Rahim Kanseri

Rahim Kanseri Nedir?

Rahim kanseri, kadın üreme organlarından biri olan rahimde (uterus) gelişen kötü huylu tümörlerin genel adıdır. Rahim kanserlerinin büyük çoğunluğu, rahmin iç yüzeyini döşeyen ve her ay adet kanaması ile dökülen tabakadan, yani endometriyumdan kaynaklanır. Bu nedenle rahim kanseri denildiğinde genellikle endometriyum kanseri kastedilir. Daha nadir olarak rahmin kas tabakasından gelişen uterin sarkomlar da görülür.

Endometriyum kanseri, gelişmiş ülkelerde kadın üreme organlarında en sık görülen kanserdir. Çoğunlukla menopoz sonrası dönemde, 50–70 yaşları arasında görülür; ancak daha genç kadınlarda da ortaya çıkabilir. Obezite oranlarının artmasıyla birlikte son yıllarda görülme sıklığı artmaktadır.

Rahim kanserinin en önemli özelliği, çoğu zaman erken dönemde belirti vermesidir: Menopoz sonrası vajinal kanama, hastaların büyük çoğunluğunda ilk ve en önemli belirtidir. Bu nedenle hastaların çoğu, hastalık henüz rahimle sınırlıyken tanı alır ve erken evrede tedavi edilen hastalarda iyileşme oranları oldukça yüksektir.

Rahim kanseri, rahim ağzı (serviks) kanserinden farklı bir hastalıktır. Rahim ağzı kanseri büyük ölçüde HPV enfeksiyonu ile ilişkilidir ve smear testi ile taranabilir; endometriyum kanseri için ise smear testi güvenilir bir tarama yöntemi değildir.

Türleri

• Endometriyum kanseri: Rahim kanserlerinin büyük çoğunluğunu oluşturur.
  • Endometrioid tip: En sık görülen türdür; genellikle östrojen hormonunun uzun süreli etkisiyle ilişkilidir, yavaş ilerler ve tedaviye iyi yanıt verir.
  • Daha agresif türler: Seröz, berrak hücreli ve karsinosarkom gibi türler daha az görülür, daha hızlı ilerleyebilir ve genellikle ileri yaştaki kadınlarda görülür.
• Uterin sarkomlar: Rahmin kas tabakasından veya bağ dokusundan gelişen nadir tümörlerdir (leiomiyosarkom gibi). Genellikle daha agresif seyreder.

Risk Faktörleri

Endometriyum kanserinin gelişmesinde, rahim iç zarının progesteron hormonu ile dengelenmeden uzun süre östrojen hormonunun etkisinde kalması önemli rol oynar:

• Obezite: En önemli risk faktörlerinden biridir. Yağ dokusu östrojen üretir; kilo arttıkça risk belirgin şekilde artar.
• İleri yaş ve menopoz sonrası dönem
• Yalnızca östrojen içeren hormon tedavisi: Rahmi alınmamış kadınlarda progesteron eklenmeden östrojen kullanılması.
• Polikistik over sendromu (PKOS): Düzensiz yumurtlama nedeniyle rahim iç zarının sürekli östrojen etkisinde kalması.
• Hiç doğum yapmamış olmak
• Erken yaşta adet görmeye başlama ve geç menopoz
• Diyabet ve insülin direnci
• Yüksek tansiyon
• Tamoksifen kullanımı: Meme kanseri tedavisinde kullanılan bu ilaç rahim iç zarını etkileyerek riski artırabilir; kullanan kadınların anormal kanamalar açısından dikkatli olması gerekir.
• Endometriyal hiperplazi: Rahim iç zarının anormal kalınlaşması; özellikle atipik hiperplazi kansere öncül bir durumdur.
• Lynch sendromu: Kalıtsal bir sendromdur; endometriyum, kalın bağırsak ve yumurtalık kanseri riskini belirgin şekilde artırır.
• Ailede endometriyum veya kalın bağırsak kanseri öyküsü
• Daha önce pelvik bölgeye radyoterapi almış olmak

Riski Azaltan Etkenler

• Doğum kontrol haplarının kullanılmış olması (kullanım bittikten sonra da yıllarca koruyucu etki sürer)
• Hormonlu rahim içi araç kullanımı
• Sağlıklı kilo ve düzenli fiziksel aktivite
• Doğum yapmış olmak

Belirtileri Nelerdir?

• Menopoz sonrası vajinal kanama: En önemli ve en sık belirtidir. Menopoza girmiş bir kadında az miktarda lekelenme dahil her türlü kanama mutlaka araştırılmalıdır.
• Adetler arasında kanama
• Normalden daha yoğun, uzun süren veya sık adet kanamaları: Özellikle 40 yaş üzerindeki kadınlarda.
• Kanlı, sulu veya kötü kokulu vajinal akıntı
• Kasık ve karın alt kısmında ağrı veya baskı hissi
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• İleri evrede: Açıklanamayan kilo kaybı, karında şişlik, idrar ve dışkılama alışkanlıklarında değişiklik, bacaklarda şişlik, yorgunluk.

Bu belirtiler rahim kanseri dışında miyom, polip, rahim iç zarı incelmesi (atrofi), hormon dengesizlikleri ve enfeksiyonlar gibi pek çok iyi huylu durumda da görülebilir. Ancak nedeni ne olursa olsun, değerlendirilmesi gerekir.

Tanı Nasıl Konur?

• Jinekolojik muayene
• Transvajinal ultrasonografi: Rahim iç zarının kalınlığı ölçülür; menopoz sonrası kadınlarda kalınlık artışı ileri değerlendirme gerektirir.
• Endometriyal biyopsi: Rahim iç zarından ince bir kanülle doku örneği alınması; genellikle muayenehane koşullarında yapılabilir. Tanı patolojik inceleme ile kesinleşir.
• Histeroskopi: Rahim içine ince bir kamera ile girilerek doğrudan görüntüleme ve şüpheli alanlardan hedefe yönelik biyopsi alınması.
• Fraksiyone küretaj: Biyopsi yapılamayan veya sonuç yetersiz olan durumlarda.
• Evreleme için görüntüleme: Pelvik MR, bilgisayarlı tomografi, gerekirse PET-BT ile hastalığın yayılımının değerlendirilmesi.
• Kan testleri: Kan sayımı, CA-125 (bazı durumlarda), böbrek ve karaciğer fonksiyonları.
• Moleküler ve genetik testler: Tümör dokusunda Lynch sendromu ile ilişkili değişikliklerin araştırılması ve tümörün moleküler sınıflandırması; tedavi planlamasında ve aile taramasında önemlidir.

Evreleme

Hastalığın evresi; tümörün rahim duvarında ne kadar derine ilerlediğine, rahim ağzına, yumurtalıklara, lenf bezlerine veya uzak organlara yayılıp yayılmadığına göre belirlenir. Evreleme genellikle ameliyat sırasında elde edilen bilgilerle kesinleşir. Erken evrede tümör rahimle sınırlıdır.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi; kanserin türüne, evresine, tümörün özelliklerine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve çocuk sahibi olma isteğine göre jinekolojik onkoloji uzmanlarının yer aldığı bir ekip tarafından planlanır.

• Cerrahi: Tedavinin temelidir. Genellikle rahmin, rahim ağzının, her iki yumurtalığın ve tüplerin alınmasını (total histerektomi ve bilateral salpingo-ooferektomi) içerir. Gerekirse lenf bezlerinin değerlendirilmesi için sentinel lenf nodu biyopsisi veya lenf bezi diseksiyonu yapılır. Uygun hastalarda ameliyat laparoskopik veya robotik (kapalı) yöntemle yapılabilir; bu yöntemler daha hızlı iyileşme sağlar.
• Radyoterapi: Ameliyat sonrası nüks riskini azaltmak için vajinal kubbeye uygulanan iç radyoterapi (brakiterapi) veya dış radyoterapi; ameliyat olamayan hastalarda ana tedavi olarak.
• Kemoterapi: İleri evre, yüksek riskli veya tekrarlayan hastalıkta.
• Hormon tedavisi: Progesteron tedavisi gibi; özellikle hormon reseptörü pozitif tümörlerde ve ileri evre hastalıkta.
• İmmünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler: Belirli moleküler özellikler taşıyan tümörlerde (örneğin mismatch repair eksikliği olanlarda) etkili yeni tedavi seçenekleri.
• Doğurganlığı koruyucu tedavi: Çocuk sahibi olmak isteyen, çok erken evre ve düşük riskli tümörü olan genç kadınlarda, seçilmiş durumlarda yüksek doz progesteron tedavisi ve yakın takip ile rahim korunmaya çalışılabilir. Doğum sonrası genellikle cerrahi tedavi tamamlanır.

Tedavi Sonrası Takip

Tedavi sonrası düzenli kontroller, ilk yıllarda daha sık olmak üzere yıllarca sürdürülür. Takipte jinekolojik muayene ve gerektiğinde görüntüleme yapılır. Vajinal kanama, karın ağrısı, kilo kaybı, öksürük veya bacakta şişlik gibi yeni belirtiler hekime bildirilmelidir. Yumurtalıkların alınmasına bağlı erken menopoz belirtileri, vajinal kuruluk ve cinsel yaşamla ilgili sorunlar için destek alınabilir. Lynch sendromu saptanan hastaların aile bireylerine genetik danışmanlık önerilir.

Korunma ve Erken Tanı

• Sağlıklı kiloyu koruyun: Rahim kanserinden korunmada en etkili yöntemlerden biridir.
• Düzenli fiziksel aktivite yapın.
• Diyabet ve tansiyonu kontrol altında tutun.
• Menopozda hormon tedavisi: Rahmi olan kadınlarda östrojen, progesteron ile birlikte verilmelidir; hormon tedavisinin risk ve faydalarını hekiminizle konuşun.
• Adet düzensizliklerini tedavi ettirin: Özellikle PKOS'u olan kadınlarda rahim iç zarının korunması önemlidir.
• Anormal kanamaları ihmal etmeyin: Menopoz sonrası her kanama mutlaka araştırılmalıdır.
• Lynch sendromu taşıyıcıları: Düzenli takip ve çocuk sahibi olma planı tamamlandıktan sonra koruyucu cerrahi seçenekleri hekimle değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

• Smear testi rahim kanserini gösterir mi? Smear testi rahim ağzı kanseri taraması içindir; rahim iç zarı kanserini güvenilir şekilde göstermez.
• Rahim kanseri tedavi edilebilir mi? Erken evrede tanı alan hastaların büyük çoğunluğu cerrahi tedavi ile iyileşir.
• Miyom kansere dönüşür mü? Miyomlar iyi huylu tümörlerdir ve kansere dönüşmeleri son derece nadirdir; ancak hızlı büyüyen kitleler değerlendirilmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Menopoza girdikten sonra az miktarda da olsa vajinal kanama veya lekelenme olursa, adetler arasında kanama, normalden çok daha yoğun veya uzun süren adetler, kanlı ya da kötü kokulu vajinal akıntı veya kasık ağrısı yaşıyorsanız vakit kaybetmeden bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurun. Ailenizde rahim veya kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa hekiminizi bilgilendirin.

Acil durum: Çok yoğun ve durmayan vajinal kanama, baş dönmesi, bayılma, çarpıntı, şiddetli karın ağrısı ya da bacakta ağrılı şişlik ile birlikte ani nefes darlığı varsa beklemeden acil servise başvurun.

Rahim kanseri kadın hastalıkları ve doğum ve jinekolojik onkoloji cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi ve kalıtsal risk durumunda tıbbi genetik uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.