Perianal Apse

Genel Cerrahi
Halk arasında: Makat apsesi, Anal apse, Anorektal apse

Perianal apse, makat çevresindeki salgı bezlerinin tıkanıp enfekte olmasıyla oluşan ağrılı irin birikimidir. Zonklayıcı ağrı, kızarık şişlik ve ateş tipik belirtilerdir; oturmak ve dışkılamak ağrıyı artırır. Tedavinin temeli irinin cerrahi olarak boşaltılmasıdır, yalnızca antibiyotik çoğu zaman yeterli olmaz. Tedavi edilmeyen apselerin bir kısmında anal fistül gelişebilir; bu nedenle genel cerrahi muayenesi önemlidir.

Perianal Apse Nedir?

Perianal apse, makat (anüs) çevresindeki dokularda iltihaplı sıvı (irin) birikmesiyle oluşan, ağrılı bir enfeksiyondur. Makat kanalının iç yüzeyinde, mukus salgılayan küçük bezler bulunur. Bu bezlerin kanalları tıkandığında içlerinde bakteriler çoğalır ve enfeksiyon gelişir. Enfeksiyon çevre dokulara yayılarak irin dolu bir kese, yani apse oluşturur.

Perianal apse oldukça sık görülen bir rahatsızlıktır. Her yaşta görülebilir; ancak en sık 20–40 yaşları arasındaki erkeklerde ortaya çıkar. Bebeklerde de, özellikle ilk yıl içinde görülebilir.

Perianal apse kendiliğinden geçmez ve genellikle antibiyotiklerle tek başına tedavi edilemez. Temel tedavisi, apsenin cerrahi olarak açılarak irinin boşaltılmasıdır (drenaj). Tedavi edilmezse apse büyüyebilir, yayılabilir ve ciddi enfeksiyonlara yol açabilir. Apse tedavisinden sonra hastaların bir kısmında, makat kanalı ile makat çevresindeki cilt arasında anormal bir tünel olan anal fistül gelişebilir.

Perianal Apse Türleri

Apseler, makat çevresinde yerleştikleri derinliğe ve bölgeye göre sınıflandırılır:

  • Perianal apse: Makat deliğinin hemen yakınında, cilt altında yerleşen, en sık görülen ve en yüzeysel apse türüdür.
  • İskiyorektal apse: Makat ve kalça kemiği arasındaki yağlı dokuda, daha derinde yerleşen apse. Daha büyük ve yaygın olabilir.
  • İntersfinkterik apse: Makatı çevreleyen iç ve dış kas halkaları arasında yerleşen apse; dışarıdan görülmeyebilir.
  • Supralevator apse: Pelvis tabanındaki kasların üzerinde, derin yerleşimli, nadir görülen apse.
  • Nal (at nalı) apse: Makatın her iki tarafına yayılan apse.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Perianal apselerin büyük çoğunluğu, makat bezlerinin tıkanması ve enfekte olmasıyla gelişir (kriptoglandüler apse). Bunun dışında bazı hastalıklar ve durumlar apse riskini artırır:

  • Crohn hastalığı ve diğer inflamatuvar bağırsak hastalıkları
  • Diyabet: Özellikle kan şekeri kontrolsüz olan hastalarda enfeksiyon riski artar.
  • Bağışıklık sisteminin zayıflaması: HIV enfeksiyonu, kemoterapi, uzun süreli kortizon ve bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı.
  • Kronik kabızlık veya ishal
  • Anal fissür ve hemoroid
  • Anal bölgeye travma ve yabancı cisim
  • Anal cinsel ilişki ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
  • Pilonidal sinüs ve hidradenitis suppurativa: Benzer bölgede apse oluşturabilen ancak farklı hastalıklardır.
  • Tüberküloz ve bazı nadir enfeksiyonlar
  • Makat bölgesine radyoterapi ve bazı kanserler
  • Obezite ve sigara

Belirtileri Nelerdir?

  • Makat çevresinde sürekli, zonklayıcı ağrı: En belirgin belirtidir. Oturunca, yürüyünce, öksürünce ve dışkılama sırasında artar. Ağrı genellikle günler içinde giderek şiddetlenir.
  • Makat çevresinde şişlik, kızarıklık ve sıcaklık: Ele gelen, hassas bir kitle.
  • Ateş ve titreme
  • Halsizlik ve genel durum bozukluğu
  • İrinli veya kanlı akıntı: Apse kendiliğinden patlarsa akıntı olur ve ağrı geçici olarak azalabilir.
  • Dışkılamada veya idrar yapmada güçlük: Derin apselerde.
  • Kabızlık

Derin yerleşimli apselerde (iskiyorektal, intersfinkterik ve supralevator) dışarıdan belirgin bir şişlik görülmeyebilir; ancak makatta derin, künt ağrı, ateş ve rektumda dolgunluk hissi olabilir. Bebeklerde huzursuzluk, ağlama ve makat çevresinde kızarık şişlik görülür.

