Plevral Mezotelyoma
Plevral mezotelyoma, akciğeri saran zar tabakasından gelişen nadir bir kanserdir ve en sık asbest maruziyetiyle ilişkilidir. Nefes darlığı, göğüs ağrısı ve plevral sıvı birikimi başlıca belirtileridir. Tanı biyopsiyle konur; tedavi cerrahi, kemoterapi, immünoterapi ve radyoterapiyi içerebilir. Bu sayfada belirtileri, nedenleri, tanı ve tedavi yaklaşımları anlatılmaktadır.
Plevral Mezotelyoma Nedir?
Plevral mezotelyoma, akciğerleri ve göğüs kafesinin iç yüzünü saran ince zar tabakasının (plevra) hücrelerinden gelişen nadir ve ciddi bir kanser türüdür. Plevra iki yapraktan oluşur: akciğerin yüzeyine yapışık olan iç yaprak ve göğüs duvarını döşeyen dış yaprak. Bu iki yaprak arasındaki ince boşluk normalde çok az miktarda kayganlaştırıcı sıvı içerir ve akciğerin solunum sırasında sürtünmesiz biçimde hareket etmesini sağlar.
Mezotelyoma bu zardaki mezotel hücrelerinin kontrolsüz çoğalmasıyla ortaya çıkar. Zamanla plevra kalınlaşır, aradaki boşlukta sıvı birikir ve tümör dokusu akciğeri sıkıştırarak genişlemesini engeller. Hastalık akciğer dokusunun kendisinden değil, onu saran zardan başladığı için akciğer kanserinden farklı bir hastalıktır ve tedavi yaklaşımı da farklıdır.
Mezotelyoma en sık plevrada görülür; daha seyrek olarak karın boşluğunu döşeyen periton, kalbi saran perikard ve testis çevresindeki zarlarda da ortaya çıkabilir. Bu sayfada akciğer zarını tutan plevral form ele alınmaktadır. Hastalık genellikle yıllar süren yavaş bir gelişimin ardından belirti verdiği için çoğu hasta tanı aldığında hastalık ilerlemiş olur.
Plevral Mezotelyoma Türleri
Mikroskop altındaki görünüme göre mezotelyomanın başlıca üç hücre tipi tanımlanır. Bu ayrım hem hastalığın seyrini hem de tedavi seçimini etkiler.
- Epitelioid tip: En sık görülen türdür. Hücreler düzenli, birbirine benzer görünümdedir. Genel olarak diğer tiplere göre tedaviye daha iyi yanıt verme eğilimindedir.
- Sarkomatoid tip: Hücreler iğ biçimindedir ve bu tip daha agresif seyretme eğilimindedir. Cerrahi ve tedavi planlamasında daha temkinli davranılır.
- Bifazik (karma) tip: Hem epitelioid hem sarkomatoid hücreleri birlikte içerir. Seyri, iki bileşenin oranına göre değişir.
Hücre tipi, patoloji uzmanının aldığı doku örneğini incelemesiyle belirlenir; bu nedenle iğne veya cerrahi biyopsi tanıda belirleyici öneme sahiptir.
Belirtileri
Plevral mezotelyomanın erken dönemde belirgin bir belirtisi olmayabilir. Belirtiler genellikle plevra boşluğunda sıvı biriktiğinde veya tümör göğüs duvarını ve akciğeri baskıladığında ortaya çıkar. En sık görülen yakınmalar şunlardır:
- Giderek artan nefes darlığı; önce eforla, sonra dinlenirken de hissedilebilir
- Göğüs veya yan tarafta, nefes alırken artabilen ağrı
- Geçmeyen kuru öksürük
- Açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık
- Halsizlik ve çabuk yorulma
- Gece terlemesi veya hafif ateş
- Omuzda, kolda veya sırtta yayılan ağrı
- Ses kısıklığı ve yutma güçlüğü (tümör çevre dokulara yayıldığında)
Bu belirtilerin çoğu akciğer zarı iltihabı, kalp yetmezliği, zatürre veya diğer akciğer hastalıklarında da görülebilir. Dolayısıyla belirtilerin varlığı mezotelyoma anlamına gelmez; ancak uzun süredir devam eden, özellikle tek taraflı bir sıvı birikimi ve nefes darlığı mutlaka incelenmelidir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Plevral mezotelyomanın en iyi bilinen ve en önemli nedeni asbest lifleriyle temastır. Asbest, geçmişte inşaat, yalıtım, gemi yapımı, fren balatası ve çatı malzemesi gibi pek çok alanda kullanılan doğal bir mineraldir. Havaya karışan çok ince lifler solunduğunda akciğer zarına ulaşabilir ve orada yıllarca kalarak hücrelerde kalıcı hasara yol açabilir.
Asbeste maruziyet ile hastalığın ortaya çıkması arasında genellikle onlarca yıl geçer. Bu nedenle bugün belirti veren bir kişi, uzun yıllar önce çalıştığı bir işte veya yaşadığı bir ortamda maruz kalmış olabilir. Maruziyet yalnızca asbestle doğrudan çalışanlarda değil, asbestli evlerde yaşayanlarda ve asbest işçilerinin kıyafetleriyle taşınan liflere maruz kalan aile bireylerinde de görülebilir.
Türkiye'de bazı bölgelerde toprakta ve yapı malzemesi olarak kullanılan doğal minerallerde (örneğin erionit gibi lifli yapılar) bulunan maddelere bağlı mezotelyoma olguları da bilinmektedir. Bu nedenle yaşadığınız bölgenin ve geçmişteki iş ortamınızın hekiminizle paylaşılması önemlidir.
Diğer olası risk faktörleri arasında göğüs bölgesine daha önce uygulanmış yüksek doz radyoterapi ve çok nadir olarak bazı kalıtsal gen değişiklikleri sayılabilir. Sigara mezotelyomanın doğrudan nedeni değildir; ancak sigara asbest maruziyeti olan kişilerde akciğer kanseri riskini belirgin biçimde artırdığı için bırakılması her koşulda önerilir.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı süreci hekimin ayrıntılı bir öykü almasıyla başlar. Özellikle meslek geçmişi, çalışılan işler, yaşanan yerler ve asbest teması sorulur. Ardından fizik muayene yapılır; plevral sıvı varlığında bir akciğer bölgesinde solunum seslerinin azaldığı saptanabilir.
- Akciğer grafisi ve bilgisayarlı tomografi: Plevral kalınlaşma, sıvı birikimi ve kitle görünümü bu yöntemlerle değerlendirilir. Tomografi hastalığın yaygınlığı hakkında da bilgi verir.
- Plevral sıvı analizi (torasentez): İnce bir iğneyle sıvı örneği alınır. Sıvıda tümör hücrelerinin görülmesi yol gösterici olabilir ancak tek başına her zaman kesin tanı için yeterli değildir.
- Biyopsi: Kesin tanı doku örneğiyle konur. Görüntüleme eşliğinde iğne biyopsisi veya video yardımlı torakoskopik cerrahi (VATS) ile plevradan parça alınabilir. Torakoskopi, hem daha geniş doku elde edilmesini hem de sıvının aynı seansta boşaltılmasını sağladığı için sık tercih edilir.
- Patolojik ve immünohistokimyasal inceleme: Alınan doku, mezotelyoma ile akciğer kanseri, metastaz veya iyi huylu plevral hastalıkların ayırt edilmesi için özel boyalarla incelenir.
- PET-BT ve ek görüntülemeler: Hastalığın evrelemesi ve uzak yayılımın değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Evreleme, tümörün plevra ile sınırlı olup olmadığını, göğüs duvarına, diyaframa, kalp zarına veya lenf düğümlerine yayılıp yayılmadığını gösterir ve cerrahi tedavinin mümkün olup olmadığı konusunda temel belirleyicidir.
Tedavi Seçenekleri
Mezotelyoma tedavisi, hastalığın evresine, hücre tipine, hastanın genel sağlık durumuna ve eşlik eden hastalıklarına göre kişiye özel planlanır. Tedavi kararı idealde göğüs cerrahisi, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, göğüs hastalıkları ve patoloji uzmanlarının birlikte çalıştığı bir kurulda verilir.
- Cerrahi: Erken evrede ve uygun hastalarda tümörün ve plevranın mümkün olduğunca çıkarılmasını amaçlayan ameliyatlar uygulanabilir. Plevrektomi/dekortikasyon akciğeri koruyarak plevranın çıkarıldığı, ekstraplevral pnömonektomi ise akciğerle birlikte plevranın çıkarıldığı daha kapsamlı bir girişimdir. Hangi ameliyatın uygun olduğu veya ameliyatın mümkün olup olmadığı merkeze ve hastaya göre değişir.
- Kemoterapi: Çoğu hastada tedavinin önemli bir parçasıdır. Belirtileri hafifletmek ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için tek başına veya diğer tedavilerle birlikte kullanılır.
- İmmünoterapi: Bağışıklık sisteminin tümör hücrelerine karşı daha etkili çalışmasını hedefleyen bazı ilaçlar seçilmiş hastalarda tedavi seçeneği olarak kullanılmaktadır. Uygunluk onkoloji uzmanı tarafından değerlendirilir.
- Radyoterapi: Ağrıyı azaltmak, belirli bölgelerdeki tümörü küçültmek veya ameliyat sonrası tedaviyi desteklemek amacıyla uygulanabilir.
- Semptom kontrolüne yönelik girişimler: Tekrarlayan plevral sıvı birikiminde sıvının boşaltılması, plevrodez (plevra yapraklarının birbirine yapıştırılması) veya kalıcı plevral kateter yerleştirilmesi gibi yöntemler nefes darlığını hafifletir.
- Palyatif ve destek tedavisi: Ağrı yönetimi, beslenme desteği, solunum desteği ve psikolojik destek, hastalığın her evresinde yaşam kalitesini korumak için tedavinin ayrılmaz parçasıdır.
Hastalığın seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterebilir. Tedaviye yanıt, takip sıklığı ve beklentiler konusunda doğru bilgiyi yalnızca sizi izleyen hekim ekibi verebilir; internetteki genel rakamlara bakarak kendi durumunuz hakkında sonuç çıkarmak yanıltıcı olabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Geçmişte asbestle temas etmiş olan veya asbestli bir ortamda çalışmış ya da yaşamış olan kişiler, aşağıdaki yakınmalardan herhangi birini fark ettiğinde bir göğüs hastalıkları veya göğüs cerrahisi uzmanına başvurmalıdır:
- Birkaç haftadan uzun süren ve nedeni bulunamayan nefes darlığı
- Göğüs veya yan tarafta süregelen ağrı
- Geçmeyen öksürük
- Nedeni açıklanamayan kilo kaybı
- Görüntülemede saptanan tek taraflı plevral sıvı veya plevral kalınlaşma
Ani gelişen şiddetli nefes darlığı, nefes alamama hissi, dudaklarda morarma veya göğüs ağrısıyla birlikte bayılma durumunda vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurunuz.
Günlük Yaşam ve Korunma
Mezotelyomadan korunmanın en etkili yolu asbest maruziyetinden kaçınmaktır. Yapı malzemelerinde asbest bulunabilecek eski binalarda yenileme, yıkım veya sökme işleri yaparken mutlaka uzman ve yetkili firmalardan hizmet alınmalı, asbestli malzemeler kendi başınıza kırılmamalı, delinmemeli veya zımparalanmamalıdır. Asbestle çalışan kişiler uygun maske, koruyucu kıyafet ve iş güvenliği önlemlerini eksiksiz kullanmalıdır.
Daha önce asbeste maruz kalmış kişiler için sigarayı bırakmak, düzenli sağlık kontrollerini aksatmamak ve solunum şikâyetlerini ciddiye almak önemlidir. Meslek hastalıkları kapsamında değerlendirilebilecek durumlar için iş hekimine veya ilgili sağlık kuruluşlarına danışılabilir.
Mezotelyoma tanısı alan kişiler ve yakınları için hastalığın duygusal yükü ağırdır. Tedavi sürecinde hekim ekibinin yanı sıra psikolog, diyetisyen ve hasta destek gruplarından yararlanmak yaşam kalitesine olumlu katkı sağlayabilir. Nefes darlığını yönetmek için hekimin önerdiği solunum egzersizlerini yapmak, enerjinizi gün içinde dengeli kullanmak, dengeli beslenmek ve enfeksiyonlardan korunmak da yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular Üzerine Notlar
Asbeste maruz kaldım, mutlaka mezotelyoma olur muyum? Hayır. Maruz kalan herkes hastalanmaz; ancak risk maruziyet süresi ve yoğunluğuyla birlikte artar. Maruziyet öyküsü olan kişilerin şikâyetleri olduğunda doktora başvurması önemlidir.
Mezotelyoma bulaşıcı mıdır? Hayır, bulaşıcı bir hastalık değildir. Aynı ortamı paylaşan kişilerde birden fazla olgu görülebilmesi ortak çevresel maruziyetten kaynaklanır.
Mezotelyoma ile akciğer kanseri aynı şey midir? Hayır. Akciğer kanseri akciğer dokusundan, mezotelyoma ise akciğeri saran zardan kaynaklanır. Tedavi ve izlem yaklaşımları farklıdır.
Plevral sıvı olması mezotelyoma olduğunu gösterir mi? Hayır. Plevral sıvı kalp yetmezliği, enfeksiyonlar, diğer kanser türleri ve pek çok durumda görülebilir. Nedenin bulunması için sıvı analizi ve gerekirse biyopsi yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Plevral mezotelyomanın en önemli nedeni nedir?
En iyi bilinen neden asbest liflerinin solunmasıdır. Belirtiler maruziyetten onlarca yıl sonra ortaya çıkabilir. Çok daha az sıklıkla göğse uygulanan yüksek doz radyoterapi ve bazı bölgesel mineral lifleri de rol oynayabilir.
Plevral mezotelyoma nasıl teşhis edilir?
Görüntüleme (akciğer grafisi, tomografi), plevral sıvı analizi ve özellikle biyopsi ile teşhis edilir. Kesin tanı, alınan doku örneğinin patolojik incelemesiyle konur.
Mezotelyoma tedavi edilebilir mi?
Tedavi; cerrahi, kemoterapi, immünoterapi ve radyoterapi gibi seçenekleri içerebilir ve evreye göre planlanır. Tedaviye yanıt kişiden kişiye değiştiği için hedefler ve beklentiler sizi izleyen onkoloji ve göğüs cerrahisi ekibiyle konuşulmalıdır.
Hangi belirtiler mezotelyomayı düşündürür?
Giderek artan nefes darlığı, göğüs ağrısı, geçmeyen öksürük, kilo kaybı ve tek taraflı plevral sıvı birikimi en sık yakınmalardır. Bu belirtiler başka hastalıklarda da görülebileceğinden doktor değerlendirmesi gerekir.
Mezotelyomadan nasıl korunulur?
En önemli koruyucu önlem asbest maruziyetinden kaçınmaktır. Asbest riski olan işlerde uygun koruyucu ekipman kullanılmalı, asbestli eski yapı malzemeleri uzman ekiplerce sökülmelidir. Sigarayı bırakmak da akciğer sağlığı için önemlidir.
Kendi durumunuzu yazın, Plevral Mezotelyoma ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →