Dev Hücreli Arterit

Dev Hücreli Arterit Nedir?

Dev hücreli arterit (temporal arterit veya Horton hastalığı), orta ve büyük çaplı atardamarların iltihaplanmasıyla seyreden bir damar iltihabı (vaskülit) hastalığıdır. En sık baş bölgesindeki atardamarları, özellikle şakak bölgesinden geçen temporal arterleri etkiler. Ancak aort ve onun büyük dallarını da tutabilir. Hastalığın adı, mikroskop altında damar duvarında görülen çok çekirdekli "dev hücreler"den gelir.

Dev hücreli arterit hemen her zaman 50 yaşın üzerindeki kişilerde görülür ve en sık 70–80 yaşları arasında ortaya çıkar. Kadınlarda erkeklere göre 2–3 kat daha sık görülür. Hastalığın en korkulan komplikasyonu ani ve kalıcı görme kaybıdır. Erken tanı ve hemen başlanan tedaviyle görme kaybı büyük ölçüde önlenebildiği için dev hücreli arterit acil değerlendirme gerektiren bir hastalık olarak kabul edilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Dev hücreli arteritin kesin nedeni bilinmemektedir. Bağışıklık sisteminin damar duvarına karşı anormal tepki vermesiyle gelişen otoimmün bir süreç olduğu düşünülmektedir. Damar duvarındaki iltihap, damarın daralmasına veya tıkanmasına yol açarak beslediği dokulara giden kan akımını azaltır.

• Yaş: 50 yaş üzeri; risk yaşla birlikte artar.
• Kadın cinsiyet
• Kuzey Avrupa kökeni: İskandinav ülkelerinde daha sık görülür.
• Polimiyaljia romatika: Dev hücreli arterit hastalarının yaklaşık %40–50'sinde bu hastalık da bulunur; polimiyaljia romatika hastalarının bir kısmında da dev hücreli arterit gelişir.
• Genetik yatkınlık
• Sigara kullanımı riski artırabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Baş ve Yüz Belirtileri

• Yeni başlayan baş ağrısı: En sık belirtidir. Genellikle şakak bölgesinde, ancak başın başka bölgelerinde de olabilir. Daha önce baş ağrısı olmayan veya farklı tarzda baş ağrısı yaşayan yaşlı bir kişide yeni bir baş ağrısının başlaması dikkat çekici olmalıdır.
• Saçlı deride hassasiyet: Saç tararken, şapka takarken veya başı yastığa koyarken ağrı.
• Şakak damarında belirginleşme, kalınlaşma, hassasiyet veya nabız alınamaması
• Çene kladikasyonu: Çiğneme sırasında çene kaslarında yorgunluk ve ağrı; çiğnemeye ara vermekle geçer. Hastalık için oldukça tipik bir belirtidir.
• Dilde ağrı ve yutma güçlüğü (nadir)

Göz Belirtileri

• Ani görme kaybı: Tek veya iki gözde, ağrısız, kısmi ya da tam görme kaybı. Genellikle kalıcıdır.
• Geçici görme kaybı (amaurozis fugaks): Gözde perde inmesi gibi kısa süreli görme kaybı; kalıcı görme kaybının habercisi olabilir.
• Çift görme
• Bulanık görme

Genel Belirtiler

• Ateş (bazen tek belirti olarak açıklanamayan ateş)
• Halsizlik, yorgunluk
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Gece terlemesi
• Depresif duygudurum

Polimiyaljia Romatika Belirtileri

Omuzlarda, boyunda, kalça ve uyluklarda sabahları belirgin ağrı ve tutukluk. Hasta yataktan kalkmakta, kollarını kaldırmakta, saçını taramakta zorlanır.

Büyük Damar Tutulumu Belirtileri

• Kollarda kullanımla artan ağrı ve yorgunluk
• İki kol arasında tansiyon farkı veya nabız zayıflığı
• Aort genişlemesi (anevrizma)

Komplikasyonlar

• Kalıcı görme kaybı: En ciddi komplikasyondur; gözü besleyen damarların tıkanmasıyla oluşur. Bir gözde görme kaybı gelişen hastada tedavi edilmezse kısa süre içinde diğer göz de etkilenebilir.
• İnme
• Aort anevrizması ve diseksiyonu: Ana atardamarın genişlemesi ve yırtılması; yıllar sonra bile gelişebilir. Bu nedenle uzun dönemde görüntüleme ile takip önerilir.
• Kol damarlarında daralma

Tanı Nasıl Konur?

Dev hücreli arterit şüphesinde tanı süreci tedaviyi geciktirmemelidir. Görme kaybı riskini azaltmak için tanı testleri yapılırken tedaviye hemen başlanır.

• Fizik muayene: Şakak damarlarının elle muayenesi, göz muayenesi, kol nabızları ve tansiyon ölçümü.
• Kan testleri: İltihap belirteçleri olan sedimantasyon (ESR) ve C-reaktif protein (CRP) genellikle belirgin şekilde yüksektir. Kansızlık ve trombosit yüksekliği görülebilir. Normal iltihap değerleri tanıyı büyük ölçüde uzaklaştırır, ancak tamamen dışlamaz.
• Temporal arter ultrasonu: Damar duvarında kalınlaşma ("halo işareti") gösterilebilir. Deneyimli merkezlerde hızlı ve ağrısız bir tanı yöntemidir.
• Temporal arter biyopsisi: Şakak bölgesinden küçük bir damar parçası alınarak mikroskop altında incelenir. Lokal anestezi altında yapılan basit bir işlemdir. Tedavi başladıktan sonraki 1–2 hafta içinde yapılması tanı değerini korur. Hastalık damarda atlayarak tutulum yapabildiğinden normal sonuç tanıyı tamamen dışlamaz.
• Büyük damar görüntülemesi: Aort ve dallarının tutulumunu değerlendirmek için PET-BT, MR anjiyografi veya BT anjiyografi.
• Göz muayenesi: Göz dibi incelemesiyle görme sinirindeki etkilenme değerlendirilir.

Tedavi Seçenekleri

Kortikosteroid Tedavisi

Dev hücreli arteritin temel tedavisi yüksek doz kortikosteroidlerdir (genellikle prednizolon). Hastalık şüphesi yüksek olduğunda, görme kaybını önlemek için tanı testlerinin sonucunu beklemeden tedaviye hemen başlanır.

• Görme kaybı veya geçici görme belirtileri olan hastalarda tedaviye genellikle damardan yüksek doz kortikosteroidle başlanır.
• Belirtiler genellikle tedavinin ilk günlerinde hızla düzelir.
• Hastalık kontrol altına alındıktan sonra kortikosteroid dozu aylar içinde, yavaş yavaş azaltılır. Tedavi genellikle 1–2 yıl veya daha uzun sürer.
• Ancak tedaviye başlanmadan önce gelişmiş olan görme kaybı genellikle geri dönmez; bu nedenle erken tedavi hayati önem taşır.

Kortikosteroid Azaltıcı Tedaviler

• Tosilizumab: İltihaba yol açan interlökin-6'yı engelleyen biyolojik bir ilaçtır. Kortikosteroidlerle birlikte kullanıldığında hastalığın kontrolünü iyileştirir, nüksleri azaltır ve kortikosteroid ihtiyacını düşürür.
• Metotreksat: Bazı hastalarda kortikosteroid dozunu azaltmak amacıyla kullanılabilir.

Kortikosteroid Yan Etkilerinden Korunma

Uzun süreli kortikosteroid tedavisi çeşitli yan etkilere yol açabilir: Kemik erimesi ve kırıklar, kan şekeri ve tansiyon yüksekliği, kilo artışı, katarakt ve glokom, enfeksiyonlara yatkınlık, mide sorunları, kas güçsüzlüğü, uyku ve ruh hali değişiklikleri. Bu nedenle:

• Kalsiyum ve D vitamini takviyesi ile gerekirse kemik koruyucu ilaçlar verilir.
• Kemik yoğunluğu ölçümü yapılır.
• Kan şekeri, tansiyon ve göz kontrolleri düzenli yapılır.
• Uygun aşılar (grip, pnömokok, zona) yapılmalıdır.
• Gerekli durumlarda mide koruyucu ilaçlar kullanılır.
• Kortikosteroid tedavisi hekime danışılmadan aniden kesilmemelidir; böbreküstü bezi yetmezliğine yol açabilir.

Diğer Tedaviler

Bazı hastalarda inme ve görme kaybı riskini azaltmak için hekim önerisiyle düşük doz aspirin kullanılabilir.

Takip ve Nüksler

Hastalık, kortikosteroid dozu azaltılırken tekrarlayabilir. Baş ağrısı, çene ağrısı, polimiyaljia belirtileri ve iltihap değerlerinde yükselme nüksü düşündürür. Düzenli romatoloji kontrolleri ve kan testleri önemlidir. Aort tutulumu riski nedeniyle uzun dönemde aortun görüntüleme ile takip edilmesi önerilir.

Hastalıkla Yaşam

• İlaçlarınızı her gün düzenli ve önerilen dozda kullanın; doz azaltımını yalnızca hekiminizin planına göre yapın.
• Kortikosteroid kullandığınızı belirten bir kart taşıyın ve tüm hekimlerinize bildirin.
• Tuz ve şeker tüketimini sınırlayın, kalsiyumdan zengin beslenin ve hekiminizin önerdiği ölçüde düzenli yürüyüş yapın.
• Düşmeleri önlemek için ev ortamınızı güvenli hale getirin.
• Yeni bir baş ağrısı, görme değişikliği veya çene ağrısı fark ederseniz beklemeden hekiminizi arayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

50 yaşın üzerindeyseniz ve yeni başlayan baş ağrısı, şakak bölgesinde ağrı veya hassasiyet, saç tararken saçlı deride ağrı, çiğnerken çenede ağrı, açıklanamayan ateş, kilo kaybı ya da omuz ve kalçalarda sabah tutukluğu varsa aynı gün hekime başvurun. Dev hücreli arterit tanısıyla tedavi görüyorsanız ve belirtileriniz tekrarlıyorsa vakit kaybetmeden hekiminizle iletişime geçin.

Acil durum: Tek veya iki gözde ani görme kaybı, gözde perde inmesi gibi geçici görme kaybı, çift görme, ani başlayan konuşma bozukluğu, yüzde kayma veya kol-bacakta güçsüzlük ya da ani başlayan şiddetli göğüs veya sırt ağrısı varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Görme kaybında her saat önemlidir.

Dev hücreli arterit romatoloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Göz tutulumunda göz hastalıkları, temporal arter biyopsisinde genel cerrahi, kalp ve damar cerrahisi veya plastik cerrahi, tanıda radyoloji, nükleer tıp ve patoloji, nörolojik komplikasyonlarda nöroloji uzmanları sürece katılır; yaşlı hastaların genel takibinde iç hastalıkları ve geriatri uzmanları da görev alır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.