Lupus

Romatoloji
Halk arasında: SLE, Sistemik Lupus Eritematozus

Lupus, bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırmasıyla oluşan kronik bir otoimmün hastalıktır. Yorgunluk, eklem ağrısı, kelebek döküntüsü, ateş gibi belirtiler görülür. Kesin nedeni bilinmese de genetik, hormonal ve çevresel faktörler etkilidir. Tanıda kan ve idrar testleri ile görüntüleme kullanılır. Tedavide ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalık kontrol altına alınmaya çalışılır. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için romatoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Lupus Nedir?

Lupus (sistemik lupus eritematozus, SLE), bağışıklık sisteminin vücudun kendi doku ve organlarına saldırdığı, kronik ve otoimmün bir hastalıktır. Normalde bağışıklık sistemi vücudu mikroplara karşı korur; lupusta ise bağışıklık sistemi kendi hücrelerine karşı antikorlar üreterek cilt, eklemler, böbrekler, kan hücreleri, kalp, akciğerler, beyin ve sinir sistemi gibi pek çok organda iltihaba ve hasara yol açar.

Lupus, en sık doğurganlık çağındaki kadınlarda, genellikle 15–45 yaşları arasında görülür. Kadınlarda erkeklere göre yaklaşık 9 kat daha sık görülür. Bazı etnik gruplarda daha sık ve daha ağır seyredebilir. Lupus bulaşıcı değildir ve kanser değildir.

Lupus, alevlenme (atak) ve sakin (remisyon) dönemleriyle seyreden, kişiden kişiye büyük farklılık gösteren bir hastalıktır. Bazı hastalarda yalnızca cilt ve eklem belirtileri görülürken, bazılarında böbrekler ve diğer hayati organlar etkilenebilir. Belirtileri birçok hastalıkla benzerlik gösterdiği için tanı koymak zor olabilir ve "bin yüzlü hastalık" olarak da anılır. Kesin bir tedavisi olmasa da günümüzdeki tedavilerle hastalık kontrol altına alınabilir ve hastaların büyük çoğunluğu normal veya normale yakın bir yaşam sürdürebilir.

Lupus Türleri

  • Sistemik lupus eritematozus (SLE): En sık görülen ve en önemli türdür; birçok organı etkileyebilir. Genellikle "lupus" denildiğinde bu tür kastedilir.
  • Kutanöz (deri) lupus: Yalnızca cildi etkileyen lupus türleridir. Diskoid lupus, ciltte kalıcı iz ve kalıcı saç dökülmesi bırakabilen yuvarlak, pullu lezyonlarla seyreder. Deri lupusu olan hastaların bir kısmında zamanla sistemik lupus gelişebilir.
  • İlaca bağlı lupus: Bazı ilaçların (hidralazin, prokainamid, izoniazid ve bazı biyolojik ilaçlar gibi) kullanımına bağlı gelişen, genellikle ilaç bırakıldıktan sonra düzelen lupus benzeri tablo.
  • Neonatal lupus: Lupus veya belirli antikorları taşıyan annelerin bebeklerinde görülen nadir bir durumdur. Ciltte döküntü genellikle birkaç ay içinde geçer; ancak nadiren bebekte kalıcı kalp ritim bozukluğu (doğuştan kalp bloğu) gelişebilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Lupusun kesin nedeni bilinmemektedir. Genetik yatkınlığı olan kişilerde çevresel ve hormonal etkenlerin bağışıklık sistemini tetiklemesiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir:

  • Genetik yatkınlık: Ailede lupus veya diğer otoimmün hastalıkların bulunması riski artırır.
  • Hormonlar: Kadınlarda çok daha sık görülmesi, östrojen hormonunun rol oynadığını düşündürür.
  • Güneş ışığı (ultraviyole ışınlar): Lupusu tetikleyebilir ve alevlenmelere yol açabilir.
  • Enfeksiyonlar: Bazı viral enfeksiyonlar (örneğin Epstein-Barr virüsü) tetikleyici olabilir.
  • Bazı ilaçlar
  • Sigara
  • Stres ve aşırı yorgunluk: Alevlenmeleri tetikleyebilir.
  • Silika tozuna maruz kalma

Belirtileri Nelerdir?

Genel Belirtiler

  • Aşırı yorgunluk: En sık belirtilerden biridir; dinlenmekle geçmeyebilir.
  • Açıklanamayan ateş
  • Kilo kaybı
  • Lenf bezlerinde şişlik

Cilt ve Saç Belirtileri

  • Kelebek döküntüsü (malar döküntü): Burun kökü ve yanakları kaplayan, kelebek şeklinde kızarıklık. Lupusun en bilinen belirtisidir.
  • Güneşe hassasiyet: Güneş ışığına maruz kalan bölgelerde döküntü veya mevcut belirtilerde alevlenme.
  • Diskoid döküntüler: Yuvarlak, kırmızı, pullu, iz bırakabilen lezyonlar
  • Ağız ve burun içinde genellikle ağrısız yaralar
  • Saç dökülmesi
  • Raynaud fenomeni: Soğukta veya stres altında parmakların beyazlaşıp morarması

Eklem ve Kas Belirtileri

  • Eklem ağrısı, şişlik ve sabah tutukluğu; en sık el, el bileği ve diz eklemlerinde
  • Kas ağrıları

Organ Tutulumları

  • Böbrekler (lupus nefriti): Lupusun en ciddi tutulumlarından biridir. Başlangıçta belirti vermeyebilir; idrarda köpüklenme (protein kaçağı), idrarda kan, ayaklarda ve göz çevresinde şişlik ve yüksek tansiyon görülebilir. Tedavi edilmezse böbrek yetmezliğine yol açabilir.
  • Kan hücreleri: Kansızlık, beyaz kan hücresi ve kan pulcuğu (trombosit) düşüklüğü; kolay morarma ve kanama.
  • Akciğer ve kalp zarları: Derin nefes almakla artan göğüs ağrısı (plörit, perikardit), nefes darlığı.
  • Sinir sistemi: Baş ağrısı, havale, hafıza ve konsantrasyon sorunları, ruh hali değişiklikleri, nadiren inme.
  • Kalp ve damarlar: Uzun dönemde kalp-damar hastalığı riskinde artış.
  • Gözler: Göz kuruluğu ve nadiren göz iltihapları.

Antifosfolipid Sendromu

Lupus hastalarının bir kısmında, damarlarda pıhtı oluşumuna yatkınlık yaratan antifosfolipid antikorları bulunur. Bu durum bacak toplardamarlarında pıhtı, akciğer embolisi, inme ve gebelikte tekrarlayan düşüklere yol açabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Lupus tanısı, romatoloji uzmanı tarafından belirtiler, muayene bulguları ve laboratuvar testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Tek bir test lupus tanısı koymak için yeterli değildir:

  • ANA (antinükleer antikor): Lupus hastalarının neredeyse tamamında pozitiftir. Ancak ANA pozitifliği sağlıklı kişilerde ve diğer hastalıklarda da görülebileceği için tek başına lupus anlamına gelmez.
  • Anti-dsDNA ve anti-Smith antikorları: Lupusa daha özgü antikorlardır.
  • Kompleman düzeyleri (C3, C4): Hastalık aktifken genellikle düşer.
  • Tam kan sayımı: Kansızlık, beyaz kan hücresi ve trombosit düşüklüğü.
  • İdrar tahlili ve idrarda protein ölçümü: Böbrek tutulumunun saptanması için düzenli olarak yapılmalıdır.
  • Böbrek fonksiyon testleri
  • Antifosfolipid antikorları
  • Böbrek biyopsisi: Böbrek tutulumu şüphesinde, tutulumun tipini ve şiddetini belirlemek için.
  • Görüntüleme yöntemleri: Akciğer grafisi, ekokardiyografi ve gerekirse beyin MR.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amacı alevlenmeleri kontrol altına almak, organ hasarını önlemek, belirtileri hafifletmek ve hastalığın sakin dönemde kalmasını sağlamaktır. Tedavi, hastalığın şiddetine ve etkilenen organlara göre kişiye özel planlanır.

  • Hidroksiklorokin: Lupus tedavisinin temel ilacıdır ve hemen tüm hastalara önerilir. Alevlenmeleri azaltır, organ hasarını önlemeye yardımcı olur ve yaşam süresini uzatır. Uzun süreli kullanımda nadiren göz retinasını etkileyebileceği için düzenli göz muayenesi yapılmalıdır.
  • Kortikosteroidler (kortizon): Alevlenmelerde iltihabı hızla kontrol altına almak için kullanılır. Uzun süreli yan etkiler nedeniyle mümkün olan en düşük doz ve en kısa süre hedeflenir.
  • Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar: Azatiyoprin, mikofenolat, metotreksat, siklofosfamid ve kalsinörin inhibitörleri; özellikle böbrek ve diğer organ tutulumlarında ve kortizon dozunu azaltmak için.
  • Biyolojik ilaçlar: Belimumab, anifrolumab ve rituksimab gibi ilaçlar, diğer tedavilere yanıt vermeyen veya organ tutulumu olan hastalarda kullanılabilir.
  • İltihap giderici ağrı kesiciler: Eklem ağrıları için; böbrek tutulumu olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır.
  • Kan sulandırıcılar: Antifosfolipid sendromu olan ve pıhtı geçiren hastalarda.
  • Deri lupusunda: Kortizonlu ve diğer kremler.

Lupus ile Yaşam

  • Güneşten korunun: Yüksek koruma faktörlü güneş kremi kullanın, şapka ve uzun kollu giysiler giyin, güneşin en yoğun olduğu saatlerde dışarı çıkmaktan kaçının.
  • İlaçlarınızı düzenli kullanın: Kendinizi iyi hissetseniz bile ilaçlarınızı hekime danışmadan bırakmayın.
  • Kontrollerinizi aksatmayın: Belirti olmasa bile böbrek tutulumu gibi sorunlar düzenli testlerle erken yakalanabilir.
  • Dinlenmeye ve uykuya önem verin.
  • Düzenli ve hafif egzersiz yapın.
  • Sigarayı bırakın.
  • Kalp sağlığınızı koruyun: Tansiyon, kolesterol ve şekerinizi kontrol ettirin.
  • Kemik sağlığınızı koruyun: Kortizon kullananlarda kalsiyum ve D vitamini desteği hekim tarafından değerlendirilir.
  • Aşılarınızı yaptırın: Grip ve zatürre aşıları önerilir; bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlarda canlı aşılar konusunda hekime danışılmalıdır.
  • Enfeksiyon belirtilerine dikkat edin.
  • Psikolojik destek alın: Kronik hastalıkla yaşamak zor olabilir; destek grupları ve profesyonel destek faydalıdır.

Lupus ve Gebelik

Lupus hastası kadınların çoğu sağlıklı gebelik geçirebilir ve sağlıklı bebek sahibi olabilir. Ancak gebeliğin, hastalığın en az 6 ay boyunca sakin olduğu bir dönemde planlanması çok önemlidir. Bazı lupus ilaçları gebelikte kullanılamaz; gebelik öncesinde ilaçlar hekim tarafından düzenlenmelidir. Hidroksiklorokin gebelikte genellikle güvenle kullanılmaya devam edilir. Gebelik boyunca romatoloji ve perinatoloji uzmanlarının birlikte takibi gerekir; çünkü lupus hastalarında preeklampsi, erken doğum ve düşük riski daha yüksektir.

Sık Sorulan Sorular

  • Lupus bulaşıcı mı? Hayır; lupus bulaşıcı değildir.
  • ANA testim pozitif çıktı, lupus muyum? Hayır; ANA pozitifliği sağlıklı kişilerde de görülebilir. Lupus tanısı belirtiler ve diğer testlerle birlikte konur.
  • Lupus ile normal yaşam mümkün mü? Evet; düzenli tedavi ve takiple hastaların büyük çoğunluğu çalışabilir, aile kurabilir ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Yüzde kelebek şeklinde kızarıklık, güneşe hassasiyet, açıklanamayan ateş ve yorgunluk, eklem ağrıları ve şişlikleri, ağız yaraları, saç dökülmesi veya soğukta parmaklarda renk değişikliği gibi belirtileriniz varsa bir romatoloji uzmanına başvurun. Lupus tanınız varsa idrarda köpüklenme, ayaklarda şişlik, yeni döküntüler veya belirtilerinizde artış fark ettiğinizde hekiminize bilgi verin.

Acil durum: Göğüs ağrısı ve nefes darlığı, bacakta ani şişlik ve ağrı, şiddetli baş ağrısı, havale, konuşma bozukluğu veya vücudun bir tarafında güçsüzlük, bilinç bulanıklığı, belirgin idrar azalması, durmayan kanama ya da bağışıklığı baskılayan ilaç kullanırken yüksek ateş varsa beklemeden acil servise başvurun.

Lupus romatoloji uzmanları tarafından tedavi edilir; organ tutulumlarına göre nefroloji, dermatoloji, hematoloji, kardiyoloji, göğüs hastalıkları, nöroloji ve gebelikte perinatoloji uzmanları sürece katılır. Çocuklarda çocuk romatolojisi uzmanları takip eder.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Lupus bulaşıcı mıdır?

Hayır, lupus bulaşıcı bir hastalık değildir. Otoimmün bir hastalık olduğu için kişiden kişiye geçmez. Bağışıklık sisteminin kendi hücrelerine saldırması sonucu oluşur.

Lupus hamileliği etkiler mi?

Lupus hamileliği ve hamilelik de lupusu etkileyebilir. Bu nedenle hamilelik planlanmadan önce ve hamilelik boyunca romatoloji ve kadın doğum uzmanları birlikte takip etmelidir. Bazı ilaçlar gebelikte kullanılamayabilir.

Lupus hastaları güneşlenebilir mi?

Lupus hastaları güneşe karşı hassas olduğundan güneşlenmek döküntüleri ve atakları tetikleyebilir. Yüksek korumalı güneş kremi kullanmak, şapka ve koruyucu giysiler giymek önemlidir. Uzun süreli doğrudan güneşe maruz kalmaktan kaçınılmalıdır.

Lupusun tedavisi tamamen mümkün müdür?

Lupusun kesin bir tedavisi yoktur ancak modern tıbbi yaklaşımlarla hastalık kontrol altına alınabilir. Belirtiler azalabilir veya tamamen kaybolabilir. Tedavi, hastalığın şiddetine göre kişiselleştirilir ve düzenli takip ile stabil bir yaşam sürdürülebilir.

Lupus için hangi doktora gidilmeli?

Lupus tanı ve tedavisi için romatoloji bölümüne başvurulmalıdır. Romatoloji uzmanı hastalığın değerlendirmesini yapar ve gerektiğinde nefroloji, dermatoloji, nöroloji gibi bölümlerle ortak çalışır.

Lupus ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Lupus ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →