Timoma
Timoma, göğüs kafesinin ön kısmındaki timus bezinden gelişen bir tümördür ve çoğunlukla 40-60 yaşlarda görülür. Birçok kişide belirti vermez, tesadüfen tomografide fark edilir; büyüdüğünde öksürük, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya yutma güçlüğü yapabilir. En sık miyastenia gravis ile birlikte görülür. Tanıda toraks tomografisi ve kan testleri kullanılır. Temel tedavi timus bezinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır; gerekirse radyoterapi ve kemoterapi eklenir. Nüks olabildiği için uzun süreli takip gerekir.
Timoma Nedir?
Timoma, göğüs kemiğinin (sternum) arkasında, kalbin önünde yer alan timus bezinin epitel hücrelerinden gelişen bir tümördür. Timus, bağışıklık sisteminin önemli hücrelerinden olan T lenfositlerinin olgunlaştığı bir organdır. Çocukluk ve ergenlik döneminde aktiftir; erişkin yaşta küçülerek büyük ölçüde yağ dokusuna dönüşür.
Timoma, göğüs boşluğunun ortasındaki bölgede (ön mediasten) en sık görülen tümördür; ancak genel olarak nadir bir hastalıktır. Genellikle 40–60 yaşları arasında görülür; kadın ve erkeklerde benzer sıklıktadır. Çocuklarda çok nadirdir.
Timomalar genellikle yavaş büyüyen tümörlerdir. Çoğu, kapsül adı verilen bir zarla çevrilidir ve erken evrede tamamen çıkarıldığında çok iyi sonuçlar elde edilir. Ancak tüm timomalar kötü huylu potansiyel taşır; çevre dokulara yayılabilir ve nadiren uzak organlara sıçrayabilir. Timomanın en ilginç özelliklerinden biri, sıklıkla myastenia gravis başta olmak üzere bağışıklık sistemiyle ilişkili çeşitli hastalıklarla birlikte görülmesidir.
Timus Tümörlerinin Türleri
Timus bezi tümörleri Dünya Sağlık Örgütü sınıflamasına göre mikroskobik görünümlerine göre alt tiplere ayrılır:
- Tip A ve AB timomalar: Genellikle daha yavaş seyirli ve iyi prognozlu türlerdir.
- Tip B1, B2 ve B3 timomalar: B1'den B3'e doğru daha agresif davranış gösterebilir ve yayılma eğilimi artar.
- Timik karsinom: Timus bezinin daha agresif seyirli, kanser özellikleri daha belirgin olan tümörüdür. Timomadan farklı olarak myastenia gravis ile nadiren birliktedir, çevre dokulara ve uzak organlara yayılma eğilimi daha yüksektir.
- Timik nöroendokrin tümörler: Nadir görülür.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Timomanın kesin nedeni bilinmemektedir. Sigara, radyasyon veya çevresel faktörlerle belirgin bir ilişkisi gösterilmemiştir. Bilinen risk faktörleri sınırlıdır:
- Yaş: En sık 40–60 yaşlarında görülür.
- Bazı otoimmün hastalıklar, özellikle myastenia gravis ile güçlü birliktelik vardır; ancak bu ilişki bir neden-sonuç ilişkisinden çok, tümörün bağışıklık sistemini etkilemesine bağlıdır.
- Çok nadir olarak bazı kalıtsal sendromlarla (örneğin MEN-1) ilişkili timik tümörler görülebilir.
Timoma ile İlişkili Hastalıklar (Paraneoplastik Sendromlar)
Timus bezi, bağışıklık sisteminin "kendini" tanımasını sağlayan bir eğitim merkezi gibidir. Timoma bu işlevi bozarak bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırmasına yol açabilir. Timoma hastalarının yaklaşık üçte biri ile yarısında eşlik eden bir otoimmün hastalık bulunur:
- Myastenia gravis: En sık görülen birlikteliktir. Timoma hastalarının yaklaşık %30–50'sinde myastenia gravis bulunur; myastenia gravis hastalarının ise yaklaşık %10–15'inde timoma saptanır. Göz kapağı düşüklüğü, çift görme, çiğneme-yutma ve konuşma güçlüğü, kollarda ve bacaklarda gün içinde artan, dinlenmekle azalan kas güçsüzlüğü ile kendini gösterir. Nadiren solunum kaslarını etkileyerek hayatı tehdit edebilir (myastenik kriz).
