Reaktif Artrit

Reaktif Artrit Nedir?

Reaktif artrit, vücudun başka bir bölgesinde geçirilen bir enfeksiyondan, genellikle 1–4 hafta sonra eklemlerde gelişen iltihaptır (artrit). Enfeksiyon çoğunlukla bağırsaklarda (ishal yapan enfeksiyonlar) veya idrar ve genital yollarda (cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar) gerçekleşir. Eklemdeki iltihap, mikrobun eklemin içine yerleşmesinden değil, bağışıklık sisteminin enfeksiyona karşı verdiği aşırı tepkiden kaynaklanır; eklem sıvısında mikrop bulunmaz.

Reaktif artrit, spondiloartrit adı verilen romatizmal hastalık grubunda yer alır. Eskiden eklem iltihabı, göz iltihabı ve idrar yolu iltihabının bir arada görüldüğü tablo için "Reiter sendromu" adı kullanılırdı; günümüzde bu terim yerine reaktif artrit tercih edilmektedir.

Hastalık en sık 20–40 yaş arasındaki genç erişkinlerde görülür. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara bağlı tür erkeklerde daha sıktır; bağırsak enfeksiyonlarına bağlı tür ise kadın ve erkeklerde benzer sıklıktadır. Reaktif artrit çoğu zaman birkaç ay içinde kendiliğinden veya tedaviyle düzelir; ancak bazı hastalarda tekrarlayabilir veya kronikleşebilir.

Nedenleri

Tetikleyici Enfeksiyonlar

• Bağırsak enfeksiyonları: Salmonella, Shigella, Campylobacter ve Yersinia gibi bakterilerin neden olduğu ishaller. Kirli gıda ve sularla bulaşır.
• İdrar ve genital yol enfeksiyonları: En sık Chlamydia trachomatis (klamidya). Klamidya enfeksiyonu sıklıkla belirti vermeyebilir.
• Diğer enfeksiyonlar: Daha nadiren solunum yolu enfeksiyonları (örneğin Chlamydia pneumoniae) ve bazı diğer bakteriler.

Risk Faktörleri

• Genetik yatkınlık: HLA-B27 adlı doku grubu genini taşıyan kişilerde reaktif artrit daha sık görülür ve daha uzun, ağır seyredebilir. Ancak bu geni taşıyanların çoğunda hastalık gelişmez.
• Genç erişkin yaş
• Korunmasız cinsel ilişki
• Gıda hijyeninin yetersiz olması

Reaktif artritin kendisi bulaşıcı değildir; ancak onu tetikleyen enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Eklem Belirtileri

• Eklem ağrısı ve şişliği: Genellikle aniden başlar ve çoğunlukla bacaklardaki büyük eklemleri etkiler; en sık diz, ayak bileği ve ayak eklemleri tutulur. Tutulum genellikle asimetriktir ve az sayıda eklemle sınırlıdır.
• Topuk ağrısı: Aşil tendonunun veya topuk altındaki bağın kemiğe yapıştığı yerde iltihap (entezit); ayağa basmakla artan topuk ağrısı.
• Sosis parmak (daktilit): El veya ayak parmaklarından birinin tamamen şişerek sosis gibi görünmesi.
• Bel ve kalça ağrısı: Omurga ve kalça-bel eklemlerinin (sakroiliak eklem) tutulmasına bağlı; özellikle sabahları ve hareketsizlikten sonra artan, hareketle azalan ağrı.

Göz Belirtileri

• Konjonktivit: Gözde kızarıklık, yanma ve akıntı; genellikle hafif seyreder.
• Üveit (gözün iç tabakasının iltihabı): Gözde ağrı, kızarıklık, ışığa hassasiyet ve bulanık görme. Acil göz muayenesi gerektirir.

İdrar ve Genital Yol Belirtileri

• İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma
• Erkeklerde idrar kanalından akıntı, prostat iltihabı
• Kadınlarda rahim ağzı iltihabı, vajinal akıntı

Cilt ve Mukoza Belirtileri

• Ağızda ağrısız yaralar
• Avuç içi ve ayak tabanında kabuklu, pullu döküntüler (keratoderma blenorajika)
• Penis başında ağrısız döküntü
• Tırnak değişiklikleri

Genel Belirtiler

Yorgunluk, halsizlik, hafif ateş ve kilo kaybı görülebilir.

Tanı Nasıl Konur?

Reaktif artritin tanısını koyduran tek bir test yoktur. Tanı; yakın zamanda geçirilmiş bir enfeksiyon öyküsü, tipik eklem tutulumu, muayene bulguları ve diğer hastalıkların dışlanmasıyla konur.

• Öykü: Son haftalarda geçirilen ishal, idrar yolu şikâyetleri veya cinsel temas öyküsü sorgulanır.
• Kan testleri: İltihap belirteçleri (CRP, sedimantasyon) yüksek olabilir. Romatoid artriti ve diğer hastalıkları dışlamak için testler yapılır. HLA-B27 testi destekleyici olabilir.
• Enfeksiyon testleri: Dışkı kültürü, idrarda ve genital örneklerde klamidya ve bel soğukluğu için PCR testleri.
• Eklem sıvısı incelemesi: Şiş eklemden alınan sıvıda iltihap bulguları görülür; eklem enfeksiyonu ve gut gibi durumları dışlamak için kristal ve kültür incelemesi yapılır.
• Görüntüleme: Röntgen, ultrason veya MR ile eklem, tendon ve sakroiliak eklem tutulumu değerlendirilebilir.
• Göz muayenesi: Göz belirtileri varsa.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amacı eklem iltihabını ve ağrıyı azaltmak, tetikleyici enfeksiyonu tedavi etmek ve komplikasyonları önlemektir.

• İltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ): Eklem ağrısı ve şişliğinin tedavisinde ilk basamaktır.
• Eklem içi kortizon enjeksiyonu: Tek veya birkaç eklemde belirgin şişlik varsa iltihabı hızla azaltır.
• Ağızdan kortizon: Yaygın ve şiddetli tutulumda kısa süreli kullanılabilir.
• Antibiyotikler: Klamidya gibi devam eden bir enfeksiyon saptanırsa tedavi edilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarda partnerin de tedavi edilmesi gerekir. Bağırsak enfeksiyonu geçtikten sonra antibiyotik vermenin eklem iltihabına genellikle faydası yoktur.
• Hastalığı düzenleyen ilaçlar: Belirtileri 3–6 aydan uzun süren veya kronikleşen hastalarda sülfasalazin veya metotreksat gibi ilaçlar kullanılabilir.
• Biyolojik ilaçlar: Diğer tedavilere yanıt vermeyen kronik vakalarda düşünülebilir.
• Göz tutulumunun tedavisi: Üveit varsa göz hekimi tarafından kortizonlu göz damlaları ve gerekirse diğer tedaviler uygulanır.
• Fizik tedavi ve egzersiz: Eklem hareket açıklığını ve kas gücünü korumak için önemlidir. Akut dönemde ağrılı eklem dinlendirilir; iltihap azaldıkça egzersizler kademeli olarak artırılır.

Seyir

Reaktif artrit hastalarının çoğunda belirtiler 3–12 ay içinde tamamen düzelir. Ancak hastaların bir kısmında belirtiler tekrarlayabilir; yeni bir enfeksiyon atakları tetikleyebilir. Daha az sayıda hastada ise hastalık kronikleşerek uzun süreli eklem ve bel sorunlarına yol açabilir. HLA-B27 pozitifliği, kronik seyir ve göz tutulumu riskiyle ilişkilidir.

Reaktif Artrit ile Karışabilecek Durumlar

Eklem şişliği ve ağrısı birçok farklı hastalıkta görülebilir. Bakterinin doğrudan eklemin içine yerleştiği septik artrit acil tedavi gerektiren bir durumdur ve reaktif artritten ayırt edilmelidir. Gut ve psödogut gibi kristal hastalıkları, romatoid artrit, sedef hastalığına bağlı artrit, iltihabi bağırsak hastalıklarına eşlik eden artrit, ankilozan spondilit, akut romatizmal ateş ve bel soğukluğuna bağlı artrit de benzer belirtiler verebilir. Doğru tanı, uygun tedavinin seçilmesi için önemlidir.

Reaktif Artritle Yaşam: Öneriler

• Ağrılı ve şiş eklemleri iltihabın yoğun olduğu dönemde dinlendirin; ancak tamamen hareketsiz kalmayın.
• İltihap azaldıkça fizyoterapistinizin önerdiği egzersizlere başlayın; yüzme ve bisiklet gibi eklemlere az yük bindiren aktiviteler tercih edilebilir.
• Topuk ağrısı varsa yumuşak tabanlı, destekleyici ayakkabılar ve topuk yastıkları kullanın.
• İlaçlarınızı hekiminizin önerdiği şekilde düzenli kullanın.
• Sigarayı bırakın ve sağlıklı kiloyu koruyun.
• Gözünüzde kızarıklık veya ağrı başlarsa vakit kaybetmeden hekime başvurun.

Korunma Yolları

• Güvenli cinsel ilişki: Kondom kullanımı klamidya ve diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı korur.
• Gıda güvenliği: Ellerinizi sık yıkayın; et, tavuk ve yumurtayı iyice pişirin; çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı tutun; temiz su tüketin.
• Enfeksiyonları erken tedavi ettirin.
• Daha önce reaktif artrit geçirdiyseniz, yeni bir ishal veya idrar yolu enfeksiyonundan sonra eklem şikâyetleri açısından dikkatli olun.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Geçirilen bir ishal veya idrar yolu enfeksiyonundan sonraki haftalarda eklem ağrısı ve şişliği başladıysa
• Topuk ağrısı, şiş parmak veya bel ağrısı geliştiyse
• İdrar yaparken yanma veya genital akıntı varsa
• Eklem şikâyetleriniz birkaç haftadır geçmiyorsa

Acil durum: Gözde ağrı, kızarıklık, ışığa hassasiyet ve görme bulanıklığı varsa beklemeden göz acil servisine başvurun. Ateşle birlikte tek bir eklemde aniden gelişen şiddetli şişlik, kızarıklık ve ısı artışı eklem enfeksiyonunu düşündürebilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Reaktif artrit romatoloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir; fiziksel tıp ve rehabilitasyon, göz tutulumunda göz hastalıkları, enfeksiyon yönetiminde enfeksiyon hastalıkları ve üroloji veya kadın hastalıkları ve doğum uzmanları da tedaviye katılabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.