Kolesteatoma

Kolesteatoma Nedir?

Kolesteatoma, orta kulakta anormal bir deri dokusu büyümesidir. Bu doku, kulak zarının arkasında bazen doğuştan veya sıklıkla kronik orta kulak iltihabı sonucu oluşur. Kolesteatoma, yavaş yavaş büyüyerek çevredeki kemik yapılarına, işitme kemikçiklerine ve hatta denge organına zarar verebilir. Kolanesteatom olarak da adlandırılmakla birlikte, iyi huylu bir oluşumdur; kanser değildir. Ancak yıkıcı etkileri nedeniyle mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır.

Kolesteatoma, orta kulak boşluğunda keratinize skuamöz epitelin birikmesiyle karakterizedir. Bu doku, normalde kulak kanalını döşeyen cildin orta kulağa göç etmesiyle oluşur. Zamanla içindeki ölü hücreler ve keratin birikerek genişler; ayrıca enfeksiyonla birlikte kötü kokulu akıntıya neden olur. Doğal olarak dışarı atılamadığı için çevre dokulara bası yapar ve kemik erimesine yol açabilir. Tedavi edilmediğinde; işitme kaybı, denge bozukluğu, yüz siniri felci, menenjit ve beyin apsesi gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir.

Belirtileri Nelerdir?

Kolesteatoma belirtileri genellikle sinsi başlar ve yıllar içinde ilerleyebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kulaktan sürekli veya tekrarlayan, kötü kokulu, sarı-yeşil renkte akıntı
• Etkilenen kulakta giderek artan işitme kaybı (iletim tipi)
• Kulakta dolgunluk, basınç veya ağrı hissi
• Baş dönmesi ya da denge bozukluğu
• Kulakta çınlama (tinnitus)
• Kulak arkasında ağrı veya şişlik (mastoidit belirtisi olabilir)
• Nadiren yüz kaslarında zayıflık veya felç (ilerlemiş vakalarda)

Belirtiler bazen tek taraflı olup soğuk algınlığı veya üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında artabilir. Kulak akıntısı olan her hasta mutlaka bir KBB uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Uyarı: Kulaktan gelen sürekli akıntı, işitme azlığı ve baş dönmesi gibi belirtiler varsa vakit kaybetmeden bir KBB uzmanına başvurulmalıdır. Ani gelişen yüz felci, şiddetli baş ağrısı veya yüksek ateş gibi durumlarda acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Kolesteatoma iki ana şekilde ortaya çıkabilir: edinsel ve doğuştan (konjenital).

Edinsel kolesteatoma: En sık görülen tiptir. Genellikle kronik orta kulak iltihabı ve östaki borusu işlev bozukluğuna bağlıdır. Östaki borusu, orta kulağın basıncını dengeleyen ve havalanmasını sağlayan bir kanaldır. İşlev bozukluğu olduğunda orta kulakta negatif basınç oluşur; bu, kulak zarının içeri doğru çökmesine (retraksiyon) neden olur. Zamanla bu çöküntü bir cep haline gelir ve içine cilt hücreleri toplanarak kolesteatoma dönüşür. Ayrıca kulak zarında yırtılma ve enfeksiyon da cilt dokusunun orta kulağa göç etmesine yol açabilir.

Konjenital kolesteatoma: Nadir olup doğumda orta kulakta, kulak zarının arkasında embriyonik doku artıklarından gelişir. Kulak zarı normal görünümde olabilir ve genellikle işitme kaybı ile ortaya çıkar.

Risk faktörleri arasında tekrarlayan orta kulak iltihabı, östaki borusu disfonksiyonu, daha önce kulak ameliyatı geçirmek, sigara dumanına maruz kalmak ve bazı anatomik anomaliler sayılabilir. Kolesteatoma bulaşıcı değildir.

Tanı Nasıl Konur?