- Saf kırmızı hücre aplazisi: Kemik iliğinin kırmızı kan hücresi yapımını durdurmasına bağlı ağır kansızlık.
- Hipogamaglobulinemi (Good sendromu): Antikor yapımının azalmasına bağlı sık ve ağır enfeksiyonlar.
- Diğer otoimmün hastalıklar: Lupus, romatoid artrit, tiroid hastalıkları (Hashimoto, Graves), polimiyozit, otoimmün hepatit, pemfigus, liken planus ve alopesi areata.
- Nörolojik sendromlar: Nöromiyotoni, limbik ensefalit (bellek ve davranış bozuklukları) gibi nadir durumlar.
Bu hastalıklar timoma tanısından önce, aynı anda veya tümör çıkarıldıktan yıllar sonra bile ortaya çıkabilir.
Belirtileri Nelerdir?
Timoma hastalarının yaklaşık üçte birinde hiçbir belirti yoktur ve tümör başka bir nedenle çekilen akciğer grafisi veya tomografide tesadüfen saptanır. Diğer hastalarda belirtiler tümörün çevre yapılara bası yapmasına veya eşlik eden otoimmün hastalıklara bağlıdır.
Tümörün Yaptığı Basıya Bağlı Belirtiler
- Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi
- Öksürük
- Nefes darlığı
- Ses kısıklığı (ses telini çalıştıran sinire bası)
- Yutma güçlüğü
- Diyafram felcine bağlı nefes darlığı (frenik sinire bası)
- Vena kava superior sendromu: Büyük toplardamarın sıkışmasına bağlı yüzde, boyunda ve kollarda şişlik, boyun damarlarında belirginleşme, baş ağrısı ve yüzde kızarıklık. Acil değerlendirme gerektirir.
Genel Belirtiler
- Halsizlik ve yorgunluk
- Kilo kaybı
- Ateş ve gece terlemesi (daha nadir)
Eşlik Eden Hastalıklara Bağlı Belirtiler
Göz kapağı düşüklüğü, çift görme, kas güçsüzlüğü (myastenia gravis), kansızlık belirtileri ve sık enfeksiyonlar gibi.
Tanı Nasıl Konur?
- Akciğer grafisi: Göğüs ortasında genişleme veya kitle görülebilir; ancak küçük tümörler gözden kaçabilir.
- Kontrastlı göğüs tomografisi (BT): Tanıda temel yöntemdir. Tümörün boyutu, sınırları, çevre damarlara, akciğere, kalp zarına ve diğer yapılara yayılımı değerlendirilir.
- Manyetik rezonans (MR): Tümörü kistik lezyonlardan ve normal timus büyümesinden ayırt etmede ve damar tutulumunu değerlendirmede faydalıdır.
- PET-BT: Özellikle timik karsinom şüphesinde ve yayılım araştırmasında kullanılabilir.
- Kan testleri:
- Asetilkolin reseptör antikoru: Belirti olmasa bile myastenia gravis yatkınlığını araştırmak için tüm timoma şüphesi olan hastalarda ameliyat öncesi bakılmalıdır. Ameliyat öncesi tanınmayan myastenia gravis, anestezi ve ameliyat sonrası ciddi solunum sorunlarına yol açabilir.
- Tam kan sayımı ve immünglobulin düzeyleri
- Ön mediasten tümörlerinin ayırıcı tanısı için gerekli durumlarda tümör belirteçleri (AFP, beta-hCG – özellikle genç erkeklerde germ hücreli tümörleri ayırt etmek için) ve LDH
- Biyopsi: Görüntüleme bulguları tipik bir timomayı gösteriyor ve tümör tamamen çıkarılabilir görünüyorsa, tümörün yayılmasına yol açabileceği endişesiyle genellikle ameliyat öncesi biyopsi yapılmaz ve tanı ameliyatla çıkarılan dokuda konur. Tümör büyükse, çevre dokulara yayılmışsa, ameliyat edilemeyecek gibi görünüyorsa veya lenfoma gibi başka bir hastalık düşünülüyorsa iğne biyopsisi yapılır.
Ön mediastende kitle yapabilen diğer hastalıklar arasında lenfoma, germ hücreli tümörler, guatrın göğüs içine uzanması (retrosternal guatr), timus kistleri ve normal timus büyümesi (timik hiperplazi) bulunur.
Evreleme
Timomalar, tümörün kapsülünü aşıp aşmadığına ve çevre dokulara ne kadar yayıldığına göre evrelendirilir (Masaoka-Koga ve TNM sistemleri). Evre 1'de tümör kapsül içinde sınırlıdır; ileri evrelerde ise çevre yağ dokusuna, akciğer zarına, kalp zarına, büyük damarlara, göğüs zarı veya kalp zarı yüzeylerine yayılım ya da uzak yayılım bulunur.
Tedavi Seçenekleri
Cerrahi Tedavi
Timoma tedavisinin temel taşı, tümörün ve timus bezinin çevre yağ dokusuyla birlikte tamamen çıkarılmasıdır (timektomi). Tümörün tamamen çıkarılması, hastalığın seyrini belirleyen en önemli faktördür.
- Açık cerrahi (median sternotomi): Göğüs kemiğinin ortadan açılmasıyla yapılan klasik yöntemdir; büyük ve çevre dokulara yayılmış tümörlerde tercih edilir.
- Kapalı (minimal invaziv) cerrahi: Video yardımlı torakoskopik cerrahi (VATS) veya robotik cerrahi ile küçük kesilerden yapılır. Erken evre, küçük tümörlerde uygun hastalarda daha az ağrı, daha kısa hastanede kalış ve daha hızlı iyileşme sağlar.
- Tümör çevre dokulara yayılmışsa, tamamen çıkarılabilmesi için akciğerin bir kısmı, kalp zarı veya damar bölümleri de çıkarılabilir.
Myastenia gravisi olan hastalarda ameliyat öncesi hastalığın ilaçlarla iyi kontrol altına alınması, gerekirse plazmaferez veya IVIG tedavisi uygulanması, ameliyat sırası ve sonrasında solunum açısından yakın izlem çok önemlidir. Timektomi myastenia gravisin seyrini de olumlu etkileyebilir.
Radyoterapi
Ameliyat sonrası tümörün tamamen çıkarılamadığı veya ileri evre olduğu durumlarda tekrarlama riskini azaltmak için uygulanabilir. Ameliyat edilemeyen hastalarda da kullanılır.
Kemoterapi
İleri evre, ameliyatla tamamen çıkarılamayacak kadar büyük tümörlerde ameliyat öncesi tümörü küçültmek amacıyla (neoadjuvan tedavi) veya yayılım göstermiş ve tekrarlayan hastalıkta kullanılır. Timomalar kemoterapiye genellikle yanıt verir.
Diğer Tedaviler
Tekrarlayan veya ileri evre hastalıkta hedefe yönelik tedaviler (örneğin bazı tirozin kinaz inhibitörleri) ve somatostatin analogları kullanılabilir. Timoma hastalarında immünoterapi (bağışıklık kontrol noktası ilaçları) ciddi otoimmün yan etkilere yol açabileceğinden dikkatle değerlendirilir.
Prognoz ve Takip
Erken evrede tamamen çıkarılan timomaların uzun dönem sonuçları çok iyidir; hastaların büyük çoğunluğu uzun yıllar sağlıklı yaşar. İleri evrelerde ve timik karsinomda sonuçlar daha değişkendir. Timomalar ameliyattan uzun yıllar sonra bile, hatta 10 yıldan fazla süre sonra tekrarlayabildiğinden, düzenli göğüs tomografisi ile uzun süreli takip gereklidir. Tekrarlayan tümörler de çoğu zaman yeniden ameliyat veya diğer tedavilerle kontrol altına alınabilir.
