Tiroid Nodülü

Tiroid Nodülü Nedir?

Tiroid nodülü, boynun ön kısmında yer alan kelebek şeklindeki tiroid bezinde gelişen, çevresindeki tiroid dokusundan farklı yapıda olan yumru veya kitledir. Nodüller katı (solid), sıvı dolu (kistik) veya her ikisinden oluşan karışık yapıda olabilir. Tek bir nodül bulunabileceği gibi, tiroid bezinde birden fazla nodül de (multinodüler guatr) olabilir.

Tiroid nodülleri çok yaygındır. Elle muayenede yetişkinlerin yaklaşık %5'inde nodül hissedilirken, ultrasonla bakıldığında yetişkinlerin yarısından fazlasında, özellikle ileri yaşta nodül saptanabilir. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür ve sıklığı yaşla birlikte artar. Türkiye gibi iyot eksikliğinin geçmişte yaygın olduğu bölgelerde nodül ve guatr daha sık görülür. Tiroid nodüllerinin yaklaşık %90–95'i iyi huyludur (kanser değildir). Ancak bir kısmının tiroid kanseri olabilmesi nedeniyle her nodülün doğru şekilde değerlendirilmesi gerekir.

Tiroid Nodülü Türleri ve Nedenleri

• Kolloid nodül ve multinodüler guatr: Tiroid dokusunun aşırı büyümesiyle oluşan, en sık görülen iyi huylu nodüllerdir. İyot eksikliği önemli bir nedendir.
• Tiroid kistleri: İçi sıvı dolu nodüllerdir; çoğu iyi huyludur. Kist içine kanama olduğunda aniden büyüyüp ağrı yapabilir.
• Folliküler adenom: İyi huylu tümörlerdir.
• Toksik (sıcak) nodül: Aşırı tiroid hormonu üreten nodüllerdir; hipertiroidiye (tiroid bezinin aşırı çalışması) yol açabilir. Çok nadiren kanserdir.
• İltihaplı nodüller: Hashimoto tiroiditi veya subakut tiroidit gibi tiroid iltihapları nodül benzeri görünümlere yol açabilir.
• Tiroid kanseri: Nodüllerin yaklaşık %5–10'u kanserdir. En sık papiller tiroid kanseri görülür; çoğu yavaş büyür ve tedaviye çok iyi yanıt verir.

Risk Faktörleri

Nodül Gelişimi İçin

• Kadın cinsiyet
• İleri yaş
• İyot eksikliği
• Aile öyküsü
• Hashimoto tiroiditi
• Gebelik
• Obezite ve insülin direnci
• Sigara

Nodülün Kanser Olma Olasılığını Artıran Faktörler

• Çocukluk veya gençlikte baş-boyun bölgesine radyasyon maruziyeti (radyoterapi, nükleer kaza)
• Ailede tiroid kanseri veya kalıtsal tiroid kanseri sendromları (MEN 2, ailesel medüller tiroid kanseri)
• Çocuklarda ve 20 yaş altında veya 70 yaş üstünde saptanan nodüller
• Erkek cinsiyet
• Hızla büyüyen, sert, çevre dokulara yapışık nodül
• Boyunda büyümüş lenf bezleri
• Ses kısıklığı

Belirtileri Nelerdir?

Tiroid nodüllerinin büyük çoğunluğu hiçbir belirti vermez ve çoğu zaman başka bir nedenle yapılan boyun ultrasonu, tomografisi veya rutin muayenede tesadüfen saptanır. Belirti verdiğinde şunlar görülebilir:

• Boynun ön kısmında, yutkunurken yukarı-aşağı hareket eden ele gelen veya görülen şişlik
• Boyunda dolgunluk veya baskı hissi
• Büyük nodüllerde yutma güçlüğü, nefes darlığı veya boğazda takılma hissi
• Ses kısıklığı (ses telini hareket ettiren sinirin etkilenmesiyle; kanser açısından uyarıcı olabilir)
• Kist içine kanamada ani başlayan boyun ağrısı ve şişlik

Hormon Bozukluğuna Bağlı Belirtiler

• Hipertiroidi (toksik nodülde): Çarpıntı, terleme, sıcağa tahammülsüzlük, kilo kaybı, ellerde titreme, sinirlilik, uykusuzluk, ishal.
• Hipotiroidi (Hashimoto ile birlikte): Yorgunluk, kilo alma, üşüme, kabızlık, cilt kuruluğu, saç dökülmesi.

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Tiroid bezi ve boyun lenf bezleri elle muayene edilir.
• Tiroid fonksiyon testleri: TSH ölçümü ilk yapılan testtir; gerekirse serbest T4 ve T3. Tiroid antikorları (anti-TPO) Hashimoto tiroiditi açısından değerlendirilebilir.
• Tiroid ultrasonu: Nodül değerlendirmesinde en önemli görüntüleme yöntemidir. Nodülün boyutu, yapısı (katı, kistik), ekojenitesi, sınırları, şekli, içinde mikrokalsifikasyon olup olmadığı ve boyun lenf bezleri değerlendirilir. Bu özelliklere göre TI-RADS gibi puanlama sistemleriyle nodülün kanser riski belirlenir ve biyopsi gerekip gerekmediğine karar verilir.
• İnce iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB): Ultrason eşliğinde çok ince bir iğneyle nodülden hücre örneği alınır. Kanser şüphesini değerlendirmede en güvenilir yöntemdir. İşlem kısa sürer, genellikle lokal anestezi gerektirmez ve hafif rahatsızlık dışında belirgin ağrı yapmaz. Sonuçlar Bethesda sistemiyle sınıflandırılır: Tanısal olmayan, iyi huylu, önemi belirsiz atipi, folliküler neoplazi, kanser şüphesi ve kanser.
• Moleküler testler: Sonucu belirsiz çıkan biyopsilerde, kanser olasılığını daha iyi belirlemek için bazı merkezlerde genetik testler kullanılabilir.
• Tiroid sintigrafisi: TSH düşük olan hastalarda nodülün aşırı hormon üretip üretmediğini (sıcak nodül) belirlemek için yapılır. Sıcak nodüllerin kanser olma olasılığı çok düşük olduğundan genellikle biyopsi gerekmez.
• Kalsitonin: Medüller tiroid kanseri şüphesinde.
• Diğer görüntüleme: Göğse doğru uzanan büyük guatrlarda tomografi veya MR.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi; nodülün iyi veya kötü huylu olmasına, boyutuna, belirti verip vermemesine ve hormon üretip üretmemesine göre belirlenir.

