Sakroiliak Eklem Disfonksiyonu

Fizyoterapi Ve Rehabilitasyon
Halk arasında: sakroiliak eklem ağrısı, sakroileit, sacroiliac, kalça-bel eklemi ağrısı

Sakroiliak eklem disfonksiyonu, omurganın alt ucundaki sakrum ile kalça kemiği arasındaki eklemin hareket veya yük aktarımının bozulması sonucu bel alt bölümünde, kalçada ve bazen bacak arkasında tek taraflı ağrıya yol açan bir durumdur. Bu sayfada belirtileri, hamilelik dahil nedenleri, tanı yöntemleri, tedavi seçenekleri, egzersiz önerileri ve hangi durumlarda doktora başvurulması gerektiği anlatılır.

Sakroiliak Eklem Disfonksiyonu Nedir?

Sakroiliak eklem, omurganın en alt bölümünde yer alan sakrum kemiği ile pelvisi oluşturan kalça kemiklerinin (iliyum) birleştiği eklemdir. Vücutta iki tane bulunur; biri sağda, biri solda. Bu eklemler çok geniş hareket yapmaz, asıl görevleri üst gövdenin ağırlığını bacaklara aktarmak ve yürürken, eğilirken ya da dönerken oluşan yükü sönümlemektir. Güçlü bağlarla desteklenirler.

Sakroiliak eklem disfonksiyonu, bu eklemin hareketinin normalden fazla ya da az olması, eklemde ağrılı bir sıkışma ya da bağlarda gerginlik bulunması durumunu anlatır. Sonuçta bel alt bölümünde, kalçada ve bazen bacak arkasında ağrı ortaya çıkar. Ağrı çoğu zaman tek taraflıdır. Halk arasında sıklıkla bel fıtığı ya da siyatik ile karıştırılır; çünkü yakınmalar birbirine benzeyebilir.

Bel ağrısı yakınması olan kişilerin önemli bir bölümünde sakroiliak eklemin katkısı olabileceği düşünülür, ancak kesin oran kaynaklara ve yöntemlere göre değişir. Tanı koymak çoğu zaman kolay değildir ve hekim değerlendirmesi gerektirir.

Belirtileri

  • Bel alt bölümünde ve kalçada ağrı: Genellikle bir tarafta, belin hemen altında ve kalçanın üst kısmında hissedilir. Kişi çoğu zaman ağrıyı bir parmakla işaret edebilir.
  • Ağrının kasığa, uyluğa veya bacağın arkasına yayılması; ancak diz altına nadiren iner.
  • Uzun süre oturunca, aynı pozisyonda durunca veya oturup kalkarken artan ağrı.
  • Merdiven çıkarken, yan yatarken, koşarken ya da bacak bacak üstüne atarken ağrının artması.
  • Sabahları bel ve kalçada sertlik hissi.
  • Yürürken veya ayakta dururken ağırlığı bir bacağa vermekte zorlanma, dengesizlik hissi.
  • Bazı kişilerde ağrıya ek olarak bacakta hafif uyuşma veya güçsüzlük hissi.

Yakınmalar günler içinde başlayabileceği gibi aylar içinde yavaşça artabilir. Hamilelik sırasında ve sonrasında özellikle sık görülür.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Sakroiliak eklem ağrısının tek bir nedeni yoktur; mekanik, yangısal ve hormonal birçok etken rol oynayabilir.

  • Hamilelik ve doğum: Hamilelikte salgılanan hormonlar bağları gevşetir ve pelvisin esnekliğini artırır. Büyüyen karın nedeniyle ağırlık dağılımı değişir. Bu, eklem üzerinde yük oluşturur.
  • Düşme, kalça üzerine düşme veya trafik kazası gibi travmalar.
  • Eklemde aşınma (osteoartrit) ve yaşa bağlı değişiklikler.
  • Bacak boyu farkı, yürüyüş bozukluğu veya ayak yapısına bağlı mekanik dengesizlikler.
  • Omurga ameliyatları, özellikle bel bölgesinde sabitleme (füzyon) yapılmışsa komşu eklemlerin daha çok yük taşıması.
  • Tekrarlayan, tek taraflı yüklenme: tek bacağa sürekli ağırlık verme, uzun süre koşma veya ağır kaldırma.
  • Yangısal romatizmal hastalıklar: ankilozan spondilit gibi hastalıklarda sakroiliak eklem iltihabı (sakroiliit) görülebilir; bu durum genç erişkinlerde, dinlenmekle geçmeyen sabah sertliğiyle gelebilir.
  • Nadiren eklemin enfeksiyonu.

