Larenjit

Larenjit Nedir?

Larenjit, gırtlağın (larinks) iltihaplanmasıdır. Gırtlak; ses tellerini barındıran, soluk borusunun girişinde yer alan ve ses oluşumunda görev alan bir organdır. Bu bölgenin iltihaplanması, ses tellerinin şişmesine ve normal titreşiminin bozulmasına yol açar. Sonuçta ses kısıklığı, kaba ses, hatta geçici ses kaybı görülebilir.

Larenjit, toplumda sık karşılaşılan bir hastalıktır ve genellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarının bir parçası olarak gelişir. Akut (kısa süreli) ve kronik (uzun süreli) olmak üzere iki ana tipte incelenir. Akut larenjit genellikle birkaç gün içinde başlar ve 2-3 hafta içinde iyileşir. Kronik larenjit ise haftalarca veya aylarca sürebilir ve altta yatan bazı nedenlerin (reflü, sigara, ses tellerinin aşırı zorlanması) araştırılmasını gerektirir. "Gırtlak iltihabı" olarak da bilinir.

Belirtileri Nelerdir?

Larenjitin temel belirtisi ses kısıklığıdır. Bununla birlikte görülen diğer belirtiler şunlardır:

• Sesin çatallaşması, kısılması veya tamamen kaybolması
• Boğazda gıcık, yanma ve kaşıntı hissi
• Kuru ve takılan öksürük
• Yutarken ağrı veya takılma hissi
• Boğazı temizleme ihtiyacının artması
• Konuşmanın efor gerektirmesi, sesin kısa sürede yorulması
• Hafif ateş, halsizlik, baş ve boğaz ağrısı (enfeksiyon kaynaklı ise)

Bebeklerde ve çocuklarda larenjit, havayolunun daralmasına bağlı olarak krup tablosuna yol açabilir. Bu durumda çocukta sert, havlayan tarzda öksürük, nefes alırken hırıltı (stridor), burun kanadı solunumu ve huzursuzluk görülebilir. Bu belirtiler acil tıbbi müdahale gerektirir; vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Akut larenjitin en sık nedeni viral enfeksiyonlardır. Soğuk algınlığı, grip, parainfluenza ve adenovirüsler gibi virüsler gırtlak ve ses tellerini iltihaplandırabilir. Nadiren bakteriyel enfeksiyonlar da larenjite neden olabilir; bu durum daha çok bağışıklığı baskılanmış kişilerde veya antibiyotik kullanımı gerektiren tablolarda görülür.

Kronik larenjitin nedenleri arasında şunlar bulunur:

• Uzun süreli ve yoğun ses kullanımı (bağırmak, topluluk önünde konuşmak, şarkı söylemek)
• Gastroözofageal reflü (mide asidinin yemek borusu ve boğaza geri kaçması)
• Sigara, elektronik sigara ve alkol kullanımı
• Kuru, kirli, tozlu veya kimyasal maddelerle yüklü ortamlar
• Burun tıkanıklığı nedeniyle ağızdan nefes alma ve boğazda tahriş
• Uzun süreli alerjik rinit veya sinüzit gibi kronik üst solunum yolu hastalıkları
• Ses tellerinde nodül, polip, kist veya vokal kord paralizi

Risk faktörleri arasında; öğretmenlik, çağrı merkezi çalışanlığı, spikerlik, şarkıcılık gibi sesli meslekler, sigara içenlerle aynı ortamda bulunma, kronik reflü, yaşlılık ve bağışıklık sistemi zayıflığı sayılabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Larenjit tanısı çoğunlukla klinik bulgularla konur. Doktor, hastanın öyküsünü alır, ses kısıklığının süresini ve ilişkili belirtileri sorgular. Fizik muayenede boyunda lenf bezleri, ağız ve boğaz muayenesi yapılır. Kesin tanı için laringoskopi uygulanabilir. Bu işlemde gırtlağa özel bir aletle (laringoskop) bakılır; ses tellerinin rengi, hareketi ve kapanması değerlendirilir. Laringoskopi genellikle ağrısızdır ve muayene sırasında yapılabilir.

Belirtiler 3 haftadan uzun sürüyorsa veya şiddetli ise, altta yatan başka bir sorunu ekarte etmek için görüntüleme yöntemleri (örneğin bilgisayarlı tomografi) veya ses tellerinden örnek alma (biyopsi) gerekebilir. Sigara kullanan bireylerde kalıcı ses kısıklığı, larenks kanseri riski nedeniyle dikkatle değerlendirilmelidir. Dolayısıyla 3 haftayı aşan her ses kısıklığında mutlaka bir Kulak Burun Boğaz (KBB) hekimine başvurulmalıdır.

Tedavi ve Korunma

Akut viral larenjitin spesifik bir tedavisi yoktur; hastalık genellikle kendiliğinden iyileşir. Tedavide amaç belirtileri hafifletmek ve iyileşmeyi desteklemektir. Öneriler şunlardır:

• Ses istirahati: Konuşmaktan kaçının, fısıldamayın; çünkü fısıldamak ses tellerini daha fazla zorlar. Gerekirse not alarak iletişim kurun.
• Bol sıvı tüketin: Ilık su, bitki çayları içirin; kafein ve alkolden uzak durun.
• Ortam havasını nemlendirin: Kuru hava ses tellerini tahriş eder, buhar solumak rahatlatıcı olabilir.
• Sigara ve dumanlı ortamlardan kaçının; tütün ürünleri iyileşmeyi geciktirir.
• Ağrı ve ateş için doktorun önerdiği basit ağrı kesiciler kullanılabilir.
• Boğaz pastilleri veya bal gibi doğal ürünler boğazı yatıştırabilir.

Bakteriyel larenjit düşünülüyorsa doktor antibiyotik reçete edebilir. Kronik larenjitte ise altta yatan nedenin tedavisi esastır. Örneğin reflü varsa proton pompa inhibitörleri, alerji varsa antihistaminikler ve alerjenlerden kaçınma önerilir. Ses tellerinde nodül veya polip varsa ses terapisi ve bazı durumlarda cerrahi düşünülebilir.

Larenjitten korunmak için bağışıklık sistemini güçlü tutmak, hijyene dikkat etmek, sesi doğru kullanmak ve tahriş edici maddelerden uzak durmak gerekir. Ses kullanımı gerektiren işlerde çalışanların seslerini ısıtma ve dinlendirme rutinleri oluşturması faydalıdır. Yeterli uyku, dengeli beslenme ve düzenli egzersiz de genel sağlığı ve gırtlak sağlığını olumlu etkiler.

Ne zaman doktora gitmeli? Ses kısıklığı 3 haftadan uzun sürüyor, nefes almakta zorluk, yutma güçlüğü, balgamda kan veya boyunda şişlik varsa mutlaka bir doktora başvurulmalıdır. Çocuklarda ve bebeklerde yüksek ateş, salya akması, nefes alırken hırıltı veya morarma gibi acil bulgular varlığında derhal acil servis aranmalıdır.