Kolon Polipleri

Kolon Polipleri Nedir?

Kolon polipleri, kalın bağırsağın (kolon) veya kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun iç yüzeyini kaplayan dokudan (mukoza) bağırsak boşluğuna doğru büyüyen küçük doku çıkıntılarıdır. Polipler genellikle mercimek veya nohut büyüklüğündedir; ancak bazıları birkaç santimetreye kadar büyüyebilir. Bir sap üzerinde (saplı polip) veya bağırsak duvarına yassı şekilde yapışık (sapsız polip) olabilir.

Kolon polipleri oldukça yaygındır; özellikle 50 yaşından sonra görülme sıklığı artar ve bu yaş grubundaki kişilerin önemli bir kısmında en az bir polip bulunur. Poliplerin büyük çoğunluğu iyi huyludur ve belirti vermez. Ancak bazı polip türleri yıllar içinde (genellikle 10–15 yılda) yavaş yavaş kalın bağırsak kanserine dönüşebilir. Kalın bağırsak kanserlerinin çok büyük bir kısmı başlangıçta iyi huylu bir polip olarak gelişir.

Bu nedenle kolon poliplerinin kolonoskopi ile saptanıp çıkarılması, kalın bağırsak kanserini önlemenin en etkili yollarından biridir. Kalın bağırsak kanseri, düzenli tarama ile önlenebilen nadir kanserlerdendir.

Kolon Polibi Türleri

Adenomatöz Polipler (Adenomlar)

En sık görülen ve kansere dönüşme potansiyeli taşıyan poliplerdir. Mikroskobik yapılarına göre:

• Tübüler adenom: En sık türdür; kansere dönüşme riski görece düşüktür.
• Tübülovillöz adenom: Orta düzeyde risk.
• Villöz adenom: Kansere dönüşme riski daha yüksektir.

Adenomların kansere dönüşme riski; polipin büyüklüğü (1 cm'den büyük olanlarda risk artar), sayısı, villöz yapı içermesi ve hücrelerdeki bozukluğun derecesine (yüksek dereceli displazi) bağlıdır.

Serrated (Testere Dişli) Polipler

• Hiperplastik polipler: Genellikle küçük, rektum ve kalın bağırsağın son kısmında yerleşen poliplerdir; kansere dönüşme riski çok düşüktür.
• Sesil (sapsız) serrated lezyonlar: Genellikle kalın bağırsağın sağ tarafında yerleşir, yassı ve fark edilmesi zor olabilir; kansere dönüşme potansiyeli vardır.
• Geleneksel serrated adenomlar: Nadir görülür; kansere dönüşme potansiyeli taşır.

İltihabi Polipler (Psödopolipler)

Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıklarında iltihap sonrası oluşan poliplerdir; kendileri genellikle kanserleşmez.

Hamartomatöz Polipler

Çocuklarda görülen juvenil polipler ve Peutz-Jeghers sendromu gibi kalıtsal sendromlarla ilişkili poliplerdir.

Risk Faktörleri

• Yaş: 45–50 yaşından sonra risk belirgin şekilde artar.
• Aile öyküsü: Birinci derece akrabalarda (anne, baba, kardeş, çocuk) kolon polibi veya kalın bağırsak kanseri, özellikle 60 yaşından önce tanı alanlar.
• Kişisel öykü: Daha önce adenomatöz polip veya kalın bağırsak kanseri geçirmiş olmak.
• Kalıtsal sendromlar:
  • Ailesel adenomatöz polipozis (FAP): Genç yaşta kalın bağırsakta yüzlerce, hatta binlerce polip gelişir; tedavi edilmezse kanser riski neredeyse kesindir.
  • Lynch sendromu (kalıtsal nonpolipozis kolorektal kanser): Az sayıda polip olsa da genç yaşta kalın bağırsak, rahim ve diğer organ kanserleri riski yüksektir.
  • MUTYH ilişkili polipozis, Peutz-Jeghers sendromu, juvenil polipozis sendromu.
• İltihabi bağırsak hastalıkları: Uzun süredir devam eden ülseratif kolit ve Crohn kolit.
• Obezite
• Sigara ve alkol kullanımı
• Beslenme: Kırmızı et ve işlenmiş et ürünleri (sucuk, salam, sosis) açısından zengin, lif açısından fakir beslenme.
• Hareketsiz yaşam
• Tip 2 diyabet
• Erkek cinsiyet

Belirtileri Nelerdir?

Kolon poliplerinin büyük çoğunluğu hiçbir belirti vermez ve genellikle tarama amaçlı yapılan kolonoskopide tesadüfen saptanır. Bu nedenle belirti beklemeden tarama yapılması çok önemlidir. Büyük polipler şu belirtilere yol açabilir:

• Makattan kanama veya dışkıda kan (kırmızı veya koyu renkli)
• Dışkının siyah veya koyu renkli olması
• Gizli kanamaya bağlı demir eksikliği anemisi: Halsizlik, yorgunluk, solukluk, nefes darlığı
• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik: Bir haftadan uzun süren kabızlık veya ishal, dışkı çapında incelme
• Karın ağrısı ve kramplar (nadir; büyük poliplerde bağırsak tıkanıklığı)
• Büyük villöz adenomlarda nadiren sulu ishal ve potasyum kaybı

Makattan kanamanın en sık nedeni hemoroid (basur) olsa da, bu belirti mutlaka değerlendirilmelidir; özellikle 40 yaş üstünde ve risk faktörü olanlarda.

Tanı ve Tarama Yöntemleri

• Kolonoskopi: Tanıda altın standart yöntemdir. Makattan ilerletilen, ucunda kamera bulunan esnek bir tüple tüm kalın bağırsak incelenir. Saptanan polipler aynı işlem sırasında çıkarılabilir (polipektomi) ve patolojik incelemeye gönderilir. İşlem öncesinde bağırsağın tamamen temizlenmesi için özel diyet ve bağırsak temizleme solüsyonları kullanılır; iyi bir bağırsak temizliği, poliplerin gözden kaçmaması için çok önemlidir. İşlem genellikle sedasyon (hafif uyutma) altında yapılır.
• Gaitada gizli kan testi: Dışkıda gözle görülmeyen kanı araştırır. Türkiye'de ulusal kalın bağırsak kanseri tarama programı kapsamında 50–70 yaş arasındaki kişilere aile sağlığı merkezlerinde ve KETEM'lerde 2 yılda bir immünokimyasal gaitada gizli kan testi (FIT) yapılmaktadır. Pozitif sonuç durumunda kolonoskopi yapılmalıdır.
• Gaita DNA testi: Bazı ülkelerde kullanılan, dışkıda anormal DNA ve kan araştıran test.
• Sanal kolonoskopi (BT kolonografi): Bilgisayarlı tomografi ile kalın bağırsağın görüntülenmesi; polip saptanırsa çıkarılması için kolonoskopi gerekir.
• Sigmoidoskopi: Kalın bağırsağın yalnızca son kısmının incelenmesi.

Kimler Ne Zaman Taranmalı?

• Ortalama riskli kişiler: 45–50 yaşından itibaren tarama başlanmalıdır. Kolonoskopi normal ise genellikle 10 yılda bir tekrarlanır; gaitada gizli kan testi seçildiyse 1–2 yılda bir.
• Birinci derece akrabasında kalın bağırsak kanseri veya ileri adenom olanlar: 40 yaşında veya akrabanın tanı yaşından 10 yıl önce (hangisi daha erkense) kolonoskopi ile tarama başlanır ve 5 yılda bir tekrarlanır.
• Kalıtsal sendromu olanlar: Çok daha erken yaşta (FAP'ta ergenlikte, Lynch sendromunda 20–25 yaşında) ve sık aralıklarla tarama yapılır; genetik danışmanlık önerilir.
• İltihabi bağırsak hastalığı olanlar: Hastalık başlangıcından 8 yıl sonra düzenli kolonoskopi taraması.

Tedavi Seçenekleri

• Endoskopik polipektomi: Poliplerin büyük çoğunluğu kolonoskopi sırasında tel kement (snare), forseps veya özel tekniklerle güvenle çıkarılır. İşlem genellikle ağrısızdır.
• Endoskopik mukozal rezeksiyon (EMR) ve endoskopik submukozal diseksiyon (ESD): Büyük ve yassı poliplerin endoskopik olarak tek parça halinde çıkarılması için kullanılan ileri endoskopik yöntemler.
• Cerrahi tedavi: Endoskopik olarak çıkarılamayan çok büyük poliplerde, kanser içeren ve riskli özellikler taşıyan poliplerde laparoskopik veya açık cerrahi ile bağırsağın ilgili bölümü çıkarılır. FAP gibi polipozis sendromlarında kalın bağırsağın tamamının koruyucu amaçla çıkarılması gerekebilir.

Polipektomi Sonrası

• İşlemden sonra birkaç gün az miktarda kanama olabilir. Nadiren ciddi kanama veya bağırsak delinmesi gibi komplikasyonlar gelişebilir.
• Kan sulandırıcı kullanan hastalarda işlem öncesi ve sonrası ilaç düzenlemesi hekim tarafından yapılır.
• Patoloji sonucuna göre (polip sayısı, büyüklüğü ve türü) bir sonraki kontrol kolonoskopisinin zamanı belirlenir; genellikle 3–10 yıl arasında değişir.

Korunma Yolları

• Düzenli tarama: Kalın bağırsak kanserinden korunmanın en etkili yoludur.
• Lifli beslenme: Sebze, meyve, tam tahıllar ve baklagiller.
• Kırmızı et ve işlenmiş et ürünlerini sınırlamak
• İdeal kiloyu korumak
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sigara içmemek ve alkolü sınırlamak
• Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı
• Bazı yüksek riskli kişilerde aspirin kullanımının polip ve kanser riskini azalttığı gösterilmiştir; ancak kanama riski nedeniyle hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

45–50 yaşını geçtiyseniz ve henüz tarama yaptırmadıysanız, ailenizde kalın bağırsak kanseri veya polip öyküsü varsa aile hekiminize veya bir gastroenteroloji uzmanına başvurun. Makattan kanama, dışkıda kan veya siyah dışkı, bağırsak alışkanlıklarında değişiklik, açıklanamayan kilo kaybı veya demir eksikliği anemisi varsa yaşınız ne olursa olsun hekime başvurun.

Acil durum: Makattan yoğun kanama, baş dönmesi, bayılma ve çarpıntı; şiddetli karın ağrısı, karında şişlik, kusma ve gaz-dışkı çıkaramama (bağırsak tıkanıklığı) ya da kolonoskopi sonrası şiddetli karın ağrısı, ateş veya yoğun kanama gelişirse beklemeden acil servise başvurun.

Kolon polipleri gastroenteroloji uzmanları tarafından kolonoskopi ile tanı alır ve tedavi edilir; genel cerrahi uzmanları da kolonoskopi ve cerrahi tedavi yapar. Taramada aile hekimliği, patolojik incelemede patoloji, kalıtsal sendromlarda tıbbi genetik, kanser saptanırsa tıbbi onkoloji uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.