Kolesteatoma tanısında ilk adım kulak burun boğaz (KBB) muayenesidir. Doktor otoskop kullanarak kulak zarını ve orta kulak yapılarını inceler. Kolesteatoma genellikle kulak zarının üst kısmında veya arkasında beyazımsı, incimsi bir kitle veya retraksiyon cebi olarak görülür. Ayrıca kulak akıntısı varsa örnek alınarak mikrobiyolojik inceleme yapılabilir.

Kesin tanı ve hastalığın yaygınlığını değerlendirmek için aşağıdaki testler istenebilir:

• Odyometri (işitme testi): İşitme kaybının tipini (iletim, sensörinöral, karışık) ve derecesini belirler.
• Timpanometri: Orta kulak basıncını ve kulak zarının hareketliliğini ölçer; retraksiyon veya perforasyon hakkında bilgi verir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Temporal kemikteki erozyonu, mastoid hava hücrelerindeki tutulumu ve komşu yapılara uzanımı göstermek için yapılır. Cerrahi planlama için önemlidir.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Şüpheli komplikasyonlarda (intrakraniyal yayılım, fasiyal sinir tutulumu) değerlendirme için kullanılabilir.

Görüntüleme yöntemleriyle hastalığın kemiğe yayılımı kesin olarak belirlenir. Bu sayede cerrahın planlaması yapılır ve cerrahi sırasında oluşacak riskler azaltılır. Erken tanı, işitmenin korunması ve cerrahi başarı için çok önemlidir. Bu nedenle tekrarlayan kulak enfeksiyonu veya kulak akıntısı olan kişilerin düzenli olarak KBB kontrolünden geçmesi önerilir.

Tedavi ve Korunma

Kolesteatoma kendiliğinden iyileşmez ve her zaman ilerleyici bir hastalık olarak kabul edilir. Tedavinin temelini cerrahi olarak kolesteatoma dokusunun tamamen çıkarılması oluşturur. Cerrahi, hastalığın yayılımına, hastanın yaşına ve işitme durumuna göre farklı teknikler içerebilir. Ortak amaç, hastalıklı dokuyu temizlemek, orta kulak ve kulak zarını yeniden yapılandırmak ve işitme fonksiyonunu mümkün olduğunca korumaktır. Ameliyat sırasında mastoid kemik açılarak temizlenebilir (masteidektomi) veya sadece kulak zarı arkasından müdahale edilebilir (endoüriküler veya kanal koruyucu teknik).

Ameliyat sonrasında kulak akıntısı ve enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi (kulak damlası veya ağızdan) uygulanır. Yara iyileşmesi ve işitme fonksiyonunun değerlendirilmesi için kontrol muayeneleri yapılır. Ayrıca kolesteatoma tekrarlama riski taşıdığı için düzenli takip gereklidir. Bu takipler genellikle cerrahi sonrası belirli aralıklarla yapılır ve bazen yıllarca sürebilir. Cerrahi dışı bir tedavi seçeneği yoktur; ancak cerrahi öncesinde veya sonrasında aktif enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi uygulanır. Ameliyat sonrası dönemde hapşırma, ıkınma gibi kulak basıncını artıran aktivitelerden kaçınılması önerilir.

Korunma için alınabilecek önlemler şunlardır:

• Orta kulak iltihabı belirtilerinde (kulak ağrısı, akıntı, ateş) vakit geçirmeden hekime başvurun ve uygun tedavi olun.
• Östaki borusu fonksiyonunu desteklemek amacıyla sigara ve pasif dumandan kaçının.
• Kulak temizliğinde kulak çöpü veya benzeri keskin cisimler kullanmayın; dış kulak temizliğini banyo sırasında yapın.
• Kulak ağrısı veya işitme azlığı yaşayan kişiler düzenli kulak muayenesi yaptırmalıdır.
• Daha önce kolesteatoma nedeniyle operasyon geçirenler, önerilen kontrol programına uymalıdır.

Unutmayın: Kolesteatoma ciddi bir kulak hastalığıdır; ihmal edildiğinde işitme kaybı, denge sorunları, menenjit gibi yaşamı tehdit eden komplikasyonlara yol açabilir. Erken teşhis ve tedavi olumlu sonuçlar için anahtardır.