Ayrıca otoimmün hastalıklar ameliyattan sonra da ortaya çıkabileceğinden, yeni belirtiler (kas güçsüzlüğü, göz kapağı düşüklüğü, kansızlık, sık enfeksiyonlar) hekime bildirilmelidir. Timoma hastalarında ikinci bir kanser gelişme riskinin bir miktar arttığı bildirilmiştir; yaşa uygun kanser taramalarına devam edilmelidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Geçmeyen göğüs ağrısı veya baskı hissi, nedeni açıklanamayan öksürük ve nefes darlığı, ses kısıklığı, göz kapağında düşüklük, çift görme, gün içinde artan kas güçsüzlüğü, çiğneme ve yutma güçlüğü varsa ya da başka bir nedenle çekilen akciğer grafisi veya tomografide göğüs ortasında kitle saptandıysa vakit kaybetmeden bir göğüs hastalıkları veya göğüs cerrahisi uzmanına başvurun.
Acil durum: Ani ve şiddetli nefes darlığı, yutamama veya tükürüğü yutamama, konuşmakta zorlanma (myastenik kriz olabilir), yüzde, boyunda ve kollarda hızla artan şişlik, bayılma ya da timoma ameliyatı sonrası nefes almada güçlük gelişirse beklemeden 112'yi arayın.
Timoma göğüs cerrahisi uzmanları tarafından ameliyatla tedavi edilir. Tanı ve takipte göğüs hastalıkları, ilaç tedavisinde tıbbi onkoloji, ışın tedavisinde radyasyon onkolojisi, myastenia gravis tanı ve tedavisinde nöroloji, kan hastalıklarında hematoloji uzmanları multidisipliner olarak sürece katılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Timoma kanser midir?
Timomalar yavaş büyüyen tümörlerdir, ancak çevre dokulara yayılma özelliği gösterebildikleri için basit iyi huylu tümörler gibi kabul edilmez. Tümörün yayılma durumuna göre evrelendirilir ve tedavi buna göre planlanır. Timus kaynaklı daha agresif olan tümörler ise timik karsinom olarak ayrı adlandırılır. Kesin değerlendirmeyi göğüs cerrahisi ve onkoloji uzmanları yapar.
Timoma ile miyastenia gravis arasında ilişki var mı?
Evet. Timomalı hastaların önemli bir bölümünde miyastenia gravis görülür; miyastenia gravisli hastaların da bir kısmında timoma saptanır. Bu nedenle miyastenia gravis tanısı alan kişilerde göğüs tomografisi ile timus incelenir. İki hastalığın tedavisi nöroloji ve göğüs cerrahisi ekipleri tarafından birlikte planlanır.
Timoma ameliyatla tamamen iyileşir mi?
Erken evrede ve tümör tamamen çıkarıldığında sonuçlar genellikle iyidir. Ancak timoma yıllar sonra nüks edebildiği için ameliyattan sonra düzenli görüntüleme ile uzun süreli takip önerilir. Tedavi sonucu tümörün evresine ve tam çıkarılıp çıkarılamamasına bağlıdır.
Timoma belirti vermeden ilerleyebilir mi?
Evet. Birçok timoma başka bir nedenle çekilen akciğer grafisi veya tomografide tesadüfen bulunur. Tümör büyüdüğünde öksürük, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya yutma güçlüğü gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Timoma için hangi bölüme başvurulmalı?
Göğüs cerrahisi, göğüs hastalıkları ve tıbbi onkoloji uzmanları tanı ve tedavide görev alır. Miyastenia gravis belirtileri varsa nöroloji uzmanı da sürece dahil olur. Ani nefes darlığı veya yüz-boyun şişmesi gibi ağır belirtilerde doğrudan acil servise gidilmelidir.
Kendi durumunuzu yazın, Timoma ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →