Torasik Çıkış Sendromu
Torasik çıkış sendromu, köprücük kemiği ile birinci kaburga arasındaki dar bölgede kola giden sinirlerin veya damarların sıkışmasıyla oluşur. Elde uyuşma ve güçsüzlük, kolda ağrı, şişlik ya da renk değişikliği yapabilir. Fazladan kaburga, travma, duruş bozukluğu ve tekrarlayan baş üstü kol hareketleri risk oluşturur. Tedavide çoğunlukla fizik tedaviyle başlanır; gerekirse cerrahi uygulanır.
Torasik Çıkış Sendromu Nedir?
Torasik çıkış sendromu (TOS), köprücük kemiği ile birinci kaburga arasındaki dar alanda (torasik çıkış) bulunan sinirlerin veya kan damarlarının sıkışması sonucu ortaya çıkan bir grup hastalıktır. Bu bölgeden kola ve ele giden sinir ağı (brakiyal pleksus), kolun ana atardamarı (subklavyen arter) ve ana toplardamarı (subklavyen ven) geçer. Bu yapılar, boyun ve omuz bölgesindeki kaslar, kemikler veya bağlar arasında sıkıştığında boyun, omuz, kol ve elde ağrı, uyuşma, güçsüzlük, renk değişikliği veya şişlik gibi belirtiler ortaya çıkar.
Torasik çıkış sendromu her yaşta görülebilir; ancak en sık 20–50 yaşları arasında ve kadınlarda daha sık görülür. Kolu sürekli baş üstünde kullanan meslek gruplarında ve yüzme, voleybol, beyzbol ve tenis gibi sporlarla uğraşanlarda daha sık görülür. Belirtileri boyun fıtığı, karpal tünel sendromu ve omuz sorunlarıyla kolayca karışabildiği için tanı çoğu zaman gecikir.
Tanı konduktan sonra hastaların büyük çoğunluğu fizik tedavi ve egzersiz programıyla belirgin şekilde iyileşir. Damar sıkışmasına bağlı türler ise daha ciddi olabilir ve genellikle girişimsel veya cerrahi tedavi gerektirir.
Torasik Çıkış Sendromu Türleri
- Nörojenik (sinir kaynaklı) TOS: En sık görülen türdür; tüm olguların büyük çoğunluğunu oluşturur. Kola giden sinir ağının sıkışmasıyla ortaya çıkar. Ağrı, uyuşma, karıncalanma ve el kaslarında güçsüzlük ile seyreder.
- Venöz (toplardamar kaynaklı) TOS: Subklavyen toplardamarın sıkışması sonucu oluşur. Kolda şişlik, ağırlık hissi ve morarma görülür. Bazen toplardamarda pıhtı oluşabilir (Paget-Schroetter sendromu veya "efor trombozu"); genellikle kolu yoğun kullanan genç ve aktif kişilerde ani başlar.
- Arteriyel (atardamar kaynaklı) TOS: En nadir görülen ancak en ciddi türdür. Subklavyen atardamarın sıkışması sonucu damar duvarında hasar, genişleme (anevrizma) veya pıhtı oluşabilir. Elde soğukluk, solukluk, ağrı ve parmak uçlarında yaralara yol açabilir. Genellikle boyun kaburgası (servikal kaburga) gibi kemik anomalileriyle ilişkilidir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Anatomik farklılıklar: Doğuştan fazladan bir boyun kaburgası (servikal kaburga), anormal bağ dokusu bantları veya birinci kaburganın şekil farklılıkları.
- Kas yapısı: Boyundaki skalen kaslarının kalınlaşması veya gerginliği.
- Travma: Trafik kazaları (özellikle boyun incinmesi), düşmeler ve boyun yaralanmaları. Belirtiler travmadan aylar sonra ortaya çıkabilir.
- Tekrarlayan hareketler: Kolları sürekli baş üstünde kullanmayı gerektiren işler (boyacılar, elektrikçiler, kuaförler, montaj işçileri) ve sporlar (yüzme, voleybol, beyzbol, tenis, ağırlık kaldırma).
- Bozuk duruş: Omuzların öne düşük, başın önde olduğu duruş; uzun süre bilgisayar başında çalışma.
- Ağır yük taşıma: Ağır sırt çantası veya omuz çantası taşıma.
- Obezite ve büyük göğüs
- Gebelik: Eklem gevşekliği ve sıvı tutulumu nedeniyle belirtiler ortaya çıkabilir.
- Kolu baş üstünde tutarak uyuma
Belirtileri Nelerdir?
Nörojenik TOS Belirtileri
- Boyun, omuz ve kolda ağrı
- Kolda ve elde, özellikle küçük parmak ve yüzük parmağında uyuşma ve karıncalanma
- Elde güçsüzlük, kavrama gücünde azalma, eşyaları düşürme
- İleri durumlarda başparmak kökündeki kaslarda erime
- Kolu yukarı kaldırınca veya uzun süre kullanınca artan belirtiler
- Baş ağrısı, özellikle başın arka kısmında
- Kolda çabuk yorulma
Venöz TOS Belirtileri
- Kolda ve elde ani başlayan şişlik
- Kolda ağırlık hissi ve ağrı
- Kolda ve elde morumsu renk değişikliği
- Omuz ve göğüs ön yüzünde belirginleşmiş toplardamarlar
Arteriyel TOS Belirtileri
- Elde ve parmaklarda soğukluk ve solukluk
- Kolu kullanırken ağrı ve çabuk yorulma
- Kolda nabzın zayıflaması
- Parmak uçlarında renk değişiklikleri, iyileşmeyen yaralar
- Köprücük kemiği üzerinde atımlı kitle
Tanı Nasıl Konur?
Torasik çıkış sendromunun tanısı, özellikle nörojenik türde zor olabilir; çünkü tanıyı kesin olarak koyan tek bir test yoktur. Tanı, belirtilerin ayrıntılı değerlendirilmesi, fizik muayene ve benzer hastalıkların dışlanmasıyla konur:
- Öykü ve fizik muayene: Belirtilerin hangi hareketlerle arttığı, meslek ve spor alışkanlıkları sorgulanır; boyun, omuz, kol ve elin sinir ve damar muayenesi yapılır.
- Provokasyon testleri: Kolları baş üstünde tutarak elleri açıp kapama (EAST/Roos testi), başı çevirerek nabız değişikliğini değerlendirme (Adson testi) gibi testler belirtileri tetikleyerek tanıya yardımcı olur.
- Röntgen: Boyun kaburgası ve kemik anomalilerinin saptanması.
- Doppler ultrasonografi: Kolun farklı pozisyonlarında atardamar ve toplardamarlardaki kan akışının değerlendirilmesi; venöz trombozun saptanması.
- BT veya MR anjiyografi: Damar sıkışmasının ve anatomik yapıların ayrıntılı görüntülenmesi.
- Kateter anjiyografi veya venografi: Damar türü TOS'ta ve tedavi planlamasında.
- Elektromiyografi (EMG): Sinir hasarının değerlendirilmesi ve boyun fıtığı, karpal tünel sendromu gibi diğer nedenlerin dışlanması.
- Boyun MR: Boyun fıtığı ve omurilik sorunlarının dışlanması.
- Skalen kas blokajı: Boyundaki kaslara lokal anestezik enjeksiyonu yapılarak belirtilerin geçici olarak düzelip düzelmediğinin değerlendirilmesi; tanıyı destekleyebilir.
Tedavi Seçenekleri
Nörojenik TOS
Nörojenik TOS'ta ilk tedavi genellikle ameliyatsızdır ve çoğu hasta bu yöntemlerle iyileşir:
- Fizik tedavi ve egzersiz: Tedavinin temelidir. Duruşu düzelten, göğüs ön kısmındaki ve boyundaki kasları esneten, omuz ve sırt kaslarını güçlendiren egzersizler. Düzenli olarak ve birkaç ay boyunca sürdürülmesi gerekir.
- Duruş düzeltme ve ergonomi: Bilgisayar ve çalışma ortamının düzenlenmesi, sık mola verilmesi.
- Aktivite düzenlemesi: Kolu baş üstünde kullanmayı gerektiren hareketlerin azaltılması.
- Ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler
- Enjeksiyonlar: Seçilmiş hastalarda skalen kaslarına botulinum toksini veya lokal anestezik enjeksiyonu.
- Kilo verme
Venöz TOS
- Kan sulandırıcı tedavi: Pıhtı varsa.
- Pıhtı eritici tedavi (tromboliz): Erken dönemde kateter yoluyla pıhtının eritilmesi.
- Cerrahi dekompresyon: Pıhtının tekrarlamasını önlemek için sıkışmaya neden olan yapıların (genellikle birinci kaburganın) çıkarılması.
Arteriyel TOS
Genellikle cerrahi tedavi gerekir: Sıkışmaya yol açan boyun kaburgası ve/veya birinci kaburganın çıkarılması, hasarlı atardamarın onarılması veya bypass yapılması ve gerekirse pıhtının temizlenmesi.
Cerrahi Tedavi
Nörojenik TOS'ta en az birkaç ay süren uygun fizik tedaviye rağmen belirtiler devam ediyor ve günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyorsa cerrahi değerlendirilir. Cerrahide birinci kaburganın çıkarılması (birinci kaburga rezeksiyonu), skalen kaslarının kesilmesi (skalenektomi) ve varsa boyun kaburgasının çıkarılması ile sinirler ve damarlar üzerindeki baskı kaldırılır. Ameliyattan sonra da fizik tedaviye devam edilmesi önemlidir.
Günlük Yaşamda Öneriler
- Dik durun; omuzlarınızı geriye ve aşağıya doğru tutun.
- Bilgisayar ekranını göz hizasına yerleştirin; uzun süre aynı pozisyonda kalmayın.
- Kollarınızı uzun süre baş üstünde tutmaktan kaçının.
- Ağır çantaları tek omzunuzda taşımayın; yükü iki tarafa eşit dağıtın.
- Kolunuzu başınızın üzerinde tutarak uyumayın.
- Fizyoterapistinizin önerdiği egzersizleri her gün düzenli yapın.
- Sağlıklı kiloyu koruyun.
- Stres ve kas gerginliğini azaltmak için gevşeme teknikleri uygulayın.
Sık Sorulan Sorular
- Torasik çıkış sendromu boyun fıtığıyla karışır mı? Evet; her iki durum da kolda ağrı ve uyuşmaya yol açabildiği için karışabilir. Ayırt etmek için muayene, MR ve EMG kullanılır.
- Her hastada ameliyat gerekir mi? Hayır; nörojenik TOS hastalarının çoğu fizik tedavi ve egzersizle iyileşir. Damar kaynaklı türlerde ise çoğu zaman girişim gerekir.
- Egzersizlerin etkisini ne zaman görürüm? Genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında düzelme başlar; düzenli devam etmek önemlidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Boyun, omuz veya kolda tekrarlayan ağrı, kolunuzu yukarı kaldırınca artan uyuşma ve karıncalanma, elde güçsüzlük ve eşyaları düşürme gibi belirtileriniz varsa bir fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji veya kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurun.
Acil durum: Kolda aniden başlayan şişlik, morarma ve ağrı (toplardamarda pıhtı olabilir); elde ve parmaklarda aniden gelişen soğukluk, solukluk, şiddetli ağrı ve his kaybı (atardamar tıkanıklığı olabilir) ya da kol şişliğiyle birlikte ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı varsa beklemeden acil servise başvurun.
Torasik çıkış sendromu fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji, kalp ve damar cerrahisi ve göğüs cerrahisi uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir; sinir cerrahisi gerektiğinde beyin ve sinir cerrahisi, girişimsel işlemler için girişimsel radyoloji uzmanları sürece katılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Torasik çıkış sendromu kendiliğinden geçer mi?
Hafif nörojenik tiplerde duruş düzeltme, egzersiz ve tetikleyici hareketlerden kaçınmayla şikâyetler belirgin şekilde azalabilir. Damar sıkışması olan tipler ise genellikle tedavi gerektirir; bu nedenle hekim değerlendirmesi önemlidir.
Torasik çıkış sendromu boyun fıtığıyla karıştırılır mı?
Evet. Her ikisinde de kolda ağrı ve elde uyuşma görülebilir. Muayene, provokasyon testleri, EMG ve görüntüleme yöntemleriyle bu iki durum birbirinden ayırt edilir.
Hangi bölüm bu hastalığa bakar?
Tanı ve tedavide göğüs cerrahisi, kalp ve damar cerrahisi, nöroloji ve fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları birlikte rol alabilir. Belirtilerinize göre hekiminiz sizi uygun bölüme yönlendirir.
Ameliyat her hastada gerekir mi?
Hayır. Nörojenik tipte hastaların çoğunda önce fizik tedavi ve ilaç tedavisi denenir. Ameliyat, bu tedavilere yanıt vermeyen ya da damar sıkışması bulunan hastalarda düşünülür.
Kolumda aniden şişlik ve morarma oldu, ne yapmalıyım?
Bu tablo kol toplardamarında pıhtı belirtisi olabilir. Beklemeden acil servise başvurmanız gerekir.
Kendi durumunuzu yazın, Torasik Çıkış Sendromu ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →