Renal arter stenozu

Renal Arter Stenozu Nedir?

Renal arter stenozu, böbreklere kan taşıyan atardamarlardan (renal arterler) birinin veya her ikisinin daralmasıdır. Daralma, böbreğe giden kan akımını azaltır. Böbrek, kan akımının azaldığını "tansiyonun düştüğü" şeklinde algılar ve tansiyonu yükselten hormonlar (renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi) salgılar. Bunun sonucunda tansiyon yükselir; bu duruma renovasküler hipertansiyon denir. Uzun süreli ve ileri derecede daralma, etkilenen böbreğin zamanla küçülmesine ve işlevlerinin azalmasına (iskemik nefropati) da yol açabilir.

Renal arter stenozu, ikincil (başka bir hastalığa bağlı) yüksek tansiyonun en sık nedenlerinden biridir. Genellikle ileri yaşta, damar sertliği olan kişilerde görülür; daha nadiren genç kadınlarda farklı bir damar hastalığına bağlı olarak ortaya çıkar. Tanının konması önemlidir; çünkü bazı hastalarda daralmanın tedavisiyle tansiyon kontrolü belirgin şekilde iyileşebilir ve böbrek işlevleri korunabilir.

Nedenleri

Ateroskleroz (Damar Sertliği)

Renal arter stenozunun en sık nedenidir (vakaların büyük çoğunluğu). Damar duvarında kolesterol ve diğer maddelerin birikerek plak oluşturmasıyla gelişir. Daralma genellikle atardamarın aortadan çıktığı başlangıç bölümündedir. Özellikle 50 yaş üzerindeki kişilerde, sigara içenlerde, diyabeti, yüksek kolesterolü olanlarda ve vücudun başka damarlarında da (kalp, boyun, bacak) damar hastalığı bulunanlarda sık görülür.

Fibromüsküler Displazi

Atardamar duvarının kas ve bağ dokusunun anormal gelişimiyle ortaya çıkan, damar sertliğine bağlı olmayan bir hastalıktır. Genellikle 15–50 yaşları arasındaki kadınlarda görülür. Atardamarın orta ve uç kısımlarında, anjiyografide "boncuk dizisi" görünümü veren daralmalar oluşturur. Boyun damarları gibi başka atardamarları da etkileyebilir. Tedaviye yanıtı genellikle çok iyidir.

Diğer Nadir Nedenler

• Damar iltihapları (Takayasu arteriti gibi vaskülitler)
• Nörofibromatozis gibi genetik hastalıklar
• Aort diseksiyonu, damar pıhtıları ve dışarıdan baskı yapan kitleler
• Böbrek nakli sonrası nakil böbreğin atardamarında daralma
• Göğüs-karın bölgesine radyoterapi

Risk Faktörleri

• İleri yaş
• Sigara kullanımı
• Yüksek kolesterol
• Diyabet
• Uzun süreli yüksek tansiyon
• Koroner arter hastalığı, karotis (boyun) atardamarı darlığı veya bacak damar hastalığı varlığı
• Ailede erken yaşta damar hastalığı öyküsü
• Fibromüsküler displazi için: kadın cinsiyet ve genç yaş

Belirtileri Nelerdir?

Renal arter stenozu çoğu zaman kendine özgü bir belirti vermez. Aşağıdaki durumlar renal arter stenozundan şüphelenilmesini sağlar:

• 30 yaşından önce veya 55 yaşından sonra yeni başlayan yüksek tansiyon
• Daha önce kontrol altındayken aniden kötüleşen tansiyon
• Dirençli hipertansiyon: İdrar söktürücü dahil üç veya daha fazla ilaca rağmen kontrol edilemeyen tansiyon
• Çok yüksek tansiyon (hipertansif kriz)
• Tansiyon ilacına (ACE inhibitörü veya ARB) başladıktan sonra böbrek değerlerinde belirgin bozulma
• Açıklanamayan böbrek işlev kaybı veya iki böbrek arasında belirgin boyut farkı
• Tekrarlayan ve açıklanamayan ani akciğer ödemi (flaş pulmoner ödem): Özellikle iki taraflı darlıkta, ani nefes darlığı atakları
• Karında, göbeğin yanlarında stetoskopla duyulan damar sesi (üfürüm)
• Kanda potasyum düşüklüğü

Tanı Nasıl Konur?

• Kan ve idrar testleri: Böbrek fonksiyonları (kreatinin, eGFR), potasyum düzeyi ve idrarda protein kaçağı değerlendirilir.
• Renal Doppler ultrasonografi: Böbrek atardamarlarındaki kan akım hızını ölçerek daralmayı gösterir; radyasyon ve ilaç içermez. Böbreklerin boyutları da değerlendirilir. İlk basamak tarama yöntemidir; ancak uygulayan kişinin deneyimine bağlıdır.
• BT anjiyografi: Atardamarları ayrıntılı olarak gösterir; ilaçlı (kontrast madde) olarak çekilir. Böbrek işlevleri ileri derecede bozuk hastalarda dikkatli kullanılır.
• MR anjiyografi: Radyasyon içermeyen alternatif bir yöntemdir.
• Kateter anjiyografisi: Tanıda altın standarttır. Kasıktaki atardamardan girilerek böbrek atardamarları görüntülenir; gerekirse aynı işlem sırasında tedavi de (balon ve stent) uygulanabilir.

Tedavi Seçenekleri

İlaç Tedavisi

Damar sertliğine bağlı renal arter stenozunda tedavinin temeli ilaç tedavisi ve risk faktörlerinin kontrolüdür. Yapılan büyük çalışmalar, bu hastaların çoğunda iyi bir ilaç tedavisinin, balon-stent işlemleri kadar etkili olduğunu göstermiştir.

• Tansiyon ilaçları: ACE inhibitörleri veya anjiyotensin reseptör blokerleri, kalsiyum kanal blokerleri ve idrar söktürücüler kullanılır. ACE inhibitörü veya ARB başlandıktan sonra böbrek değerleri ve potasyum yakından izlenir; özellikle iki taraflı darlık veya tek böbrekte darlık varsa böbrek işlevleri bozulabilir.
• Kolesterol düşürücü ilaçlar (statinler): Damar sertliğinin ilerlemesini yavaşlatır.
• Kan sulandırıcılar (aspirin gibi): Hekimin önerisiyle, kalp-damar olaylarını önlemek için.
• Diyabetin iyi kontrolü
• Sigaranın bırakılması: En önemli adımlardan biridir.

Girişimsel Tedavi: Balon Anjiyoplasti ve Stent

• Fibromüsküler displazide: Balon anjiyoplasti (daralmış damarın balonla genişletilmesi) tercih edilen tedavidir; başarı oranı yüksektir ve çoğu hastada tansiyon belirgin şekilde düzelir veya normale döner. Genellikle stent gerekmez.
• Aterosklerotik darlıkta: Balon ve stent işlemi her hastada uygulanmaz. İlaçlara rağmen kontrol edilemeyen tansiyon, tekrarlayan ani akciğer ödemi, hızla bozulan böbrek işlevleri veya tek çalışan böbrekte ileri darlık gibi seçilmiş durumlarda düşünülür.

Cerrahi Tedavi

Girişimsel tedavinin uygun olmadığı karmaşık durumlarda veya aort ameliyatıyla birlikte, böbrek atardamarının cerrahi olarak onarılması (bypass veya endarterektomi) nadiren uygulanabilir.

Olası Komplikasyonlar

• Kontrol edilemeyen yüksek tansiyon ve buna bağlı kalp krizi, inme ve kalp yetmezliği
• Kronik böbrek hastalığı ve böbrek yetmezliği
• Etkilenen böbreğin küçülmesi (atrofi)
• Ani akciğer ödemi
• Girişimsel işlemlere bağlı nadir komplikasyonlar: kanama, damar yaralanması, kontrast maddeye bağlı böbrek hasarı, kolesterol embolisi

Seyir ve Takip

Damar sertliğine bağlı renal arter stenozu zamanla ilerleyebilir; bu nedenle düzenli tansiyon ölçümü, böbrek fonksiyon testleri ve gerektiğinde Doppler ultrason ile takip önerilir. Bu hastalarda kalp krizi ve inme riski de yüksek olduğu için tedavinin amacı yalnızca böbrekleri değil, tüm damar sistemini korumaktır. Fibromüsküler displazide ise balon anjiyoplasti sonrası tansiyon çoğu zaman uzun süre kontrol altında kalır; ancak daralmanın tekrarlayabileceği göz önünde bulundurularak düzenli kontroller sürdürülmelidir. Balon veya stent işlemi yapılan hastalarda, işlemden sonra da tansiyon ilaçlarına ve risk faktörlerinin kontrolüne devam etmek gerekebilir.

Öneriler

• Tansiyon ilaçlarınızı düzenli kullanın ve evde tansiyonunuzu takip edin.
• Sigarayı bırakın; pasif içicilikten de uzak durun.
• Tuzu azaltın, sağlıklı beslenin ve düzenli egzersiz yapın.
• Kolesterol ve kan şekerinizi kontrol altında tutun.
• Böbrek fonksiyon testlerinizi düzenli yaptırın; özellikle yeni bir tansiyon ilacına başladığınızda kontrolleri aksatmayın.
• İltihap giderici ağrı kesicileri hekiminize danışmadan kullanmayın.
• Fibromüsküler displazi tanınız varsa, diğer damarların da (özellikle boyun damarları) değerlendirilmesi için hekiminize danışın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Genç yaşta veya 55 yaşından sonra yeni yüksek tansiyon saptandıysa
• Tansiyonunuz birden fazla ilaca rağmen kontrol altına alınamıyorsa
• Önceden kontrol altındaki tansiyonunuz aniden yükseldiyse
• Yeni bir tansiyon ilacından sonra böbrek değerleriniz bozulduysa

Acil durum: Ani ve şiddetli nefes darlığı, çok yüksek tansiyonla birlikte şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, göğüs ağrısı veya bilinç bulanıklığı gelişirse beklemeden 112'yi arayın.

Renal arter stenozu nefroloji, kardiyoloji ve iç hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilir; girişimsel tedaviler girişimsel radyoloji ve girişimsel kardiyoloji uzmanları, cerrahi tedavi kalp ve damar cerrahisi uzmanları tarafından yapılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.