Tanı Nasıl Konur?

  • Fizik muayene: Yüzeysel apselerin çoğu, makat çevresinin görülmesi ve elle muayenesiyle kolayca tanınır.
  • Parmakla rektal muayene: Derin apselerin saptanmasında yardımcı olur; ağrı nedeniyle bazen anestezi altında yapılması gerekebilir.
  • Endoanal ultrason, MR veya bilgisayarlı tomografi: Derin, karmaşık veya tekrarlayan apselerde ve fistül şüphesinde apsenin yerini ve yayılımını belirlemek için kullanılır. Pelvik MR, fistül yolunu göstermede özellikle değerlidir.
  • Kan testleri: Kan sayımı, iltihap göstergeleri ve kan şekeri.
  • Altta yatan hastalıkların araştırılması: Tekrarlayan veya karmaşık apselerde Crohn hastalığı açısından kolonoskopi gerekebilir.

Tedavi Seçenekleri

Cerrahi Drenaj

Perianal apsenin temel ve en etkili tedavisi, apsenin bir cerrah tarafından küçük bir kesiyle açılması ve irinin boşaltılmasıdır. Tedavide gecikilmemesi, apsenin büyüyerek derin dokulara ve kaslara yayılmasını önlemek için önemlidir.

  • Küçük ve yüzeysel apseler genellikle lokal anestezi altında, muayenehane veya acil servis koşullarında boşaltılabilir.
  • Büyük, derin veya karmaşık apseler ameliyathanede, genel veya bölgesel anestezi altında boşaltılır.
  • Gerekirse boşluğun açık kalması ve iyileşmenin içeriden dışarıya doğru olması için gazlı bez yerleştirilebilir veya küçük bir dren konabilir.
  • Ameliyat sırasında fistül saptanırsa, fistülün içinden yumuşak bir ip (seton) geçirilebilir.

Antibiyotikler

Antibiyotikler tek başına apseyi iyileştirmez; ancak şu durumlarda drenajla birlikte kullanılır:

  • Çevre dokuya yayılan enfeksiyon (selülit)
  • Diyabet ve bağışıklık sistemi zayıf hastalar
  • Kalp kapak hastalığı veya kapak protezi olanlar
  • Ateş ve genel durum bozukluğu olan hastalar

Ağrı Tedavisi

Ağrı kesiciler ve ılık oturma banyoları ağrının azaltılmasına yardımcı olur.

Altta Yatan Hastalığın Tedavisi

Crohn hastalığı, diyabet ve diğer hastalıkların kontrol altına alınması, apselerin tekrarlamasını önlemek için önemlidir.

Ameliyat Sonrası Bakım

  • Oturma banyosu: Günde 2–3 kez ve her dışkılamadan sonra 10–15 dakika ılık suda oturmak, bölgeyi temizler, ağrıyı azaltır ve iyileşmeyi hızlandırır.
  • Pansuman: Hekiminizin önerdiği şekilde yara pansumanı yapın; yara tamamen kapanana kadar akıntı olması normaldir.
  • Ağrı kesiciler ve antibiyotikler: Hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
  • Kabızlıktan kaçının: Bol su için, lifli besinler tüketin; gerekirse hekiminizin önerdiği dışkı yumuşatıcıları kullanın.
  • Hijyen: Bölgeyi temiz ve kuru tutun; dışkılama sonrası su ile temizlik yapın.
  • Kontrol muayeneleri: Yaranın iyileşmesi ve fistül gelişip gelişmediğinin takibi için kontrollerinize gidin.

Yara genellikle birkaç hafta içinde iyileşir.

Olası Komplikasyonlar

  • Anal fistül: Apse tedavisinden sonra hastaların bir kısmında makat kanalı ile cilt arasında anormal bir tünel gelişir. Fistül, makat çevresinde sürekli veya aralıklı akıntı yapan küçük bir delik şeklinde kendini gösterir ve genellikle cerrahi tedavi gerektirir.
  • Apsenin tekrarlaması
  • Enfeksiyonun yayılması: Tedavi edilmeyen veya geç tedavi edilen apselerde enfeksiyon çevre dokulara ve kana yayılabilir (sepsis).
  • Fournier gangreni: Makat ve genital bölgede hızla yayılan, doku ölümüne yol açan, hayatı tehdit eden nadir bir enfeksiyondur. Özellikle diyabet ve bağışıklık sistemi zayıf hastalarda risk artar. Acil cerrahi gerektirir.
  • Gaita kaçırma: Nadiren, özellikle tekrarlayan ve karmaşık apselerde veya ameliyatlarda makat kaslarının etkilenmesine bağlı olarak.

Korunma Yolları

  • Kabızlıktan kaçının: Bol su için, lifli beslenin ve düzenli egzersiz yapın.
  • Makat bölgesinin hijyenine dikkat edin; dışkılama sonrası bölgeyi nazikçe temizleyin.
  • Diyabetinizi kontrol altında tutun.
  • Crohn hastalığı gibi kronik hastalıklarınızın tedavisine düzenli devam edin.
  • Güvenli cinsel ilişki için prezervatif kullanın.
  • Bebeklerde bez bölgesini temiz ve kuru tutun; bezleri sık değiştirin.

Sık Sorulan Sorular

  • Perianal apse kendiliğinden geçer mi? Hayır; apse kendiliğinden patlayabilir ve ağrı geçici olarak azalabilir, ancak tam iyileşme için genellikle cerrahi drenaj gerekir.
  • Apse ile hemoroid nasıl ayırt edilir? Apse genellikle sürekli ve giderek artan zonklayıcı ağrı, kızarıklık, sıcaklık ve ateşle seyreder; hemoroidde ise kanama ve kaşıntı ön plandadır. Ayrımı hekim yapar.
  • Ameliyattan sonra fistül gelişir mi? Hastaların bir kısmında fistül gelişebilir; bu nedenle kontrol muayeneleri önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Makat çevresinde giderek artan ağrı, şişlik, kızarıklık, sıcaklık veya irinli akıntı fark ederseniz; özellikle ateş eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanına başvurun. Apse tedavisinden sonra makat çevresinde sürekli akıntı yapan bir delik fark ederseniz de hekiminize başvurun.

Acil durum: Yüksek ateş ve titreme, makat ve genital bölgede hızla yayılan kızarıklık, şişlik, morarma veya siyahlaşma, çok şiddetli ağrı, idrar yapamama, baş dönmesi, bilinç bulanıklığı veya tansiyon düşüklüğü varsa beklemeden acil servise başvurun. Diyabet hastaları ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar bu belirtiler açısından özellikle dikkatli olmalıdır.

Perianal apse genel cerrahi uzmanları tarafından tedavi edilir; karmaşık ve tekrarlayan olgularda kolon ve rektum cerrahisi, Crohn hastalığında gastroenteroloji, bebek ve çocuklarda çocuk cerrahisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Perianal apse kendiliğinden geçer mi?

Bazen apse kendiliğinden patlayıp boşalabilir ve ağrı azalabilir; ancak irin tam boşalmayabilir ve apse tekrarlayabilir. Bu nedenle genel cerrahi uzmanı tarafından muayene edilmek ve gerekirse cerrahi olarak boşaltılmak gerekir.

Makattaki şişlik apse mi, hemoroid mi?

Her ikisi de ağrı ve şişlik yapabilir. Giderek büyüyen, kızarık, sıcak ve zonklayıcı ağrılı bir şişlik ile ateş eşlik ediyorsa apse daha olasıdır. Kesin ayrımı fizik muayeneyle hekim yapar.

Antibiyotik kullanmak yeterli olur mu?

Genellikle hayır. Apsenin temel tedavisi irinin boşaltılmasıdır. Antibiyotik, hekimin gerekli gördüğü durumlarda drenaja ek olarak kullanılır.

Apse ameliyatından sonra fistül gelişir mi?

Apse geçiren kişilerin bir kısmında sonradan anal fistül gelişebilir. İyileşme sonrası akıntının devam etmesi ya da aynı yerde tekrar şişlik çıkması durumunda yeniden hekime başvurmak gerekir.

Hangi durumda acile gitmeliyim?

Yüksek ateş, titreme, hızla yayılan kızarıklık, idrar yapamama ya da genel durumunuzda belirgin kötüleşme varsa beklemeden acil servise başvurmalısınız.

Perianal Apse ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Perianal Apse ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →