Dev Hücreli Arterit

Dev Hücreli Arterit Nedir?

Dev hücreli arterit (DHA) veya temporal arterit, özellikle şakak bölgesindeki temporal arter olmak üzere orta ve büyük çaplı atardamarların iltihaplanmasıdır. Bu iltihaplanma damar duvarlarında kalınlaşmaya, daralmaya ve hatta tıkanmaya yol açabilir. Hastalık genellikle 50 yaş üstü kişilerde görülür ve kadınlarda daha sıktır. Dev hücreli arterit, polimiyalji romatika ile birlikte görülebilen bir vaskülittir. Erken tanı ve tedavi, ciddi ve geri dönüşümsüz olabilen görme kaybını önlemek için kritik öneme sahiptir.

Hastalık, vücuttaki diğer atardamarları da etkileyebilir; örneğin aort, karotid veya vertebral arterler gibi. Bu nedenle ekstremitelerde dolaşım bozukluğu, inme veya aort anevrizması gibi ciddi durumlar ortaya çıkabilir. Ancak bu komplikasyonlar nispeten daha az görülür.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler vücudun etkilenen bölgesine göre değişiklik gösterebilir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• Yeni başlayan, sıklıkla tek taraflı ve şakak bölgesinde yoğunlaşan baş ağrısı
• Şakak bölgesinde dokunmakla artan hassasiyet
• Çiğneme veya konuşma sırasında ortaya çıkan çene yorgunluğu ya da ağrısı (çene kladikasyosu)
• Görme bozuklukları: bulanık görme, çift görme, geçici veya kalıcı görme kaybı
• Genel durum bozukluğu: halsizlik, yorgunluk, ateş, gece terlemesi
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Kas ve eklem ağrıları, özellikle omuz ve kalça çevresinde tutukluk (polimiyalji romatika ile birlikte)
• Anemi (kansızlık) belirtileri

Bu belirtiler bazı durumlarda başka hastalıklarla karışabilir. Bu nedenle özellikle 50 yaş üzerindeyseniz ve yeni başlayan baş ağrısı, çene ağrısı veya görme şikayetleriniz varsa vakit kaybetmeden bir hekime başvurmanız önemlidir.

Özellikle şu durumlarda acil tıbbi yardım alınmalıdır: Ani görme kaybı, çift görme, ışık çakmaları veya görme alanı kaybı gibi belirtiler kalıcı görme kaybının habercisi olabilir. Bu durumda vakit kaybetmeden acil servise başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Dev hücreli arteritin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, bağışıklık sisteminin damar duvarlarına yönelik anormal bir yanıtı sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir. Genetik yatkınlık, çevresel faktörler ve bazı enfeksiyonlar tetikleyici rol oynayabilir. Polimiyalji romatika (PMR) ile sık birliktelik gösterir; PMR'li hastaların bir kısmında dev hücreli arterit gelişebilir veya tam tersi olabilir.

Risk faktörleri şunlardır:

• İleri yaş (özellikle 70-80 yaş arası)
• Kadın cinsiyet (erkeklere oranla 2-3 kat daha sık)
• Kuzey Avrupa kökenli olmak
• Polimiyalji romatika öyküsü
• Sigara kullanımı
• Ailede dev hücreli arterit öyküsü

Bu risk faktörlerine sahip olan kişilerin yukarıda belirtilen şikayetleri yaşaması durumunda vakit geçirmeden hekime başvurması önemlidir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı sürecinde doktorunuz ayrıntılı bir tıbbi öykü alır ve fizik muayene yapar. Muayenede şakak atardamarının hassas, kalın veya nodüllü olup olmadığı kontrol edilir. Ardından şu testler istenebilir:

• Kan testleri: Sedimantasyon (ESR) ve CRP düzeyleri genellikle yüksektir; ayrıca tam kan sayımı ile anemi araştırılır.
• Görüntüleme yöntemleri: Temporal arter ultrasonu, manyetik rezonans görüntüleme (MR) veya pozitron emisyon tomografisi (PET) ile damar duvarı inflamasyonu gösterilebilir.
• Temporal arter biyopsisi: Kesin tanı için şakak bölgesindeki arterden küçük bir doku örneği alınır ve patolojik inceleme yapılır. Biyopsi, tedaviye başlandıktan sonra da yapılabilir ancak enfeksiyon riski nedeniyle mümkün olan en kısa sürede yapılması önerilir.

Biyopsi sonucu negatif olsa bile, klinik bulgular ve laboratuvar testleri çok güçlüyse dev hücreli arterit tanısı konulabilir. Çünkü damar tutulumu atlamalı (skip) olabilir, yani biyopsi alınan bölgede iltihap bulunmayabilir. Tanıya yönelik testler sürerken bile, görme kaybı riski nedeniyle tedaviye hemen başlanabilir. Doktorunuz klinik değerlendirmeye göre yüksek doz kortikosteroid tedavisi başlatabilir.

Tedavi ve Korunma

Tedavinin temelini yüksek doz kortikosteroidler (örn. prednizon) oluşturur. Tedaviye başlandıktan sonra belirtiler genellikle birkaç gün içinde hızla geriler. Ancak steroid dozu, hastalığın aktivitesine göre aylar hatta yıllar içinde kademeli olarak azaltılır. Steroidlerin uzun süreli kullanımından kaynaklanabilecek yan etkileri (kemik erimesi, şeker hastalığı, tansiyon yüksekliği, kilo artışı, enfeksiyonlara yatkınlık) nedeniyle düzenli takip ve koruyucu önlemler gerekir. Bu amaçla kalsiyum ve D vitamini takviyeleri önerilebilir.

Bazı hastalarda steroid dozunu azaltmak veya yan etkileri en aza indirmek için metotreksat veya biyolojik ajanlardan tosilizumab (Actemra) kullanılabilir. Ayrıca damar tıkanıklığı riskini azaltmak amacıyla düşük doz aspirin önerilebilir. Tedavi süresince düzenli olarak kan değerleriniz ve steroid yan etkileri açısından kontrol edilecektir.

Dev hücreli arteriti tamamen önleyecek bir yöntem bulunmamaktadır. Ancak hastalığın erken fark edilmesi, tedaviye erken başlanması ve düzenli kontrol, kalıcı görme kaybı gibi ağır komplikasyonların önlenmesinde en etkili yaklaşımdır. Ayrıca sağlıklı yaşam tarzı (sigara içmemek, dengeli beslenmek, düzenli egzersiz yapmak) genel damar sağlığını destekleyebilir.

ÖNEMLİ UYARI: Bu sayfadaki bilgiler hasta bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Dev hücreli arterit şüphesi veya belirtileri yaşıyorsanız mutlaka bir romatoloji uzmanına veya aile hekiminize danışın.