkla rutin kulak muayenesinde fark edilir.

Risk Faktörleri

• Tekrarlayan orta kulak iltihapları
• Kronik orta kulak iltihabı (kronik otitis media)
• Östaki borusu işlev bozukluğu
• Kulak zarı delikleri
• Orta kulakta uzun süreli sıvı birikmesi
• Yarık damak ve Down sendromu gibi östaki borusu işlevini etkileyen durumlar
• Daha önce geçirilmiş kulak ameliyatları
• Kronik burun ve sinüs sorunları, büyük geniz eti

Belirtileri Nelerdir?

Kolesteatoma başlangıçta belirti vermeyebilir. Büyüdükçe şu belirtiler ortaya çıkar:

• Kulak akıntısı: En sık belirtidir. Genellikle tek kulaktan, sürekli veya tekrarlayan, kötü kokulu, iltihaplı akıntı. Antibiyotik damlalarla geçici olarak azalabilir ancak tekrar eder.
• İşitme kaybı: Genellikle tek taraflı ve giderek artan; işitme kemikçiklerinin erimesine bağlı iletim tipi işitme kaybı. İç kulak etkilenirse kalıcı sinirsel işitme kaybı gelişebilir.
• Kulakta dolgunluk veya basınç hissi
• Kulak ağrısı: Genellikle hafiftir; şiddetli ağrı komplikasyon belirtisi olabilir.
• Kulak çınlaması
• Baş dönmesi ve denge kaybı: Kolesteatomanın denge organına (iç kulak) ulaştığını gösterebilir.
• Yüz felci: Kolesteatomanın yüz sinirine baskı yapması veya sinire ulaşması; acil değerlendirme gerektirir.

Komplikasyonlar

Kolesteatoma çevresindeki kemikleri yavaş yavaş eriterek ciddi komplikasyonlara yol açabilir:

• İşitme kemikçiklerinin erimesi: Kalıcı işitme kaybı.
• İç kulak hasarı (labirent fistülü): Baş dönmesi, denge sorunları ve sinirsel işitme kaybı; çok ileri durumlarda tam sağırlık.
• Yüz siniri felci
• Mastoidit: Kulak arkasındaki kemiğin iltihabı; kulak arkasında şişlik, kızarıklık ve ağrı.
• Kafa içi komplikasyonlar: Menenjit (beyin zarı iltihabı), beyin apsesi, beyin zarının dışında iltihap birikmesi ve beyin toplardamarlarında pıhtı (sigmoid sinüs trombozu). Nadir görülür ancak hayatı tehdit eder.

Tanı Nasıl Konur?

• Kulak muayenesi: Otoskop, mikroskop veya endoskopla kulak zarı ve kulak yolu ayrıntılı incelenir. Kulak zarında içe çekilme cebi, delik, beyaz-sedefimsi kitle veya deri döküntüleri ve kötü kokulu akıntı görülebilir. Akıntı mikroskop altında temizlenerek değerlendirilir.
• İşitme testleri (odyometri): İşitme kaybının türü ve derecesi belirlenir.
• Bilgisayarlı tomografi (temporal kemik BT): Kolesteatomanın yaygınlığını, işitme kemikçiklerine, iç kulağa, yüz sinirine ve kafatası tabanına etkisini gösterir; ameliyat planlamasında önemlidir.
• Difüzyon ağırlıklı MR: Kolesteatomayı diğer dokulardan ayırt etmede çok değerlidir; özellikle ameliyat sonrası nüks veya kalıntı kolesteatomayı ameliyatsız saptamak için kullanılır.
• Denge testleri: Baş dönmesi olan hastalarda.
• Kulak akıntısından kültür: Enfeksiyon etkenini belirlemek için.

Tedavi Seçenekleri

İlaç Tedavisi

Kolesteatomanın ilaçla tedavisi mümkün değildir. Ancak ameliyat öncesinde enfeksiyonu kontrol altına almak ve akıntıyı azaltmak için kulak temizliği, antibiyotikli kulak damlaları ve gerekirse ağızdan antibiyotikler kullanılabilir. Bu tedaviler kolesteatomanın büyümesini durdurmaz.

Cerrahi Tedavi

Kolesteatomanın tek kesin tedavisi cerrahidir. Ameliyatın amaçları önem sırasına göre şunlardır:

• Kolesteatomanın tamamen temizlenmesi
• Kuru, akıntısız ve güvenli bir kulak elde edilmesi
• Komplikasyonların önlenmesi
• Mümkünse işitmenin korunması veya iyileştirilmesi

Başlıca cerrahi yöntemler:

• Timpanomastoidektomi: Orta kulak ve mastoid kemik boşluğundaki kolesteatoma temizlenir. Genellikle kulak arkasından yapılan bir kesiyle uygulanır.
  • Kanal duvarı korunan (kapalı) teknik: Dış kulak yolunun arka duvarı korunur; kulağın normal anatomisi büyük ölçüde korunur. Ancak kalıntı veya tekrarlayan kolesteatoma riski nedeniyle genellikle 6–12 ay sonra ikinci bir kontrol ameliyatı ("second look") veya difüzyon ağırlıklı MR ile takip gerekir.
  • Kanal duvarı kaldırılan (açık) teknik: Dış kulak yolunun arka duvarı kaldırılarak mastoid boşluk dış kulak yoluyla birleştirilir. Yaygın kolesteatomada tercih edilir; tekrarlama riski daha düşüktür. Ancak oluşan boşluğun düzenli olarak hekim tarafından temizlenmesi gerekir ve kulağa su kaçmasına karşı dikkatli olunmalıdır.
• Endoskopik kulak cerrahisi: Kulak yolundan ince kameralarla yapılan, özellikle sınırlı kolesteatomalarda uygulanabilen, daha az invaziv bir yöntemdir.
• Timpanoplasti ve kemikçik zinciri onarımı (osikuloplasti): Kulak zarı onarılır; eriyen kemikçikler yerine kişinin kendi dokuları veya yapay protezler kullanılarak işitme düzeltilmeye çalışılır. Aynı ameliyatta veya ikinci bir ameliyatta yapılabilir.

Ameliyat Sonrası Süreç ve Takip

• Ameliyat genel anestezi altında yapılır; hastalar genellikle aynı gün veya 1–2 gün içinde taburcu olur.
• Kulağa su kaçması önlenmelidir; burun sert sümkürülmemelidir.
• Hekim izin verene kadar uçak yolculuğu ve dalıştan kaçınılmalıdır.
• Kolesteatoma tekrarlayabileceğinden yıllarca düzenli kulak burun boğaz kontrolleri ve gerektiğinde MR ile takip gereklidir.
• Kalıcı işitme kaybı olan hastalarda işitme cihazı veya implantlar kullanılabilir.
• Olası riskler: Kalıntı veya tekrarlayan kolesteatoma, işitme kaybı, geçici baş dönmesi, tat alma değişikliği, kulak çınlaması ve nadiren yüz siniri hasarı.

Korunma Yolları

• Orta kulak iltihaplarını zamanında ve uygun şekilde tedavi ettirin.
• Çocuklarda tekrarlayan kulak iltihapları ve orta kulakta sıvı birikmesi varsa kulak burun boğaz uzmanına başvurun; gerekirse ventilasyon tüpü takılması kulak zarında içe çekilmeleri önleyebilir.
• Kulak zarı deliklerini tedavi ettirin.
• Sürekli veya tekrarlayan kulak akıntısını ihmal etmeyin.
• Kronik burun ve sinüs sorunlarını tedavi ettirin.
• Kulak ameliyatı geçirdiyseniz kontrollerinizi düzenli yaptırın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Tek kulaktan sürekli veya tekrarlayan, özellikle kötü kokulu akıntı, giderek artan işitme kaybı, kulakta dolgunluk hissi ya da antibiyotik damlalarla geçici olarak düzelip tekrarlayan kulak sorunları varsa bir kulak burun boğaz uzmanına başvurun. Daha önce kolesteatoma ameliyatı geçirdiyseniz kontrollerinizi aksatmayın.

Acil durum: Kulak akıntısıyla birlikte şiddetli baş ağrısı, yüksek ateş, ense sertliği, bulantı-kusma, bilinç bulanıklığı, havale, şiddetli baş dönmesi ve denge kaybı, yüzde ani kayma veya yüz kaslarında güçsüzlük ya da kulak arkasında şişlik, kızarıklık ve ağrı varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Kolesteatoma kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları (otoloji) tarafından tanı alır ve cerrahi olarak tedavi edilir. İşitme değerlendirmesi ve işitme cihazı uygulamalarında odyoloji, tanıda radyoloji, kafa içi komplikasyonlarda beyin ve sinir cerrahisi, nöroloji ve enfeksiyon hastalıkları, çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.