Takip

İyi huylu, belirti vermeyen nodüllerin çoğu tedavi gerektirmez. Bu nodüller belirli aralıklarla (genellikle 1–2 yılda bir, sonrasında daha seyrek) ultrasonla izlenir. Büyüme veya ultrason özelliklerinde değişiklik olursa yeniden biyopsi yapılabilir. Küçük ve düşük riskli nodüllerde ise takip gerekmeyebilir.

İyi Huylu Nodüllerde Tedavi

• Kist aspirasyonu: Sıvı dolu kistler iğneyle boşaltılabilir; tekrar dolan kistlerde alkol enjeksiyonu uygulanabilir.
• Termal ablasyon tedavileri: Radyofrekans, mikrodalga veya lazer ablasyon gibi yöntemlerle, ultrason eşliğinde iğneyle iyi huylu nodüller küçültülebilir. Belirti veren veya kozmetik sorun yaratan iyi huylu nodüllerde ameliyata alternatif olabilir.
• Cerrahi: Bası belirtilerine (yutma güçlüğü, nefes darlığı) yol açan, büyüyen veya göğse uzanan büyük nodül ve guatrlarda tiroid bezinin bir kısmı veya tamamı alınabilir.

Toksik (Sıcak) Nodül Tedavisi

• Radyoaktif iyot tedavisi: Aşırı çalışan nodülü küçültür ve hormon üretimini azaltır.
• Cerrahi: Nodülün bulunduğu tiroid lobunun çıkarılması.
• Antitiroid ilaçlar: Tedavi öncesinde hormon düzeylerini kontrol altına almak için.
• Termal ablasyon: Seçilmiş hastalarda.

Kanser veya Kanser Şüphesi Olan Nodüllerde

• Cerrahi: Tiroid bezinin bir yarısının (lobektomi) veya tamamının (total tiroidektomi) çıkarılması; gerekirse boyun lenf bezlerinin de alınması.
• Radyoaktif iyot tedavisi: Seçilmiş hastalarda ameliyat sonrası.
• Tiroid hormonu tedavisi: Ameliyat sonrası.
• Aktif izlem: Çok küçük (1 cm'nin altında), düşük riskli papiller mikrokanserlerde seçilmiş hastalarda hemen ameliyat yerine yakın ultrason takibi bir seçenek olabilir.

Gebelikte Tiroid Nodülü

Gebelik sırasında saptanan nodüller ultrason ve gerekirse ince iğne biyopsisiyle değerlendirilebilir. Radyoaktif tetkik ve tedaviler gebelikte yapılmaz. Kanser şüphesi olan nodüllerde ameliyat çoğu zaman doğum sonrasına ertelenebilir veya gerekirse gebeliğin ikinci üç ayında yapılabilir.

Korunma ve Öneriler

• İyotlu tuz kullanın; yemeklere pişirmenin sonunda ekleyin ve tuzu ışık almayan, kapalı kapta saklayın.
• Gebelik ve emzirme döneminde iyot ihtiyacı artar; hekim önerilerine uyun.
• Çocuklarda gereksiz radyasyon maruziyetinden kaçının.
• Ailenizde tiroid kanseri varsa hekiminize bildirin.
• Saptanan nodüllerin takip ve kontrollerini aksatmayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Boynunuzda ele gelen veya görülen bir şişlik, yutkunurken boyunda hareket eden bir yumru, boyunda baskı hissi, yutma güçlüğü, iki-üç haftadan uzun süren ses kısıklığı ya da başka bir nedenle yapılan görüntülemede tiroid nodülü saptandıysa bir endokrinoloji uzmanına başvurun. Çarpıntı, terleme, kilo kaybı gibi tiroid bezinin aşırı çalışmasına ait belirtiler varsa da değerlendirme gerekir.

Acil durum: Boyunda hızla büyüyen şişlik, nefes darlığı, nefes alırken hırıltılı ses, yutkunamama, boyunda ani başlayan şiddetli ağrı ve şişlik, çok hızlı ve düzensiz kalp atışı, yüksek ateş, aşırı huzursuzluk veya bilinç bulanıklığı varsa ya da tiroid ameliyatı sonrası boyunda hızla artan şişlik, nefes darlığı veya şiddetli kas krampları gelişirse beklemeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Tiroid nodülü endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilir ve takip edilir. Ultrason ve biyopside radyoloji, biyopsi değerlendirmesinde patoloji, sintigrafi ve radyoaktif iyot tedavisinde nükleer tıp, cerrahi tedavide genel cerrahi (endokrin cerrahi) ve kulak burun boğaz uzmanları, çocuklarda çocuk endokrinolojisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.