Subdural hematom

Subdural Hematom Nedir?

Subdural hematom, beyni saran zarlardan en dıştaki sert zar (dura mater) ile onun altındaki ince zar (araknoid) arasında kan birikmesidir. Genellikle beyin yüzeyi ile dura arasında uzanan ince toplardamarların (köprü venler) yırtılması sonucu oluşur. Biriken kan beyne baskı yaparak baş ağrısı, bilinç değişiklikleri, güçsüzlük ve konuşma bozukluğu gibi belirtilere yol açar.

Subdural hematom çoğunlukla bir kafa travmasından sonra gelişir. Ancak özellikle yaşlılarda ve kan sulandırıcı ilaç kullananlarda, kişinin hatırlamadığı kadar hafif bir darbe veya hiç belirgin bir travma olmadan da ortaya çıkabilir. Hızla gelişen formları hayatı tehdit eden acil bir durumdur; yavaş gelişen formları ise haftalarca belirti vermeden sinsice ilerleyebilir ve zaman zaman bunama veya inme ile karıştırılabilir.

Erken tanı ve uygun tedavi ile özellikle kronik subdural hematomu olan hastaların büyük çoğunluğu iyi bir şekilde iyileşir.

Subdural Hematom Türleri

• Akut subdural hematom: Ciddi bir kafa travmasından sonra dakikalar-saatler içinde gelişir. Genellikle beyin dokusunda da hasar eşlik eder. Hayatı tehdit eden, acil cerrahi gerektirebilen en tehlikeli türdür.
• Subakut subdural hematom: Travmadan birkaç gün ile 2–3 hafta sonra belirti verir.
• Kronik subdural hematom: Belirtiler travmadan haftalar hatta aylar sonra ortaya çıkar. Çoğunlukla yaşlılarda, hafif ve çoğu zaman unutulmuş bir travmanın ardından gelişir. Kan yavaş yavaş birikir; zamanla sıvılaşır ve çevresinde bir zar oluşur. Bu zardan tekrarlayan küçük kanamalar hematomun büyümesine neden olabilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Kafa travmaları: Trafik kazaları, düşmeler, spor yaralanmaları, darp.
• İleri yaş: Yaşla birlikte beyin hacmi azalır ve beyin ile kafatası arasındaki boşluk genişler. Bu durum köprü venleri gerer ve hafif darbelerle bile kolayca yırtılmalarına yol açar.
• Kan sulandırıcı ilaçlar: Varfarin, yeni nesil kan sulandırıcılar, aspirin ve klopidogrel gibi ilaçlar kanama riskini artırır.
• Uzun süreli alkol kullanımı: Beyin hacmini azaltır, düşme riskini ve pıhtılaşma bozukluklarını artırır.
• Sık düşme: Denge bozukluğu, epilepsi, görme sorunları olan kişiler.
• Kan pıhtılaşma bozuklukları: Hemofili, trombosit düşüklüğü, karaciğer hastalığı.
• Diyaliz hastaları
• Beyin omurilik sıvısı basıncının düşmesi: Şant ameliyatları veya beyin omurilik sıvısı kaçakları sonrasında.
• Bebeklerde: Sarsılmış bebek sendromu (bebeğin şiddetle sarsılması) önemli bir nedendir; doğum travması da neden olabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Akut Subdural Hematom

• Travma sonrasında bilinç kaybı veya giderek kötüleşen bilinç durumu
• Bazen travmadan sonra kısa bir süre kendine gelip sonra bilinç kaybına girme
• Şiddetli baş ağrısı
• Kusma
• Vücudun bir tarafında güçsüzlük veya felç
• Konuşma bozukluğu
• Göz bebeklerinde eşitsizlik
• Nöbet (kasılma)
• Solunum düzensizliği

Kronik Subdural Hematom

Belirtiler sinsi başlar ve günler-haftalar içinde yavaş yavaş artar:

• Giderek artan, geçmeyen baş ağrısı
• Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, kafa karışıklığı
• Kişilik ve davranış değişiklikleri; ilgisizlik, uyku halinde artış
• Bir kol veya bacakta güçsüzlük, sakarlık
• Yürüme bozukluğu, denge kaybı, sık düşme
• Konuşma güçlüğü
• Bulantı ve kusma
• İdrar kaçırma
• Nöbet

Yaşlılarda bu belirtiler bunama, inme veya "yaşlılık" olarak yorumlanabilir. Yaşlı bir kişide yeni başlayan ve haftalar içinde hızla kötüleşen unutkanlık, yürüme bozukluğu veya bir tarafta güçsüzlük mutlaka beyin görüntülemesi ile değerlendirilmelidir.

Bebeklerde

Bıngıldakta kabarıklık, baş çevresinde hızlı büyüme, huzursuzluk, beslenme güçlüğü, kusma, nöbet ve uyku halinde artış görülebilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Nörolojik muayene: Bilinç durumu, göz bebekleri, kas gücü, refleksler ve konuşma değerlendirilir. Glasgow Koma Skalası ile bilinç düzeyi puanlanır.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Tanıda ilk ve en önemli yöntemdir. Hızlıdır ve kan birikiminin yerini, büyüklüğünü ve beyne yaptığı baskıyı gösterir.
• Manyetik rezonans (MR): Özellikle küçük veya subakut hematomların değerlendirilmesinde daha duyarlıdır.
• Kan testleri: Kan sayımı, pıhtılaşma testleri ve kan sulandırıcı ilaç düzeyleri.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi hematomun büyüklüğüne, beyne yaptığı baskıya, hastanın belirtilerine ve genel durumuna göre belirlenir.

Takip ve İlaç Tedavisi

Küçük, belirti vermeyen veya hafif belirti veren hematomlarda yakın nörolojik takip ve kontrol tomografileri ile izlem yeterli olabilir. Küçük hematomların bir kısmı zamanla kendiliğinden emilir. Bu süreçte:

• Kan sulandırıcı ilaçların etkisi hekim tarafından değerlendirilir; gerekirse durdurulur veya etkisi tersine çevrilir.
• Nöbet riski olan hastalarda nöbet önleyici ilaçlar kullanılabilir.
• Kronik subdural hematomda bazı merkezlerde hematomun büyümesini engellemeye yönelik ilaçlar (örneğin atorvastatin) kullanılabilmektedir.

Cerrahi Tedavi

• Burr hole (kafatasında küçük delik açılması): Kronik subdural hematomda en sık uygulanan yöntemdir. Kafatasında bir veya iki küçük delik açılarak sıvılaşmış kan boşaltılır ve genellikle birkaç gün süreyle dren bırakılır. Lokal veya genel anestezi altında yapılabilir.
• Kraniyotomi: Akut subdural hematomda ve pıhtılaşmış kanın küçük deliklerden boşaltılamadığı durumlarda kafatasından bir kemik parçası çıkarılarak hematom temizlenir ve kanayan damar kontrol edilir.
• Dekompresif kraniyektomi: Beyinde ciddi şişlik varsa kemik parçası bir süre yerine konmayarak beyne yer açılır.
• Orta meningeal arter embolizasyonu: Kronik subdural hematomun tekrarlamasını azaltmak için, anjiyografi ile hematomu besleyen damarın kapatıldığı yeni bir yöntemdir; seçilmiş hastalarda ameliyata ek olarak veya tek başına uygulanabilir.

Seyir ve Olası Komplikasyonlar

Akut subdural hematom, beyin hasarının eşlik ettiği ciddi bir durumdur ve özellikle bilinci kapalı olarak başvuran hastalarda hayati risk yüksektir. Hayatta kalan hastalarda güçsüzlük, konuşma ve hafıza sorunları gibi kalıcı nörolojik hasarlar görülebilir.

Kronik subdural hematomda ise cerrahi tedavi sonrası hastaların çoğu belirgin şekilde iyileşir ve önceki yaşam düzeylerine döner. Ancak hastaların yaklaşık %10–20'sinde hematom tekrarlayabilir ve ikinci bir girişim gerekebilir. Nöbetler, enfeksiyon ve beyinde hava birikimi diğer olası komplikasyonlardır.

İyileşme ve Rehabilitasyon

• Ameliyat sonrası fizik tedavi, konuşma terapisi ve bilişsel rehabilitasyon iyileşmeyi hızlandırır.
• Kan sulandırıcı ilaçların ne zaman yeniden başlanacağına beyin cerrahı ve ilgili hekim birlikte karar verir; kendi başınıza başlamayın veya kesmeyin.
• İyileşme döneminde alkol kullanmayın.
• Araç kullanma ve işe dönüş konusunda hekiminizin önerisine uyun.
• Kontrol tomografilerinizi aksatmayın.

Korunma Yolları

• Düşmeleri önleyin: Evde kaygan zeminlere ve halılara dikkat edin, banyoya tutunma barları takın, geceleri yeterli aydınlatma sağlayın, uygun ayakkabı giyin.
• Kask ve emniyet kemeri kullanın: Bisiklet, motosiklet ve kayak gibi aktivitelerde kask takın; araçta her zaman emniyet kemeri kullanın.
• Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız: Düzenli kontrollerinizi yaptırın, dozları hekiminizin önerdiği şekilde alın ve en hafif kafa darbesinde bile hekime başvurun.
• Alkolü sınırlayın.
• Denge ve görme sorunlarınızı tedavi ettirin.
• Bebekleri asla sarsmayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Kafa travması sonrasında, özellikle yaşlıysanız veya kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız, darbe hafif olsa bile bir hekime başvurun. Travmadan sonraki günlerde ve haftalarda yeni başlayan veya artan baş ağrısı, unutkanlık, yürüme güçlüğü ya da bir tarafta güçsüzlük gelişirse vakit kaybetmeden değerlendirme yaptırın.

Acil durum: Kafa travması sonrasında bilinç kaybı, giderek artan uyku hali veya uyandırılamama, tekrarlayan kusma, şiddetli ve artan baş ağrısı, vücudun bir tarafında güçsüzlük, konuşma bozukluğu, göz bebeklerinde eşitsizlik, nöbet ya da kulaktan veya burundan berrak sıvı veya kan gelmesi varsa beklemeden 112'yi arayın.

Subdural hematom beyin ve sinir cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; acil tıp, nöroloji, yoğun bakım ve girişimsel radyoloji uzmanları da tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.