Kadın olmak, hamilelik geçirmiş olmak, aşırı kilo, hareketsiz yaşam ve zayıf kalça ile gövde kasları risk faktörleri arasında sayılabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Sakroiliak eklem disfonksiyonunun tanısı, tek bir testle konabilen kesin bir tanı değildir. Hekim önce yakınmaları ve ağrının özelliklerini dinler, ardından fizik muayene yapar. Muayenede pelvise ve eklem çevresine baskı uygulayan bazı provokasyon testleri kullanılır. Birkaç testin birlikte pozitif çıkması tanıyı destekler.

  • Fizik muayene: Ağrılı noktanın belirlenmesi, kalça ve omurga hareketlerinin, kas gücünün ve yürüyüşün değerlendirilmesi.
  • Direkt grafi: Eklem aralığındaki aşınmayı ve belirgin yapısal sorunları gösterebilir.
  • Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Eklemdeki iltihabı (sakroiliit) ve bel fıtığı gibi benzer yakınma yapan sorunları ayırt etmeye yardımcı olur.
  • Bilgisayarlı tomografi (BT): Kemik yapıları ayrıntılı gösterir.
  • Kan tetkikleri: Yangısal romatizmal hastalıktan şüphe varsa iltihap göstergeleri ve gerekirse ek testler istenebilir.
  • Eklem içine tanı amaçlı enjeksiyon: Seçilmiş olgularda ağrının gerçekten bu eklemden kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için uygulanabilir.

Bel fıtığı, kalça eklemi sorunları, piriformis sendromu ve kas gerginlikleri benzer yakınma verebildiği için ayırıcı tanı önemlidir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, ağrının nedenine ve şiddetine göre bir hekim tarafından planlanır. Çoğu olguda ameliyatsız yöntemlerle yakınmalar kontrol altına alınabilir.

  • Dinlenme ve aktivite düzenlemesi: Ağrıyı artıran hareketlerden kısa süre kaçınmak; ancak uzun süre yatak istirahati önerilmez.
  • Soğuk veya sıcak uygulama: Hekim önerisine göre ağrı ve kas gerginliğini hafifletmek için kullanılabilir.
  • Ağrı kesici ve kas gevşetici ilaçlar: Türü, dozu ve süresi hekim tarafından belirlenir; kendi kendinize ilaç dozu ayarlamayın.
  • Fizik tedavi ve egzersiz: Tedavinin temel taşıdır; kalça, gövde ve pelvis kaslarını güçlendirmeyi ve esnekliği artırmayı amaçlar.
  • Manuel terapi ve mobilizasyon teknikleri: Eğitimli bir fizyoterapist veya hekim tarafından uygulanır.
  • Pelvik kuşak (kemer) kullanımı: Özellikle hamilelikte veya hareketli eklemde kısa süreli destek sağlayabilir; kullanımı hekim önerisiyle olmalıdır.
  • Enjeksiyon tedavileri: Ameliyatsız yöntemlerle yeterli rahatlama sağlanmayan olgularda hekim kontrolünde eklem içi enjeksiyon düşünülebilir.
  • Yangısal romatizmal bir hastalık saptanırsa romatoloji uzmanı tarafından altta yatan hastalığa yönelik özel tedavi verilir.

Ameliyat (eklem füzyonu) yalnızca uzun süren, diğer tedavilere yanıt vermeyen ve tanısı net olan çok seçilmiş olgularda gündeme gelir ve nadiren gerekir.

Egzersiz ve Fizyoterapi

Egzersiz, sakroiliak eklem disfonksiyonunun tedavisinde ve tekrarını önlemede en önemli unsurlardandır. Amaç, pelvisi saran kasların dengeli çalışmasını sağlayarak eklem üzerindeki yükü azaltmaktır. Programın bir fizyoterapist ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı tarafından kişiye özel hazırlanması gerekir.

  • Gövde ve karın derin kaslarını güçlendiren kontrollü egzersizler.
  • Kalça kaslarını (özellikle gluteal kasları) güçlendiren çalışmalar.
  • Kalça fleksörleri, uyluk arkası ve piriformis kaslarına yönelik hafif germe egzersizleri.
  • Denge ve tek bacak üzerinde durma çalışmaları: Pelvis stabilitesini artırır.
  • Yürüyüş, yüzme ve sabit bisiklet gibi düşük etkili aerobik aktiviteler.

Egzersiz sırasında ağrı belirgin biçimde artıyorsa durup uzmanınıza danışın. Zorlayıcı germe ve ani rotasyon hareketleri eklemi daha da kızdırabilir.

Günlük Yaşamda Neler Yapılabilir?

  • Uzun süre aynı pozisyonda oturmaktan ya da ayakta durmaktan kaçının; en azından belli aralıklarla pozisyon değiştirin.
  • Otururken ağırlığı iki kalçaya eşit dağıtın, bacak bacak üstüne atma alışkanlığını azaltın.
  • Ağır nesneleri kaldırırken belinizden değil dizlerinizden eğilin, yükü vücuda yakın tutun.
  • Uyurken yan yatıyorsanız dizlerinizin arasına yastık koymak pelvisi dengede tutabilir.
  • Tek bacağa yüklenerek durma alışkanlığından kaçının.
  • Kilonuz fazlaysa hekim eşliğinde kilo vermek eklem yükünü azaltır.
  • Hamileyseniz doğum hekiminizin ve fizyoterapistin önerdiği güvenli egzersizleri ve destek yöntemlerini kullanın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Bel alt bölgesi ve kalça ağrısı birkaç haftayı aşıyor, günlük yaşamınızı ve uykunuzu bozuyor ya da evde alınan önlemlerle geçmiyorsa bir hekime başvurun. Dinlenmekle geçmeyen, özellikle sabahları belirginleşen ve hareketle azalan ağrı yangısal bir hastalığın işareti olabilir.

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden acil servise başvurun:

  • İdrar ya da dışkıyı tutamama, genital bölgede uyuşma
  • Bacaklarda hızla artan güçsüzlük
  • Ateşle birlikte şiddetli bel veya kalça ağrısı (enfeksiyon olasılığı)
  • Ciddi bir düşme veya kaza sonrası gelişen şiddetli ağrı ve yürüyememe.

Sık Karşılaşılan Yanlış Anlayışlar

  • “Bel ağrısı hep bel fıtığıdır.” Doğru değil; sakroiliak eklem, kalça kasları ve diğer yapılar da benzer ağrıya yol açabilir.
  • “Eklem yerinden çıkmıştır, kütletmek gerekir.” Sakroiliak eklem çok sınırlı hareket eder; eklemin tamamen yerinden çıkması olağan değildir. Kendi kendinize zorlayıcı manipülasyon yapmayın veya eğitimsiz kişilere bırakmayın.
  • “Tamamen hareketsiz kalmak en iyisi.” Uzun süreli istirahat kasları zayıflatır ve iyileşmeyi geciktirebilir.
  • “Yalnızca hamilelikte görülür.” Hamilelikte sık olsa da erkeklerde ve hamile olmayan kadınlarda da görülebilir.

Hastalığın Seyri

Sakroiliak eklem disfonksiyonunun seyri nedene göre değişir. Hamilelikle ilişkili ağrılar doğumdan sonraki aylarda çoğunlukla azalır. Mekanik nedenli olgularda uygun egzersiz, duruş düzenlemesi ve gerekirse fizik tedavi ile yakınmaların büyük kısmı kontrol altına alınabilir. Yinelemeyi azaltmak için egzersiz programını sürdürmek ve tetikleyici hareketleri tanımak yararlıdır. Yangısal romatizmal bir hastalığa bağlı olan olgularda ise uzun vadeli takip ve düzenli tedavi gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Sakroiliak eklem ağrısı kendiliğinden geçer mi?

Hafif ve mekanik nedenli ağrılar dinlenme, aktivite düzenlemesi ve egzersizle birkaç hafta içinde azalabilir. Uzun süren veya sabah sertliğiyle giden ağrılarda hekim değerlendirmesi gerekir.

Sakroiliak eklem ağrısı nasıl anlaşılır?

Genellikle tek taraflı, belin alt kısmı ve kalçada hissedilen, oturup kalkarken ve merdiven çıkarken artan bir ağrıdır. Kesin tanı için hekim muayenesi ve gerekirse görüntüleme gerekir.

Hamilelikte sakroiliak eklem ağrısı normal midir?

Hormonal değişiklikler ve artan yük nedeniyle sık görülür. Yine de ağrı şiddetliyse veya günlük yaşamı kısıtlıyorsa doğum hekiminize ve fizyoterapiste danışın.

Sakroiliak eklem ağrısında hangi egzersizler yapılmalı?

Gövde, kalça ve pelvis kaslarını güçlendiren, düşük şiddetli ve kontrollü egzersizler yapılır. Program bir fizyoterapist veya fiziksel tıp uzmanı tarafından kişiye özel hazırlanmalıdır.

Hangi bölüme başvurmalıyım?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı ilk değerlendirme için uygundur; gerekirse romatoloji, ortopedi veya beyin ve sinir cerrahisi ile birlikte değerlendirilir.

Sakroiliak Eklem Disfonksiyonu ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Sakroiliak Eklem Disfonksiyonu ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →